సుదాస ఇతి నామ్నాయం శూద్రో ఽభూత్పూర్వజన్మని । కృతఘ్నస్తేన పాపేన ప్రాప్తోఽవస్థామిమాం ద్విజ
ఇతడు గతజన్మలో సుదాసుడు అనే శూద్రుడు. కృతఘ్నత అనే పాపం వల్ల ఈ స్థితికి వచ్చాడు, ద్విజుడా.
అతిపాపిని ధూర్తే చ గురుస్వామ్యహితేఽపి చ । నిష్కృతిర్విద్యతే విప్ర కృతఘ్నే నాస్తి నిష్కృతిః
అత్యంత పాపిష్టుడికి, మోసగాడికి, గురువు యజమానులకు శత్రువైనవారికి కూడా ప్రాయశ్చిత్తం ఉంది. కానీ కృతఘ్నుడికి మాత్రం ఎలాంటి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు, బ్రాహ్మణుడా.
నానానిరయసంఘాతం శరీరైర్యాతనా క్షమైః । అనుభూయతాంత్వవస్థామంత్యామేతాం గతో ద్విజ
ఈ చివరి స్థితికి వచ్చినవాడు, బ్రాహ్మణుడా, ఎన్నో నరకాలను అనుభవిస్తూ, బాధను భరించగల శరీరాలతో యాతనలను అనుభవిస్తాడు.
అనేనాన్నం సదా భుక్తమకృత్వా దేవతార్చనమ్ । అదత్వా గురువిప్రేభ్యస్తేనైవాయం విదైవతః
ఇతడు ఎప్పుడూ దేవతలను పూజించకుండా అన్నం తినేవాడు. గురువులకు, బ్రాహ్మణులకు దానం చేయలేదు. అందుకే ఇతడిని విధైవతుడు అంటారు.
అయం దశసహస్రాణాం గ్రామాణామీశ్వరో నృపః । హరివీర ఇతి ఖ్యాతో నామ్నాసీత్పూర్వజన్మని
ఇతడు పూర్వజన్మలో హరివీరుడు అనే పేరు కలిగిన రాజు. పది వేల గ్రామాలకు అధిపతి.
రోషాహంకారనాస్తిక్యైర్గుర్వాజ్ఞాలంఘనోద్యతః । అకృత్వైవ మహాయజ్ఞాన్భుక్తవాన్విప్ర నిందకః
కోపం, అహంకారం, నాస్తికత్వం వల్ల గురువుల ఆజ్ఞలను ఉల్లంఘించేవాడు. మహాయజ్ఞాలు చేయకుండా తినేవాడు, బ్రాహ్మణులను దూషించేవాడు.
కర్మణా తేన పాపేన మహానరకసంకటమ్ । అనుభూయ తతః ప్రేతో జాతో నామ్నా విదైవతః
ఆ పాపకర్మ వల్ల అతడు మహానరకంలో యాతన అనుభవించాడు. ఆ తరువాత ప్రేతరూపంలో జన్మించి, విధైవతుడు అనే పేరు పొందాడు.
అవైశాఖస్తృతీయోఽహం త్రయాణామపి పాపకృత్ । తేన మే కర్మజం నామ బ్రాహ్మణోఽహం వ్యవస్థితః
నేను ఈ ముగ్గురిలో మూడవవాడిని, అవైశాఖుడు. పాపకార్యాలు చేసినవాడిని. అందుకే నా కర్మఫలంగా బ్రాహ్మణుడిగా స్థిరమయ్యాను.
మధ్యదేశే భవం నామ్నా గౌతమో గోత్రతోఽప్యహమ్ । విప్రో వాసపురేవాసీ యజ్వాఽఽసం పూర్వజన్మని
మధ్యదేశంలో నేను గౌతముడు అనే పేరుతో, ఆ గోత్రానికి చెందినవాడిని. వాసపురంలో నివసించే, యజ్ఞాలు చేసే బ్రాహ్మణుడిని పూర్వజన్మలో.
మయా కేవలమేవైకం శ్రౌతమార్గానుసారిణా । ఉద్దిశ్య మాధవం దేవం న స్నాతం మాసి మాధవే
నేను వేదమార్గాన్ని మాత్రమే అనుసరించాను. మాధవమాసంలో మాధవుని పూజ కోసం స్నానం చేయలేదు.
న దత్తం న హుతం కించిద్వైశాఖ్యాం చావిశేషతః । నార్చితో మధుహా తత్ర తోషితా న మనీషిణః
విశేషంగా వైశాఖమాసంలో నేను ఏదీ దానం చేయలేదు, హోమం చేయలేదు. అక్కడ మధుసూదనుని పూజించలేదు. మేధావులను సంతుష్టిపర్చలేదు.
మణికోదకకుంభైశ్చ న దానైః పితృదేవతాః । తర్పితా న తిలా దత్తాః సక్షౌద్రాః శ్రోత్రియేషు చ
రత్నాల కలశాలతో పితృదేవతలను తృప్తిపరచలేదు. తేనె కలిపిన నువ్వులు పండితులకు ఇవ్వలేదు.
న పుష్పఫలతాంబూల చందన వ్యజనాంబరైః । విద్వాంసో నార్చితాస్తత్ర పితృదైవతతుష్టయే
పుష్పాలు, పండ్లు, తాంబూలం, చందనం, వియ్యాలు, వస్త్రాలు ఇవేవీ ఇచ్చి పండితులను పితృదేవతలు సంతృప్తికోసం గౌరవించలేదు.
మయా నైకాపి వైశాఖీ పూర్ణా పూర్ణఫల ప్రదా । స్నానదానక్రియాపూజా సుకృతైః పరిపాలితా
వైశాఖమాసంలో స్నానం, దానం, కర్మలు, పూజలు చేసి, పుణ్యఫలాన్ని సంపూర్ణంగా పొందే విధంగా ఒక్కసారి కూడా ఆచరించలేదు.
తేన మే వైదికం కర్మ సర్వం చైవ తు నిష్ఫలమ్ । తతోఽవైశాఖనామాహం ప్రేతో జాతోఽస్మి సర్వతః
ఈ కారణంగా నా వేదకర్మలు అన్నీ ఫలితం లేకుండా పోయాయి. అందువల్లనే నేను అవైశాఖ అనే పేరుతో ప్రేతరూపంలో జన్మించాను.
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం త్రయాణామపి కారణమ్ । త్వం నో భవ సముద్ధర్తా పాపాద్విప్రోసి వై యతః
ఇవి అన్నీ, మూడింటికీ కారణం సహా, నీకు చెప్పాను. నీవు పాపాల నుండి మమ్మల్ని రక్షించేవాడివిగా మారాలి, ఎందుకంటే నీవు నిజంగా సద్గుణవంతుడవు.
విముక్తం బ్రహ్మతీర్థం చ సాధవః పరమం యతః । తారయంతి మహాపాపాన్నిరయేభ్యోఽపి సంశ్రితాన్
బ్రహ్మతీర్థం పవిత్రమైనది, అక్కడ మంచి వారు ఆశ్రయించినవారిని మహాపాపాల నుండి, నరకాల నుండి కూడా రక్షిస్తారు.
గంగాది పుణ్యతీర్థేషు యో నరః స్నాతి సర్వదా । యః కరోతి సతాం సంగం తయోః సత్సంగమో వరః
గంగా మొదలైన పవిత్రతీర్థాలలో ఎప్పుడూ స్నానం చేసే వారు, సజ్జనుల సాంగత్యం చేసే వారు—ఇద్దరిలో సత్సంగమే ఉత్తమం.
అథవా మమ పుత్రోఽస్తి ధనశర్మేతి విశ్రుతః । తం గత్వా బోధయ స్వామిన్నస్మదర్థే కృతోద్యమః
లేకపోతే, నాకు ధనశర్మ అనే పేరు గల కొడుకు ఉన్నాడు, అతడు ప్రసిద్ధుడు. ప్రభూ! అతని వద్దకు వెళ్లి, మా కోసం ప్రయత్నించమని తెలియజెయ్యి.
కార్యే సముద్యమం కృత్వా పరేషాం సముపస్థితే । పుష్కలం ఫలమాప్నోతి యజ్ఞదానక్రియాధికమ్
ఇతరుల అవసర సమయంలో వారి కోసం మనిషి పట్టుదలతో ప్రయత్నిస్తే, యజ్ఞాలు, దానాలు, కర్మలకన్నా ఎక్కువ ఫలితం పొందుతాడు.
యమ ఉవాచ- ప్రేతవాక్యం తదాకర్ణ్య ధనశర్మాతి దుఃఖితః । స తం జనకమాజ్ఞాయ పతితం నిరయే నిజమ్
యముడు చెప్పాడు—ప్రేతుని మాటలు విని, ధనశర్మ చాలా బాధపడ్డాడు. తన తండ్రి నరకంలో పడిపోయాడని గ్రహించాడు.
ఆత్మానమభితో నిందన్నిదం వచనమబ్రవీత్ । ధనశర్మోవాచ- అహం తవ సుతః స్వామిన్గౌతమస్య నిరర్థకః
తనను తానే నిందించుకుంటూ ఇలా అన్నాడు—ధనశర్మ చెప్పాడు—ప్రభూ! నేను మీ కుమారుడినే అయినా, గౌతమునికి వ్యర్థుడిని.
యస్తు పుత్రో న నిస్తారం పితుః కుర్యాదతంద్రితః । ఆత్మానం పావయేన్నాసావదాతా ద్రవ్యవానితి
తండ్రిని అలసట లేకుండా రక్షించని కుమారుడు, ఎంత ధనవంతుడైనా, తాను పవిత్రుడవడగలడు కాదు.
ధర్మో హి గహనో జ్ఞేయః ప్రయత్నేనాపి ధీమతా । యథా మమ పితా చ త్వమిమాం ప్రాప్తోసి దుర్గతిమ్
ధర్మం చాలా లోతైనది, తెలివైనవారికీ శ్రమతో తెలుసుకోవడం కష్టం. నా తండ్రి, మీరు ఈ దుస్థితికి వచ్చారు కదా.
యదా చ సుఖసంతానం న మత్తః ప్రాప్తవానసి । లోకయోః సుఖసంతానే తథా స తనయో మతః
నాకు నిన్ను ఆనందంగా నిలిపే అవకాశం రాలేదు. ఇరు లోకాలలోనూ కుమారుడు తండ్రి ఆనందాన్ని కొనసాగించేవాడిగా భావిస్తారు.
ద్వౌ గురూ పురుషస్యేహ పితా మాతా చ ధర్మతః । తయోరపి పితా శ్రేయాన్బీజప్రాధాన్యదర్శనాత్
ఈ లోకంలో మనిషికి ఇద్దరు గురువులు—తండ్రి, తల్లి. వారిలో తండ్రి ముఖ్యుడు, ఎందుకంటే వంశాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లే వాడు.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి కథం తాతగతిస్తవ । ధర్మతత్త్వం న జానామి సంశ్రయామి భవద్వచః
నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? తండ్రి! మీ స్థితిని ఎలా మార్చగలను? ధర్మస్వరూపం నాకు తెలియదు. మీ మాటలే నాకు ఆశ్రయం.
ప్రేత ఉవాచ- శృణు పుత్ర వచః సత్యం భావినోఽర్థస్య మే బలాత్ । అథ పుణ్యేన కేనాపి భవిత్రీ సుగతిర్మమ
ప్రేతుడు చెప్పాడు—నా కుమారా! నా భవిష్యత్తు గురించి నా నిజమైన మాటలు విను. ఏదైనా పుణ్యఫలంతో నాకు మంచి స్థితి కలగొచ్చు.
మయా శ్రౌతాని కర్మాణి కుర్వతా కిల గర్వతః । అనాదృతం గురువచో గురుస్తత్రావమానితః
నేను వేదకర్మలు చేస్తూ అహంకారంతో ప్రవర్తించాను. గురువు మాటలను పట్టించుకోలేదు. అక్కడ గురువును అవమానించాను.
గురూణామపమానేన ప్రహర్షక్రోధవిస్మయైః । పుణ్యాని క్షయమాయాంతి యశాంసీవ హి దుర్నయైః
గురువులను తక్కువగా చూసి, ఆనందం, కోపం, ఆశ్చర్యంతో ప్రవర్తిస్తే, పుణ్యాలు నశిస్తాయి. చెడు ప్రవర్తన వల్ల యశస్సు పోయినట్లే.