స్థానం న లభతే వీర్యం చంచలత్వేన వర్తతే । ప్రాణినాం హి కపాలేషు కృమయః సంతి పంచ వై
ఆ సారం స్థిరంగా ఉండలేక, చంచలంగా మారిపోతుంది. జీవుల కపాలాల్లో ఐదు పురుగులు ఉంటాయని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు.
ద్వావేతౌ కర్ణమూలే తు నేత్రస్థానే తతః పునః । కనిష్ఠాంగులిమానేన రక్తపుచ్ఛాశ్చ భూపతే
వాటిలో రెండు చెవుల మూలాల్లో, ఇంకొన్ని కళ్ల దగ్గర ఉంటాయి. రాజా! అవి చిన్న వ్రేళ్లంత పరిమాణంలో, ఎర్రని తోకలతో ఉంటాయి.
నవనీతస్య వర్ణేన కృష్ణపుచ్ఛా న సంశయః । తేషాం నామాని భద్రం తే మత్తో నిగదతః శృణు
కొన్ని నవనీతంలాంటి రంగులో, నల్లని తోకలతో ఉంటాయి — ఇందులో సందేహం లేదు. వాటి పేర్లు చెబుతాను, విను ఓ భాగ్యవంతుడా.
పిఙ్గలీ శృంగలీ నామ ద్వౌ కృమీ కర్ణమూలయోః । శృంగలీ జంగలీ చాన్యౌ నేత్రయోరంతరస్థితౌ
పింగళి, శృంగళి అనే రెండు పురుగులు చెవుల మూలాల్లో ఉంటాయి. శృంగళి, జంగళి అనే ఇంకొన్ని రెండు కళ్ల లోపల ఉంటాయి.
కృమీణాం శతపంచాశత్తాదృగ్భూతా న సంశయః । లలాటాంతః స్థితాః సర్వే రాజికాయాః ప్రమాణతః
అలాంటి పురుగులు యాభై ఉంటాయి — ఇందులో సందేహం లేదు. అవన్నీ నుదుటి చివర, ఆవాలంత పరిమాణంలో ఉంటాయి.
కపాలరోగిణః సర్వే కుర్వంతి న సంశయః । అన్యమేవం ప్రవక్ష్యామి ప్రాజాపత్యో మహాకృమిః
కపాల వ్యాధితో బాధపడేవారందరినీ అవి బాధిస్తాయి — ఇది నిజమే. ఇప్పుడు మరో గొప్ప పురుగు ప్రాజాపత్యుడి గురించి చెబుతాను.
సతండులప్రమాణేన తద్వద్వర్ణేన సంశయః । కేశద్వయం ముఖే తస్య విద్యతే శృణు భూపతే
అది బియ్యం గింజంత పరిమాణంలో, అదే రంగులో ఉంటుంది — ఇందులో సందేహం లేదు. దాని నోటిలో రెండు రోమాలు ఉంటాయి. విను రాజా!
ప్రాణినాం సంక్షయాబుద్ధిస్తత్క్షణాద్ధి న సంశయః । స్వస్థానే సంస్థితస్యాపి ప్రాజాపత్యస్య వై ముఖే
దాని వల్ల జీవుల బుద్ధి వెంటనే నశిస్తుంది — ఇందులో సందేహం లేదు. ప్రాజాపత్య పురుగు తన స్థానంలో, నోటిలో ఉన్నా కూడా ఇదే జరుగుతుంది.
తద్వీర్యం రసరూపేణ పతతే నాత్ర సంశయః । సుఖేన పిబతే వీర్యం తేన మత్తః ప్రజాయతే
దాని సారం రసరూపంలో పడిపోతుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. ఆ సారాన్ని సులభంగా తాగి, అది నన్నుంచి పుడుతుంది.
తాలుస్థానం ప్రభేద్యైవ చంచలత్వేన వర్త్తతే । ఇడా చ పింగలా నాడీ సుషుమ్నా తత్ర సంస్థితాః
అది తాలువును చీల్చుకొని చంచలంగా ఉంటుంది. అక్కడ ఇడ, పింగళ, సుషుమ్న అనే నాడులు స్థిరంగా ఉంటాయి.
స్వబలేనాపి తస్యైవ కంపితా నాడికా క్షణమ్ । కామకండూర్భవేద్రాజన్సర్వేషాం ప్రాణినాం కిల
స్వంత శక్తితోనే ఆ నాడి ఒక క్షణం కంపిస్తుంది. రాజా! కామవాసన వల్ల కలిగే మంట ప్రతి జీవిలోనూ తప్పకుండా వస్తుంది.
నరస్య స్ఫుటతే లిగం నార్యా యోనిశ్చ భూపతే । స్త్రీనరౌ చ ప్రమత్తౌ తౌ గచ్ఛతః సంగమం తతః
పురుషుని లింగం, స్త్రీ యోని రెండూ ఉల్లాసంతో ఉప్పొంగుతాయి. రాజా! ఇద్దరూ మత్తులో కలిసిపోతారు.
కాయేన కాయం సంఘృష్య మైథునేన హి జాయతే । క్షణమాత్రం సుఖం తత్ర పునః కండూశ్చ తాదృశీ
ఒకరి శరీరాన్ని మరొకరి శరీరానికి రుద్దుతూ సంయోగం జరుగుతుంది. అక్కడ కేవలం క్షణకాలం ఆనందం ఉంటుంది, వెంటనే మళ్ళీ అదే మంట మొదలవుతుంది.
సర్వత్ర దృశ్యతే వీర భావ ఏవంవిధః కిల । విరసః పరిపాకోఽయం విషయస్య న సంశయః
ప్రతిచోటా ఇలాంటి స్థితి కనిపిస్తుంది, వీరా! ఇంద్రియ సుఖానికి చివర్లో రుచి మిగలదు, ఇది సందేహమే లేదు.
ధర్మ ఏవ పునః శ్రేయాన్విధినా సమనుష్ఠితః । ధైర్యమాలంబ్య చ తతో ధర్మమేవ సమాచర
ధర్మాన్ని నియమానుసారం ఆచరించడమే మేలైనది. ధైర్యంగా ఉండి, నీవు ఎప్పుడూ ధర్మాన్నే ఆచరించు.
శ్వాస ఏష చపలః క్షణమధ్యే యో గతాగత శతాని విధత్తే । జీవితం తనుభృతాం తదధీనం కః సమాచరతి ధర్మవిలంబమ్
ఈ ఊపిరి చాలా చంచలంగా, ఒక్క క్షణంలో వందసార్లు లోపలికి వెలుపలికి పోతుంది. జీవుల ప్రాణం దానిపైనే ఆధారపడి ఉంది. మరి ధర్మాన్ని ఆలస్యం చేయడంలో ఎవరికీ ప్రయోజనం లేదు.
దశమీమపి యాతస్య చేతో నాద్యాపి భూపతే । విషయేభ్యో నిషిద్ధేభ్యో హాహా న విరమేచ్చలమ్
పది పదుల వయస్సు వచ్చినా, రాజా! మనస్సు నిషిద్ధ విషయాల పట్ల ఆగదు. హాయ్! అది ఇంకా చంచలంగానే ఉంటుంది.
న జాతుకామః కామానాముపభోగేన శామ్యతి । హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ద్ధతే
కామాన్ని అనుభవంతో ఎప్పుడూ తీరదు. నెయ్యి పోసిన అగ్ని ఎలా పెరుగుతుందో, అదేలా అది మరింత పెరుగుతుంది.
పుంశ్చల్యాపహృతం చిత్తం కశ్చాన్యో మోచితుం క్షమః । ఆత్మారామేశ్వరమృతే భగవంతం చ మాధవమ్
ఒక వేశ్య మనసును అపహరించినప్పుడు, ఆత్మలో ఆనందించే భగవంతుడు, మాధవుడు తప్ప మరెవ్వరూ దాన్ని విడిపించలేరు.
తస్మాత్సర్వం నిష్ఫలత్వం ప్రయాతం కామకశ్మలాత్ । వయస్తేఽప్యధునా భూప సమాచర హితం నిజమ్
కాబట్టి, కామదోషం వల్ల అన్నీ ఫలహీనమవుతాయి. రాజా! ఇప్పుడు నీవు నీకు మేలు చేసే పనులు చేయు.
వదామ్యహం తవ నృపహితం సర్వోత్తమోత్తమమ్ । పురోహితో యతస్తేఽహం సదసత్కర్మభాగపి
రాజా! నీకు మేలు చేసే అత్యుత్తమమైన విషయాన్ని నేను చెబుతున్నాను. నీ పురోహితుడిగా, మంచి చెడు పనుల్లో నేను కూడా భాగస్వామినే.
ఏకతః సర్వపుణ్యాని పాపనాశాయ పాపినామ్ । ఏకతో మాధవే మాసో మాధవస్యప్రియః సదా
ఒకవైపు పాపులను పాపాలనుండి విడిపించేందుకు అన్నీ పుణ్యాలు ఉన్నా, మరొకవైపు మాధవునికి ప్రియమైన మాధవమాసం ఉంది.
బ్రహ్మహత్యా సురాపానం స్తేయం గుర్వంగనాగమః । మహాంతి పాతకాన్యేవ కీర్తితాని మునీశ్వరైః
బ్రాహ్మణ హత్య, మద్యం సేవించడం, దొంగతనం, గురుపత్నిని చేరడం — ఇవన్నీ మహా పాపాలుగా మునులు చెప్పారు.
తత్ర యన్మనసా కాయే వ్రతేనాపి కృతం నరైః । నాశయేన్మాధవో మాసః సర్వం పాపతమో మహత్
మనసుతో, శరీరంతో, వ్రతంతో చేసిన పాపాలన్నింటినీ మాధవమాసం పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
దివాకర ఇవ ధ్వాంతం నాశయేన్నృపసర్వశః । తథా శ్రీ మాధవోమాసస్తమాచర విధానతః
సూర్యుడు చీకటిని ఎలా పోగొట్టాడో, రాజా! అలాగే శ్రీమాధవమాసం కూడా పాపాలను పోగొడుతుంది. కాబట్టి, నియమానుసారం ఆ మాసాన్ని ఆచరించు.
ఆజన్మనోఽపి విహితాని మహాంతి రాజన్ఘోరాణి తాని దురితాని విహాయ మర్త్యాః । వైశాఖమాసవిహితాచరణప్రభావ పుణ్యేన తే హరిపురం ముదితా లభంతే
పుట్టినప్పటి నుండి చేసిన ఎంతటి ఘోరమైన పాపాలైనా, రాజా! మానవులు వాటిని వదిలిపెడతారు. వైశాఖ మాసాన్ని నియమంగా ఆచరించడం వల్ల కలిగే పుణ్యంతో, వారు ఆనందంగా హరిలోకాన్ని పొందుతారు.
యద్యేకమపి వైశాఖమాచరంతి విధానతః । భావతః పాపినోఽప్యంతే ప్రయాంతి హరిమందిరమ్
ఎవరైనా ఒక్కరు అయినా వైశాఖ మాసాన్ని నియమంగా ఆచరిస్తే, వారు పాపులు అయినా చివరికి హరిలోకాన్ని చేరుతారు.
తస్మాత్త్వమపి రాజేంద్ర మాసేఽస్మిన్మాధవేధునా । ప్రాతఃస్నాత్వా విధానేన సమర్చయ మధుద్విషమ్
కాబట్టి, రాజేంద్రా! ఈ మాధవమాసంలో, ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, నియమానుసారం మధుద్విష్ణువును పూజించు.
తండులస్య యథా చర్మ యథా తామ్రస్య కాలిమా । నశ్యంతి క్రియయా వీర పురుషస్య తథా మలః
వీరా, బియ్యం పొట్టు ఎలా తొలగిపోతుందో, రాగి మీద మలినం ఎలా పోతుందో, మనిషిలోని మలినతలు కూడా ప్రయత్నంతోనే పోతాయి.
జీవస్య తండులస్యేవ సహజోఽపి మలో మహాన్ । నశ్యత్యేవ న సందేహస్తస్మాత్కర్మోదితం కురు
ప్రాణికి సహజంగా ఉండే పెద్ద మలినత కూడా బియ్యంలో మలినం లాగానే తప్పక పోతుంది — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. అందుకే, నీవు కర్మలను నిబంధనల ప్రకారం చేయాలి.