నైవ స్థిరాణి తానీహ దురితైరనుసేవితైః । విలీయంతే యథా వహ్నిసంసర్గేణేంధనాని చ
కానీ చెడు పనులతో సంపాదించిన రాజ్యాలు ఇక్కడ నిలవవు; అవి మంటలో ఇంధనం ఎలా కాలిపోతుందో అలాగే నశిస్తాయి.
గచ్ఛతస్తిష్ఠతో వాపి జాగ్రతః స్వపతోఽపి వా । న విచారపరం చేతో యస్యాసౌ మృత ఏవ సః
నడుస్తున్నా, నిలబడి ఉన్నా, మేలుకుని ఉన్నా, నిద్రపోతున్నా, ఎవరి మనస్సు ఆలోచనలో లేనిదైతే, వారు బ్రతికినట్టే కాదు.
ఉపదేష్టా శ్రుతవతాం గురురిత్యుచ్యతే యతః । కింతు త్వాసన్నవిపదాముపదేశాః శిరోరుహాః
వినేవారికి ఉపదేశం చెప్పేవాడు గురువు అని అంటారు; కానీ ప్రమాదం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, ఉపదేశాలు తలపైని వెంట్రుకల్లా ఉండిపోతాయి.
విషయజ్వరముత్సృజ్య సమయా స్వస్థయా ధియా । యుక్త్యా చ వ్యవహారిణ్యా స్వార్థః ప్రాజ్ఞేన సాధ్యతే
విషయాల పిచ్చిని వదిలి, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి, యుక్తిగా ప్రవర్తిస్తే, తెలివైనవాడు తన ప్రయోజనాన్ని సాధించగలడు.
అశుభాచ్చలితం యాతి శుభం తస్మాదపీతరమ్ । జంతోశ్చిత్తం చ శిశువత్తస్మాత్తచ్చాలయేద్బలాత్
అశుభమైన దిశ నుండి మనస్సు శుభమైన దిశకు పోతుంది. అందుకే, పిల్లవాడిలా ఉండే మనస్సును బలవంతంగా మంచి దారిలో నడిపించాలి.
ఉపధార్య మతిం రాజన్వృద్ధానాం ధర్మదర్శినామ్ । నియచ్ఛేత్పరయా బుద్ధ్యా చిత్తముత్పథగామి యత్
ధర్మాన్ని తెలుసుకున్న వృద్ధుల మాటలను ఆలోచించి, రాజా, మనస్సు తప్పుదారిలో పోతుంటే, మంచి వివేకంతో దాన్ని నియంత్రించాలి.
న ధనాన్యుపకుర్వంతి న మిత్రాణి న బాంధవాః । న హస్తపాదచలనం న దేశాంతరసంగతమ్
ధనం, స్నేహితులు, బంధువులు, చేతులు కాళ్లు కదలడం, లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లడం— ఇవేవీ సహాయపడవు.
న కాయక్లేశవైధుర్యం న తీర్థాయతనాశ్రయః । కేవలం తన్మనస్కస్య జపేనాసాద్యతే పదమ్
శరీర బాధ, అలసట, తీర్థయాత్రలు కూడా కాదు. మనస్సు ఏకాగ్రతతో జపం చేసినప్పుడు మాత్రమే పరమపదాన్ని పొందవచ్చు.
విషయే వర్తమానస్య తస్మాచ్చిత్తస్య సంయమే । యత్నం కుర్యాద్బుధో రాజన్ధ్రువం యంతేవ వాజినామ్
ఇంద్రియ విషయాల్లో మనస్సు ఉన్నప్పుడు, రాజా, తెలివిగలవాడు గుర్రాలను అదుపు చేసేలా మనస్సును నియంత్రించేందుకు ప్రయత్నించాలి.
తత్తత్కుర్యాద్యతో రాజన్భవతా యేన వంచితః । మునిభిశ్చ ఫలైస్తైస్తైరతోప్యాకర్ణయాధునా
రాజా, నిన్ను మోసం చేసిన దేనినైనా చేయాలి. అలాగే, మునులు ఆ పనుల ద్వారా పొందిన ఫలితాలను కూడా ఇప్పుడు విను.
ముహ్యతాపి మనుష్యేణ ప్రష్టవ్యాః సుహృదో బుధాః । తే చ పృష్టా యథా బ్రూయుస్తత్కర్త్తవ్యం యథోచితమ్
మూఢతలో ఉన్నా కూడా, మిత్రులైన జ్ఞానులను అడగాలి. వారు చెప్పినట్లు, యోగ్యంగా చెప్పిన మాటలను అనుసరించాలి.
సర్వోపాయేన కర్త్తవ్యో నిగ్రహః కామకోపయోః । శ్రేయోఽర్థినా యతస్తౌ హి శ్రేయోఘాతార్థముద్యతౌ
ప్రతి విధంగా, శ్రేయస్సు కోరేవాడు కోరిక, కోపాన్ని నియంత్రించాలి. ఎందుకంటే అవి శ్రేయస్సును నాశనం చేయడానికే ప్రయత్నిస్తాయి.
కామో హి బలవాన్రాజఞ్ఛరీరస్థో రిపుర్మహాన్ । న తస్య వశగో భూయాజ్జనః శ్రేయోభిలాషుకః
కామం చాలా బలమైనది, రాజా, శరీరంలో ఉండే గొప్ప శత్రువు. శ్రేయస్సు కోరేవాడు దానికి లోబడకూడదు.
యః కామో దేవదేవేన పురా తేనైవ శూలినా । లలాటవహ్నినా దగ్ధః కృతోనంగ ఇతి స్థితిః
అదే కామదేవుడు, దేవతల దేవుడు అయిన శూలధారి తన నుదుటి అగ్నితో కాల్చినవాడు, అందుకే అతన్ని అనంగుడు అంటారు.
యదా వాంఛత్యసౌ నారీం నిహంతుం సమనోభవః । పుంసాం కాయం సమాశ్రిత్య స్వరూపం దర్శయత్యసౌ
ఎప్పుడైతే మనోభవుడు ఒక స్త్రీని నాశనం చేయాలని కోరుకుంటాడో, పురుషుల రూపంలో ప్రవేశించి తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తాడు.
చింత్యమానస్య వై పుంసో నార్యా రూపం పునఃపునః । తమదృష్టం సమాశ్రిత్య నరమున్మాదయత్యసౌ
ఒక పురుషుడు స్త్రీ రూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తే, ఆ కనిపించని రూపాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని కామం అతన్ని మత్తులో పడేస్తుంది.
తథైవోన్మాదయత్యేష యోషిదంగం న సంశయః । స్మరః సంస్మరణాన్నామ జాతం తస్య తతో నృప
అలాగే, కామదేవుడు స్త్రీల శరీరాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని వారినీ మత్తులో పడేస్తాడు. అందుకే, రాజా, అతన్ని స్మర అని పిలుస్తారు.
యాదృశస్తాదృశో రంగో వస్త్రం వీరసమాశ్రయేత్ । ఆత్మతేజః ప్రకాశాత్సోఽశ్రుధారా పేయతాం వ్రజేత్
ఎలా ఆట ఉంటే, అలాంటి వస్త్రం ధరించాలి. వీరుడు తన స్వంత తేజాన్ని ఆశ్రయించాలి. ఆ తేజం వెలువడితే కన్నీటి ధార వస్తుంది.
నార్యారూపం సమారుహ్య ధీరం తమపి మోహయేత్ । పురుషం తు సమాశ్రిత్య ద్రావయత్యేష యోషితమ్
స్త్రీ రూపాన్ని ఆశ్రయించి, కామదేవుడు ధీరుడినీ మాయలో పడేస్తాడు. పురుషుని ఆధారంగా తీసుకుని, స్త్రీలను దూరం చేస్తాడు.
స ఏవ సహజో రాజన్నశరీరీ శరీరగః । శరీరకస్యాపి విభో కథం పాపం విధీయతే
రాజా, కామం సహజంగా శరీరంలో ఉండే శరీరరహితుడు. అట్టి వాడికి పాపం ఎలా కలుగుతుంది?
యం ప్రాప్యాతిపవిత్రాణి పంచగవ్యహవీంషి చ । అశుచిత్వం క్షణం యాంతి కోఽన్య స్యాదశుచిస్తతః
ఎంత పవిత్రమైన పంచగవ్యాలు అయినా, కామం తాకినప్పుడు క్షణం పాటు అపవిత్రమవుతాయి. మరి, ఇంకెవరు అపవిత్రుడవుతారు?
జిఘ్రన్నపి స్వదుర్గంధం పశ్యన్నపి మలం స్వకమ్ । న విరజ్యతి లోకోఽయం పీడయన్నపి నాసికామ్
తన దుర్గంధాన్ని వాసన చూసినా, తన మలాన్ని చూసినా, ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ దూరంగా పోరు. ముక్కును బాధపెట్టినా కూడా.
హృద్యాన్నమన్నపానాని యం ప్రాప్య సురభీణి చ । అశుచిత్వం ప్రయాంత్యాశు కోఽన్యస్యాదశుచిస్తతః
మనసుకు ఇష్టమైన అన్నం, పానీయాలు మనకు లభించగానే పరిమళభరితంగా మారతాయి. అవి మలినమైతే, అలాంటి అపవిత్రమైన వాటిని ఇంకెవరు తినగలరు?
యస్యోదరగతం చాన్నం స్వం హి రూపం పరిత్యజేత్ । కృమిమిశ్రమమేధ్యత్వం శీఘ్రం ప్రజ్ఞాయతే కిల
అన్నం కడుపులోకి వెళ్ళిన తర్వాత తన స్వరూపాన్ని కోల్పోతుంది. వెంటనే అది పురుగులు, మలినాలతో కలిసిపోతుంది — ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయమే.
తథాపి దేహే భూపాల నిజరూపం పరిత్యజేత్ । శునతాం యాతి వై పశ్చాత్కృమిదుర్గంధిసంకులే
అలాగే, రాజా! ఈ శరీరం కూడా తన స్వరూపాన్ని కోల్పోయి, చివరికి ఖాళీగా మారి, పురుగులు, దుర్వాసనలతో నిండిపోతుంది.
జాయంతే తత్ర వై యూకాః కృమయో వా న సంశయః । సకృమిః కురుతే స్ఫోటం కండూశ్చ పరిదారుణః
అక్కడ నిస్సందేహంగా ఉల్లులు, పురుగులు పుడతాయి. పురుగు చర్మాన్ని పగలగొట్టి, తీవ్రమైన మంట, దురద కలిగిస్తుంది.
వ్యథాముత్పాదయేద్భూయః సర్వాంగం పరిచాలయేత్ । నఖాగ్రైర్ఘృష్యమాణా సా కండూః శాంతా ప్రజాయతే
అది నొప్పిని కలిగించి, మొత్తం శరీరాన్ని కదిలిస్తుంది. ఆ దురదను మణికూడలతో గోక్కుంటే కొంత ఉపశమనం కలుగుతుంది.
తద్వత్సుఖం భవత్యేవ సురతస్య న సంశయః । భుంజత్యేవం రసాన్మర్త్యః సుభక్షాన్పిబతే పునః
అలాగే, సంయోగంలోనూ ఆనందం కలుగుతుంది — ఇందులో సందేహమే లేదు. మనుష్యుడు రుచులను ఆస్వాదిస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ రుచికరమైన పదార్థాలు తింటూ ఉంటాడు.
తత్రస్థం పచతే వహ్నిరపానే పాతయేన్మలమ్ । సారభూతో రసస్తత్ర ఉద్రిక్తస్తు ప్రజాయతే
అక్కడ అగ్ని ఆహారాన్ని వండుతుంది, మలాన్ని క్రిందికి పంపుతుంది. ఆహార సారం, అంటే రసం, అక్కడ ఎక్కువగా ఏర్పడుతుంది.
నిర్మలః శుద్ధవీర్యస్తు బ్రహ్మస్థానం ప్రయాతి చ । ఆకృష్టః స సమానేన నీతస్తేనాపి వాయునా
ఆ స్వచ్ఛమైన, పవిత్రమైన సారం బ్రహ్మ స్థానానికి చేరుతుంది. సమానవాయువు దానిని లాగి అక్కడికి తీసుకెళ్తుంది.