తృష్ణా క్షుధా సమాక్రాంతో బహుదుఃఖైః ప్రపీడితః । పచ్యతే నరకే ఘోరే చిరకాలం న సంశయః
తాగడానికి, తినడానికి లేక బాధపడుతూ, ఎన్నో కష్టాలతో నిండిపోయి, భయంకరమైన నరకంలో చాలా కాలం పడి బాధపడతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్మాద్దానం ప్రదాతవ్యం స్వయమేవ న సంశయః । కస్య పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ కస్య భార్యా ధనం చ వా
అందుకే, మనమే స్వయంగా దానం చేయాలి — ఇందులో సందేహం లేదు. ఎవరి కొడుకులు, ఎవరి మనవళ్లు, ఎవరి భార్య, ఎవరి ధనం అనేది ఎవరికీ తెలియదు.
సంసారే నాస్తికః కస్య స్వయం తస్మాత్ప్రదీయతే । పానమన్నం చ తాంబూలముదకం కాంచనం తథా
ఈ లోకంలో ఎవరికీ నిజంగా ఏదీ సొంతం కాదు. అందుకే, తాగు, తిండి, పానము, నీరు, బంగారం — ఇవన్నీ దానం చేయాలి.
వసనం గాం చ భూమిం చ చ్ఛత్రపాత్రాణ్యనేకధా । ఫలాని భూమిదానాని వివిధాని స్వశక్తితః
బట్టలు, ఆవులు, భూమి, గొడుగు, పాత్రలు, వివిధ రకాల పళ్ళు, భూమి దానం — వీటిని తన శక్తికి తగినట్టు దానం చేయాలి.
దాతవ్యాని మహీదేవ నాత్ర కార్యా విచారణా । తీర్థానాం లక్షణం విప్ర ప్రవక్ష్యామి తవాగ్రతః
ఇవన్నీ తప్పక దానం చేయాలి, రాజా! ఇందులో ఎలాంటి సందేహం అవసరం లేదు. బ్రాహ్మణా! ఇప్పుడు నేను నీకు తీర్థాల లక్షణాలు చెబుతాను.
సుతీర్థాని ఇయం గంగా భాతి పుణ్యా సరస్వతీ । రేవా చ యమునా తాపీ నదీ చర్మణ్వతీ తథా
ఈ గంగా పవిత్రమైన తీర్థంగా వెలుగుతుంది; అలాగే పవిత్రమైన సరస్వతి, రేవా, యమునా, తాపీ, చర్మణ్వతి నదులు కూడా ఉన్నాయి.
సరయూ చ వరా వేణీ పూర్ణా పాపప్రణాశినీ । కావేరీ కపిలా చాన్యా విశల్యా విశ్వతారిణీ
సరయూ, ఉత్తమమైన వేణీ, పాపాలను పోగొట్టే పూర్ణ నది, కావేరీ, కపిలా, విశల్యా, విశ్వతారిణి — ఇవన్నీ పవిత్ర నదులే.
గోదావరీ సమాఖ్యాతా తుంగభద్రా చ గండకీ । పాపానాం భీతిదా నిత్యం నదీ భీమరథీ స్మృతా
గోదావరి ప్రసిద్ధి చెందినది; తుంగభద్ర, గండకి కూడా అలాగే. పాపులకు ఎప్పుడూ భయం కలిగించే నది భీమరథి అని గుర్తించబడింది.
దేవికా కృష్ణగంగా చ అన్యా యాః సరితాంవరాః । ఏతాస్తు పుణ్యకాలేషు సంతి తీర్థాన్యనేకశః
దేవికా, కృష్ణగంగా, ఇంకా ఇతర ఉత్తమ నదులు — ఇవన్నీ శుభకాలంలో అనేక తీర్థాలుగా ఉంటాయి.
గ్రామే వా యది వారణ్యే నద్యః సర్వత్ర పావనాః । తత్ర తత్రైవ కర్త్తవ్యాః స్నానదానాదికాః క్రియాః
గ్రామంలోనైనా, అడవిలోనైనా, నదులు ఎక్కడైనా పవిత్రతను ఇస్తాయి. అక్కడక్కడా స్నానం, దానం వంటి కార్యాలు చేయాలి.
యదా న జ్ఞాయతే నామ తస్య తీర్థస్య భో ద్విజ । తత్రేత్యుచ్చారణం కార్యం విష్ణుతీర్థమిదం మహత్
ఏదైనా తీర్థానికి పేరు తెలియకపోతే, బ్రాహ్మణా! అక్కడ 'ఇది మహా విష్ణు తీర్థం' అని చెప్పాలి.
తీర్థస్య దేవతా విష్ణుఃస ర్వత్రాపి న సంశయః । నారాయణేతి యన్నామ స్మరేత్తీర్థేషు సాధకః
ప్రతి తీర్థానికి దేవుడు విష్ణువే — ఇందులో సందేహం లేదు. తీర్థాలలో 'నారాయణ' అనే నామాన్ని స్మరించాలి.
తస్య తీర్థఫలం సమ్యగ్విష్ణునామ్నైవ జాయతే । అజ్ఞాతానాం చ తీర్థానాం దేవతానాం న సంశయః
విష్ణు నామంతో తీర్థఫలం పూర్తిగా లభిస్తుంది. తెలియని తీర్థాలు, దేవతలు ఉన్నా — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణునామ్నైవ నామాని మానవః పరికీర్తయేత్ । సర్వాస్తు సిద్ధయః పుణ్యాస్తీర్థభూతాస్తు సాగరః
విష్ణు నామంతోనే మనిషి పేర్లను జపించాలి. అన్ని సిద్ధులు, పుణ్యాలు, సముద్రం కూడా తీర్థంగా మారతాయి.
సరాంసి మానసాదీని నిర్ఝరాః పల్వలాదయః । స్వల్పా నద్యోఽపి సర్వాస్తాస్తీర్థాని హరినామతః
మానస సరస్సు వంటి సరస్సులు, జలపాతాలు, చెరువులు, చిన్న నదులు — ఇవన్నీ హరి నామంతో పవిత్ర తీర్థాలవుతాయి.
పర్వతాస్తీర్థరూపాశ్చ యజ్ఞో యజ్ఞమహీ తథా । బ్రాహ్మణా యత్ర విద్వాంసః కౌతుకేనాప్యవస్థితాః
పర్వతాలు కూడా తీర్థరూపంలో ఉంటాయి; యజ్ఞాలు, యజ్ఞభూములు కూడా అలాగే. ఎక్కడ విద్యావంతులైన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారో, అక్కడ తీర్థమవుతుంది.
తదేవ తీర్థం సుమహత్సర్వపాపహరం స్మృతమ్ । శ్రాద్ధం చ శ్రాద్ధభూమిశ్చ దేవశాలా చ హోమభూః
అది మహా పవిత్రమైన తీర్థం, అన్ని పాపాలను తొలగించేది. అక్కడ పితృదేవతలకు నివేదనలు చేయటానికి స్థలం, శ్రాద్ధకర్మలకు స్థానం, దేవాలయం, హోమానికి స్థలం కూడా అవే.
యత్ర వేదధ్వనిః సమ్యగ్యత్ర విష్ణుకథాః శుభాః । స్వగృహం పుణ్యసంయుక్తం గోస్థానమపి పావనమ్
వేదమంత్రములు శ్రద్ధగా వినిపించే చోట, విష్ణువు కథలు మంగళంగా చెప్పబడే చోట, ధర్మంతో కూడిన తన ఇల్లు, ఇంతే కాదు, ఆవుల గూడె కూడా పవిత్రమే.
యత్రాశ్వత్థ తరు వనే యత్రాగారోపి పావనః । ఏవమాదీని తీర్థాని పితా మాతా తథైవ చ
అశ్వత్థ వృక్షాల తోట ఉన్న చోట, ఆవుల కొట్టె కూడా పవిత్రమైనదే. ఇలాంటి చోట్లన్నీ తీర్థాలే, తల్లిదండ్రులు కూడా అంతే పవిత్రులు.
పచ్యతే యత్ర ధర్మార్థం స్వయం తత్ర గురుః స్థితః । సాధ్వీ యత్రాస్తి వై భార్యా తత్ర తీర్థం న సంశయః
ధర్మార్ధం కోసం నిష్కామంగా కృషి చేసే చోట, గురువు ఉన్న చోట, మంచి గుణాలున్న భార్య ఉన్న చోట — అక్కడ తీర్థం అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యత్ర ధర్మరతిర్నిత్యం విద్వాన్పుత్రః ప్రవర్తతే । తత్ర తస్య హి తత్తీర్థం తారణాయ ప్రతిష్ఠితమ్
ఎక్కడ విద్యావంతుడైన కుమారుడు ఎప్పుడూ ధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉంటాడో, ఆ స్థలం తప్పకుండా మోక్షానికి దారి చూపే పవిత్రమైన తీర్థంగా నిలుస్తుంది.
ఇత్యేవమాది తీర్థాని రాజవేశ్మ తథైవ చ । ఏవమాదిషు తీర్థేషు పర్వయోగాద్విశేషతః
ఇలాంటి పవిత్ర స్థలాలు, రాజమహలు కూడా తీర్థాలే. ఈ విధమైన తీర్థాలలో, ముఖ్యంగా పర్వదినాలలో,
అనారాధ్య హృషీకేశం సర్వదం సర్వదేహినామ్ । కోపి క్వాపి కిమప్యత్ర న లభేతేతి నిశ్చితమ్
హృషీకేశుని ఆరాధించకుండా, అన్ని ప్రాణులకు అన్నీ ఇచ్చే వాడైన ఆయనను పూజించకుండా, ఎవరూ ఎక్కడా ఏదీ పొందలేరు — ఇది నిస్సందేహం.
అపత్యం ద్రవిణం దారాస్తారహర్మ్యం హయా గజాః । సుఖాని స్వర్గమోక్షౌ చ న దూరే హరిభక్తితః
సంతానం, ధనం, భార్యలు, గొప్ప ఇళ్లు, కాళ్లు, ఏనుగులు, సుఖాలు, స్వర్గం, మోక్షం — ఇవన్నీ హరిభక్తికి దూరంగా లేవు.
నారాయణః పరో దేవః సత్యరూపో జనార్దనః । త్రిధాత్మానంసభగవాన్ససర్జపరమేశ్వరః
నారాయణుడు పరమదేవుడు, సత్యస్వరూపుడు, జనార్దనుడు. ఆ భగవంతుడు, పరమేశ్వరుడు, తనను తాను మూడు రూపాలలో సృష్టించాడు.
రజస్తమోభ్యాంయుక్తోఽభూద్రజఃసత్వాధికంవిభుః । ససర్జనాభికమలేబ్రహ్మాణంకమలాసనమ్
రజస్సు, తమస్సుతో కూడిన మహాత్ముడు, రజస్సు, సత్వగుణం ఎక్కువగా ఉండగా, తన నాభిలోని కమలంలో నుండి కమలాసనుడైన బ్రహ్మను సృష్టించాడు.
రజసా తమసా జుష్టం స రుద్రమసృజద్విభుః । సత్వం రజస్తమశ్చైవ త్రితయం చైతదుచ్యతే
రజస్సు, తమస్సుతో కూడిన వాడు రుద్రుని సృష్టించాడు. సత్వం, రజస్సు, తమస్సు — ఈ మూడు గుణాలు అని చెప్పబడతాయి.
సత్వేన ముచ్యతే జంతుః సత్వం నారాయణాత్మకమ్ । రజసా సత్వయుక్తేన భవేచ్ఛ్రీమాన్యశోధికః
సత్వగుణంతో జీవి మోక్షాన్ని పొందుతాడు; సత్వం నారాయణుని స్వరూపం. రజస్సు, సత్వం కలిసినప్పుడు ధన్యుడై, మహిమను పొందుతాడు.
యద్వేదవాక్యం ధర్మస్య సముద్దిశ్యోపసేవతే । తద్రుద్రమితి విఖ్యాతం విశిష్టం గదితం నృణామ్
వేదవాక్యాల ప్రకారం ధర్మార్థంగా ఆచరించేది, అది రుద్రుడని ప్రసిద్ధి, అది మానవులకు విశిష్టంగా చెప్పబడింది.
తేన రాజా భవేల్లోకే రజసా తమసా పునః । యద్ధీనం రజసా ధర్మం కేవలం తామసం చ యత్
దానివల్ల రాజు లోకంలో రజస్సు, తమస్సుతో స్థిరపడతాడు. రజస్సు తక్కువగా ఉన్న ధర్మం, కేవలం తమస్సుతో కూడినది,