న హి త్వాం ప్రస్థితం కశ్చిత్పృష్ఠతోఽనుగమిష్యతి । సుకృతం దుష్కృతం చ త్వాం యాస్యంతమనుయాస్యతి
నువ్వు వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు ఎవరూ నీ వెంట రావరు; నీ మంచి చెడు పనులే నీతో పాటు వస్తాయి.
శ్రుతిస్మృత్యుదితం కర్మ కులదేశోచితం హితమ్ । ధర్మమూలం నిషేవస్వ సదాచారమతంద్రితః
వేదాలు, శాస్త్రాలు చెప్పిన విధంగా, నీ కుటుంబానికి, దేశానికి తగినట్లు, ధర్మాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, మంచి ప్రవర్తనతో నిర్లక్ష్యం లేకుండా ఆచరించు.
పరిత్యజేదర్థకామౌ స్యాతాం చేద్ధర్మవర్జితౌ । ధర్మేణ ప్రాప్యతే సర్వమర్థకామాదికం సుఖమ్
ధర్మం లేకుండా సంపద, ఇష్టం ఉంటే వాటిని వదిలేయాలి; ఎందుకంటే ధర్మంతోనే సంపద, ఇష్టం, ఇతర సుఖాలన్నీ లభిస్తాయి.
ఇంద్రియాణాం జయం యోగం సమాతిష్ఠేద్దివానిశమ్ । జితేంద్రియో హి శక్నోతి పథి స్థాపయితుం ప్రజాః
రాత్రింబవళ్ళు ఇంద్రియాలను జయించడాన్ని, నియమాన్ని పాటించాలి; ఎందుకంటే ఇంద్రియాలను జయించినవాడు మాత్రమే ఇతరులను సరి దారిలో నడిపించగలడు.
అతిప్రగల్భ లలనా కటాక్ష చపలాశ్రియః । వినయే ప్రణిధానేన చిరం తిష్ఠంతి భూభుజామ్
అతి ధైర్యంగా చూసే స్త్రీల చూపులు, చంచలమైన అదృష్టం — ఇవి రాజులకు వినయంతో, శ్రద్ధతో మాత్రమే ఎక్కువకాలం నిలుస్తాయి.
కామదర్పాదిశీలానామవిచారిత కారిణామ్ । ఆయుషా సహ నశ్యంతి సంపదో మూఢచేతసామ్
కామం, అహంకారం, ఆలోచన లేకుండా చేసే పనులు ఉన్నవారి ఐశ్వర్యం, వారి ఆయుష్సుతో పాటు నశిస్తుంది; ఎందుకంటే వారు మూర్ఖులు.
భూతిభిర్నష్టదృష్టాభిర్నృత్యంతే న మహాశయాః । నాగతాభిర్న యాతాభిర్నదీభిశ్చీయతేంబుధిః
పోయిన ఐశ్వర్యాన్ని, కనబడని ధనాన్ని మహానుభావులు ఆనందించరు; ఎందుకంటే సముద్రం చేరని నదులు, పోయిన నదులు వచ్చినా, పోయినా, సముద్రం నిండదు.
వ్యసనస్య చ మృత్యోశ్చ వ్యసనం కష్టముచ్యతే । వ్యసన్యధోధో వ్రజతి స్వర్గామ్యవ్యసనీ నృపః
బాధలు, మరణం రెండింటిలో బాధే ఎక్కువ కష్టం; ఎందుకంటే దుర్వ్యసనానికి అలవాటైన రాజు పతనమవుతాడు, వాసనలేని వాడు స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
వ్యసనాని దురంతాని కామజాని విశేషతః । త్యజ తస్మాన్మహారాజ కామం ధర్మవిరోధినమ్
వికారాలు, ముఖ్యంగా కామంతో వచ్చేవి, చాలా దుర్జయాలు; అందుకే మహారాజా, ధర్మానికి విరుద్ధమైన కామాన్ని వదిలేయాలి.
జడానామవివేకానామసురాణాం దురాత్మనామ్ । భాగ్యభోగ్యాని రాజ్యాని సంత్యనీతిమతామపి
మూర్ఖులు, వివేకం లేనివారు, దుష్టులు, చెడ్డ మనసున్నవారు, మంచి నడవడిక లేనివారికీ రాజ్యాలు అదృష్టంగా లభిస్తాయి.
నైవ స్థిరాణి తానీహ దురితైరనుసేవితైః । విలీయంతే యథా వహ్నిసంసర్గేణేంధనాని చ
కానీ చెడు పనులతో సంపాదించిన రాజ్యాలు ఇక్కడ నిలవవు; అవి మంటలో ఇంధనం ఎలా కాలిపోతుందో అలాగే నశిస్తాయి.
గచ్ఛతస్తిష్ఠతో వాపి జాగ్రతః స్వపతోఽపి వా । న విచారపరం చేతో యస్యాసౌ మృత ఏవ సః
నడుస్తున్నా, నిలబడి ఉన్నా, మేలుకుని ఉన్నా, నిద్రపోతున్నా, ఎవరి మనస్సు ఆలోచనలో లేనిదైతే, వారు బ్రతికినట్టే కాదు.
ఉపదేష్టా శ్రుతవతాం గురురిత్యుచ్యతే యతః । కింతు త్వాసన్నవిపదాముపదేశాః శిరోరుహాః
వినేవారికి ఉపదేశం చెప్పేవాడు గురువు అని అంటారు; కానీ ప్రమాదం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు, ఉపదేశాలు తలపైని వెంట్రుకల్లా ఉండిపోతాయి.
విషయజ్వరముత్సృజ్య సమయా స్వస్థయా ధియా । యుక్త్యా చ వ్యవహారిణ్యా స్వార్థః ప్రాజ్ఞేన సాధ్యతే
విషయాల పిచ్చిని వదిలి, మనస్సు స్థిరంగా ఉంచి, యుక్తిగా ప్రవర్తిస్తే, తెలివైనవాడు తన ప్రయోజనాన్ని సాధించగలడు.
అశుభాచ్చలితం యాతి శుభం తస్మాదపీతరమ్ । జంతోశ్చిత్తం చ శిశువత్తస్మాత్తచ్చాలయేద్బలాత్
అశుభమైన దిశ నుండి మనస్సు శుభమైన దిశకు పోతుంది. అందుకే, పిల్లవాడిలా ఉండే మనస్సును బలవంతంగా మంచి దారిలో నడిపించాలి.
ఉపధార్య మతిం రాజన్వృద్ధానాం ధర్మదర్శినామ్ । నియచ్ఛేత్పరయా బుద్ధ్యా చిత్తముత్పథగామి యత్
ధర్మాన్ని తెలుసుకున్న వృద్ధుల మాటలను ఆలోచించి, రాజా, మనస్సు తప్పుదారిలో పోతుంటే, మంచి వివేకంతో దాన్ని నియంత్రించాలి.
న ధనాన్యుపకుర్వంతి న మిత్రాణి న బాంధవాః । న హస్తపాదచలనం న దేశాంతరసంగతమ్
ధనం, స్నేహితులు, బంధువులు, చేతులు కాళ్లు కదలడం, లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లడం— ఇవేవీ సహాయపడవు.
న కాయక్లేశవైధుర్యం న తీర్థాయతనాశ్రయః । కేవలం తన్మనస్కస్య జపేనాసాద్యతే పదమ్
శరీర బాధ, అలసట, తీర్థయాత్రలు కూడా కాదు. మనస్సు ఏకాగ్రతతో జపం చేసినప్పుడు మాత్రమే పరమపదాన్ని పొందవచ్చు.
విషయే వర్తమానస్య తస్మాచ్చిత్తస్య సంయమే । యత్నం కుర్యాద్బుధో రాజన్ధ్రువం యంతేవ వాజినామ్
ఇంద్రియ విషయాల్లో మనస్సు ఉన్నప్పుడు, రాజా, తెలివిగలవాడు గుర్రాలను అదుపు చేసేలా మనస్సును నియంత్రించేందుకు ప్రయత్నించాలి.
తత్తత్కుర్యాద్యతో రాజన్భవతా యేన వంచితః । మునిభిశ్చ ఫలైస్తైస్తైరతోప్యాకర్ణయాధునా
రాజా, నిన్ను మోసం చేసిన దేనినైనా చేయాలి. అలాగే, మునులు ఆ పనుల ద్వారా పొందిన ఫలితాలను కూడా ఇప్పుడు విను.
ముహ్యతాపి మనుష్యేణ ప్రష్టవ్యాః సుహృదో బుధాః । తే చ పృష్టా యథా బ్రూయుస్తత్కర్త్తవ్యం యథోచితమ్
మూఢతలో ఉన్నా కూడా, మిత్రులైన జ్ఞానులను అడగాలి. వారు చెప్పినట్లు, యోగ్యంగా చెప్పిన మాటలను అనుసరించాలి.
సర్వోపాయేన కర్త్తవ్యో నిగ్రహః కామకోపయోః । శ్రేయోఽర్థినా యతస్తౌ హి శ్రేయోఘాతార్థముద్యతౌ
ప్రతి విధంగా, శ్రేయస్సు కోరేవాడు కోరిక, కోపాన్ని నియంత్రించాలి. ఎందుకంటే అవి శ్రేయస్సును నాశనం చేయడానికే ప్రయత్నిస్తాయి.
కామో హి బలవాన్రాజఞ్ఛరీరస్థో రిపుర్మహాన్ । న తస్య వశగో భూయాజ్జనః శ్రేయోభిలాషుకః
కామం చాలా బలమైనది, రాజా, శరీరంలో ఉండే గొప్ప శత్రువు. శ్రేయస్సు కోరేవాడు దానికి లోబడకూడదు.
యః కామో దేవదేవేన పురా తేనైవ శూలినా । లలాటవహ్నినా దగ్ధః కృతోనంగ ఇతి స్థితిః
అదే కామదేవుడు, దేవతల దేవుడు అయిన శూలధారి తన నుదుటి అగ్నితో కాల్చినవాడు, అందుకే అతన్ని అనంగుడు అంటారు.
యదా వాంఛత్యసౌ నారీం నిహంతుం సమనోభవః । పుంసాం కాయం సమాశ్రిత్య స్వరూపం దర్శయత్యసౌ
ఎప్పుడైతే మనోభవుడు ఒక స్త్రీని నాశనం చేయాలని కోరుకుంటాడో, పురుషుల రూపంలో ప్రవేశించి తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తాడు.
చింత్యమానస్య వై పుంసో నార్యా రూపం పునఃపునః । తమదృష్టం సమాశ్రిత్య నరమున్మాదయత్యసౌ
ఒక పురుషుడు స్త్రీ రూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తే, ఆ కనిపించని రూపాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని కామం అతన్ని మత్తులో పడేస్తుంది.
తథైవోన్మాదయత్యేష యోషిదంగం న సంశయః । స్మరః సంస్మరణాన్నామ జాతం తస్య తతో నృప
అలాగే, కామదేవుడు స్త్రీల శరీరాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని వారినీ మత్తులో పడేస్తాడు. అందుకే, రాజా, అతన్ని స్మర అని పిలుస్తారు.
యాదృశస్తాదృశో రంగో వస్త్రం వీరసమాశ్రయేత్ । ఆత్మతేజః ప్రకాశాత్సోఽశ్రుధారా పేయతాం వ్రజేత్
ఎలా ఆట ఉంటే, అలాంటి వస్త్రం ధరించాలి. వీరుడు తన స్వంత తేజాన్ని ఆశ్రయించాలి. ఆ తేజం వెలువడితే కన్నీటి ధార వస్తుంది.
నార్యారూపం సమారుహ్య ధీరం తమపి మోహయేత్ । పురుషం తు సమాశ్రిత్య ద్రావయత్యేష యోషితమ్
స్త్రీ రూపాన్ని ఆశ్రయించి, కామదేవుడు ధీరుడినీ మాయలో పడేస్తాడు. పురుషుని ఆధారంగా తీసుకుని, స్త్రీలను దూరం చేస్తాడు.
స ఏవ సహజో రాజన్నశరీరీ శరీరగః । శరీరకస్యాపి విభో కథం పాపం విధీయతే
రాజా, కామం సహజంగా శరీరంలో ఉండే శరీరరహితుడు. అట్టి వాడికి పాపం ఎలా కలుగుతుంది?