యదా న జ్ఞాయతే నామ తస్య తీర్థస్య భో ద్విజ । తత్రేత్యుచ్చారణం కార్యం విష్ణుతీర్థమిదం మహత్
ఏదైనా తీర్థానికి పేరు తెలియకపోతే, బ్రాహ్మణా! అక్కడ 'ఇది మహా విష్ణు తీర్థం' అని చెప్పాలి.
తీర్థస్య దేవతా విష్ణుఃస ర్వత్రాపి న సంశయః । నారాయణేతి యన్నామ స్మరేత్తీర్థేషు సాధకః
ప్రతి తీర్థానికి దేవుడు విష్ణువే — ఇందులో సందేహం లేదు. తీర్థాలలో 'నారాయణ' అనే నామాన్ని స్మరించాలి.
తస్య తీర్థఫలం సమ్యగ్విష్ణునామ్నైవ జాయతే । అజ్ఞాతానాం చ తీర్థానాం దేవతానాం న సంశయః
విష్ణు నామంతో తీర్థఫలం పూర్తిగా లభిస్తుంది. తెలియని తీర్థాలు, దేవతలు ఉన్నా — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణునామ్నైవ నామాని మానవః పరికీర్తయేత్ । సర్వాస్తు సిద్ధయః పుణ్యాస్తీర్థభూతాస్తు సాగరః
విష్ణు నామంతోనే మనిషి పేర్లను జపించాలి. అన్ని సిద్ధులు, పుణ్యాలు, సముద్రం కూడా తీర్థంగా మారతాయి.
సరాంసి మానసాదీని నిర్ఝరాః పల్వలాదయః । స్వల్పా నద్యోఽపి సర్వాస్తాస్తీర్థాని హరినామతః
మానస సరస్సు వంటి సరస్సులు, జలపాతాలు, చెరువులు, చిన్న నదులు — ఇవన్నీ హరి నామంతో పవిత్ర తీర్థాలవుతాయి.
పర్వతాస్తీర్థరూపాశ్చ యజ్ఞో యజ్ఞమహీ తథా । బ్రాహ్మణా యత్ర విద్వాంసః కౌతుకేనాప్యవస్థితాః
పర్వతాలు కూడా తీర్థరూపంలో ఉంటాయి; యజ్ఞాలు, యజ్ఞభూములు కూడా అలాగే. ఎక్కడ విద్యావంతులైన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారో, అక్కడ తీర్థమవుతుంది.
తదేవ తీర్థం సుమహత్సర్వపాపహరం స్మృతమ్ । శ్రాద్ధం చ శ్రాద్ధభూమిశ్చ దేవశాలా చ హోమభూః
అది మహా పవిత్రమైన తీర్థం, అన్ని పాపాలను తొలగించేది. అక్కడ పితృదేవతలకు నివేదనలు చేయటానికి స్థలం, శ్రాద్ధకర్మలకు స్థానం, దేవాలయం, హోమానికి స్థలం కూడా అవే.
యత్ర వేదధ్వనిః సమ్యగ్యత్ర విష్ణుకథాః శుభాః । స్వగృహం పుణ్యసంయుక్తం గోస్థానమపి పావనమ్
వేదమంత్రములు శ్రద్ధగా వినిపించే చోట, విష్ణువు కథలు మంగళంగా చెప్పబడే చోట, ధర్మంతో కూడిన తన ఇల్లు, ఇంతే కాదు, ఆవుల గూడె కూడా పవిత్రమే.
యత్రాశ్వత్థ తరు వనే యత్రాగారోపి పావనః । ఏవమాదీని తీర్థాని పితా మాతా తథైవ చ
అశ్వత్థ వృక్షాల తోట ఉన్న చోట, ఆవుల కొట్టె కూడా పవిత్రమైనదే. ఇలాంటి చోట్లన్నీ తీర్థాలే, తల్లిదండ్రులు కూడా అంతే పవిత్రులు.
పచ్యతే యత్ర ధర్మార్థం స్వయం తత్ర గురుః స్థితః । సాధ్వీ యత్రాస్తి వై భార్యా తత్ర తీర్థం న సంశయః
ధర్మార్ధం కోసం నిష్కామంగా కృషి చేసే చోట, గురువు ఉన్న చోట, మంచి గుణాలున్న భార్య ఉన్న చోట — అక్కడ తీర్థం అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యత్ర ధర్మరతిర్నిత్యం విద్వాన్పుత్రః ప్రవర్తతే । తత్ర తస్య హి తత్తీర్థం తారణాయ ప్రతిష్ఠితమ్
ఎక్కడ విద్యావంతుడైన కుమారుడు ఎప్పుడూ ధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉంటాడో, ఆ స్థలం తప్పకుండా మోక్షానికి దారి చూపే పవిత్రమైన తీర్థంగా నిలుస్తుంది.
ఇత్యేవమాది తీర్థాని రాజవేశ్మ తథైవ చ । ఏవమాదిషు తీర్థేషు పర్వయోగాద్విశేషతః
ఇలాంటి పవిత్ర స్థలాలు, రాజమహలు కూడా తీర్థాలే. ఈ విధమైన తీర్థాలలో, ముఖ్యంగా పర్వదినాలలో,
అనారాధ్య హృషీకేశం సర్వదం సర్వదేహినామ్ । కోపి క్వాపి కిమప్యత్ర న లభేతేతి నిశ్చితమ్
హృషీకేశుని ఆరాధించకుండా, అన్ని ప్రాణులకు అన్నీ ఇచ్చే వాడైన ఆయనను పూజించకుండా, ఎవరూ ఎక్కడా ఏదీ పొందలేరు — ఇది నిస్సందేహం.
అపత్యం ద్రవిణం దారాస్తారహర్మ్యం హయా గజాః । సుఖాని స్వర్గమోక్షౌ చ న దూరే హరిభక్తితః
సంతానం, ధనం, భార్యలు, గొప్ప ఇళ్లు, కాళ్లు, ఏనుగులు, సుఖాలు, స్వర్గం, మోక్షం — ఇవన్నీ హరిభక్తికి దూరంగా లేవు.
నారాయణః పరో దేవః సత్యరూపో జనార్దనః । త్రిధాత్మానంసభగవాన్ససర్జపరమేశ్వరః
నారాయణుడు పరమదేవుడు, సత్యస్వరూపుడు, జనార్దనుడు. ఆ భగవంతుడు, పరమేశ్వరుడు, తనను తాను మూడు రూపాలలో సృష్టించాడు.
రజస్తమోభ్యాంయుక్తోఽభూద్రజఃసత్వాధికంవిభుః । ససర్జనాభికమలేబ్రహ్మాణంకమలాసనమ్
రజస్సు, తమస్సుతో కూడిన మహాత్ముడు, రజస్సు, సత్వగుణం ఎక్కువగా ఉండగా, తన నాభిలోని కమలంలో నుండి కమలాసనుడైన బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
రజసా తమసా జుష్టం స రుద్రమసృజద్విభుః । సత్వం రజస్తమశ్చైవ త్రితయం చైతదుచ్యతే
రజస్సు, తమస్సుతో కూడిన వాడు రుద్రుని సృష్టించాడు. సత్వం, రజస్సు, తమస్సు — ఈ మూడు గుణాలు అని చెప్పబడతాయి.
సత్వేన ముచ్యతే జంతుః సత్వం నారాయణాత్మకమ్ । రజసా సత్వయుక్తేన భవేచ్ఛ్రీమాన్యశోధికః
సత్వగుణంతో జీవి మోక్షాన్ని పొందుతాడు; సత్వం నారాయణుని స్వరూపం. రజస్సు, సత్వం కలిసినప్పుడు ధన్యుడై, మహిమను పొందుతాడు.
యద్వేదవాక్యం ధర్మస్య సముద్దిశ్యోపసేవతే । తద్రుద్రమితి విఖ్యాతం విశిష్టం గదితం నృణామ్
వేదవాక్యాల ప్రకారం ధర్మార్థంగా ఆచరించేది, అది రుద్రుడని ప్రసిద్ధి, అది మానవులకు విశిష్టంగా చెప్పబడింది.
తేన రాజా భవేల్లోకే రజసా తమసా పునః । యద్ధీనం రజసా ధర్మం కేవలం తామసం చ యత్
దానివల్ల రాజు లోకంలో రజస్సు, తమస్సుతో స్థిరపడతాడు. రజస్సు తక్కువగా ఉన్న ధర్మం, కేవలం తమస్సుతో కూడినది,
తచ్చ దుర్గతిదం నౄణామిహలోకే పరత్ర చ । యో విష్ణుః స స్వయం బ్రహ్మా యో బ్రహ్మా స స్వయం హరః
అది మనుషులకు ఈ లోకంలో, పరలోకంలో దుస్థితిని కలిగిస్తుంది. విష్ణువు తానే బ్రహ్మ, బ్రహ్మ తానే హరుడు.
దేవాస్త్రయోపి యజ్ఞేఽస్మిన్నిజ్యా దేవేషు నిత్యశః । యో భేదం కురుతే తేషాం త్రయాణాం ద్విజసత్తమః
మూడు దేవతలు యజ్ఞాలలో ఎప్పుడూ దేవతలలో పూజింపబడతారు. ద్విజశ్రేష్ఠా! వీరిలో ఎవరు వేర్పాటు చేస్తే,
స పాపకారీ పాపాత్మా అనిష్టాం గతిమాప్నుయాత్ । విష్ణురేవ పరం బ్రహ్మ విష్ణురేవ జగద్ద్విజ
అతడు పాపకారుడు, పాపాత్ముడు, అనిష్టమైన స్థితిని పొందుతాడు. విష్ణువు మాత్రమే పరబ్రహ్మ, విష్ణువు మాత్రమే జగత్తు, ద్విజుడా!
తస్యాయం మాధవో మాసః ప్రియః సర్వేషు కర్మసు । కీర్త్యతే హయమేధాది మహాక్రతుఫలప్రదః
ఆయనకు ఈ మాధవ మాసం అన్ని కర్మల్లో ప్రియమైనది. ఇది హయమేధాది మహాయజ్ఞ ఫలాలను ప్రసాదించేది అని ప్రశంసించబడుతుంది.
తీర్థస్నాన తపో దాన జప యజ్ఞఫలాధికః
తీర్థస్నానం, తపస్సు, దానం, జపం, యజ్ఞఫలాలు — వీటన్నిటి కంటే ఇది కలిగించే ఫలం గొప్పది.
స్నానం విభాతే నియమేన నద్యామనారతం మేషగతే రవౌ యే । కుర్వంతి యేఽస్మిన్నపి విప్రపూజాం మద్దండభాజో న హి తే భవంతి
ఉషస్సు వేళ నదిలో క్రమంగా స్నానం చేసి, మేషరాశిలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు, ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణులను పూజించే వారు ఎప్పుడూ నా శిక్షకు లోనవారు కారు.
హత్వా హత్వా కింకరౌఘం పురో మే లుప్త్వా లుప్త్వా చిత్రగుప్తస్య లేఖ్యమ్ । స్నాత్వా స్నాత్వా మాధవే మాసి తీర్థే పూర్వాన్పూర్వానుద్ధరంతీహ పాపాత్
నా సేవకులను ఎన్నిసార్లు అయినా సంహరించి, చిత్రగుప్తుని లేఖనాన్ని పూర్తిగా తొలగించి, మాధవ మాసంలో తీర్థంలో స్నానం చేస్తూ, వారు తమ పూర్వీకులను పాపాల నుండి విడిపిస్తారు.
ఇదం భయచ్ఛేదకరం న తస్మాత్ప్రకాశనీయం పరమం రహస్యమ్ । నిర్వాసహేతుర్నరకాలయస్య మమాధికారక్షయకారణం తత్
ఇది భయాన్ని తొలగించేది; అందుకే ఇది అత్యంత రహస్యంగా ఉంచాలి. ఇది నరకలోకం నుండి విముక్తి కలిగించేది, నా అధికారానికి అంతం చేసే కారణం కూడా ఇదే.
భాగీరథీనర్మదా చ యమునా చ సరస్వతీ । విశోకా చ వితస్తా చ వింధ్యస్యోత్తరతః స్థితాః
భాగీరథి, నర్మదా, యమునా, సరస్వతి, విశోకా, విటస్తా — ఇవన్నీ వింధ్య పర్వతానికి ఉత్తరంగా ఉన్న నదులు.
గోదావరీ భీమరథీ తుంగభద్రా చ దేవికా । తాపీ పయోష్ణీ వింధ్యస్య దక్షిణాస్తు ప్రకీర్తితాః
గోదావరి, భీమరథి, తుంగభద్ర, దేవికా, తాపీ, పయోష్ణి — ఇవన్నీ వింధ్య పర్వతానికి దక్షిణంగా ఉన్న నదులుగా చెప్పబడినవి.