ఆభ్యుదయం ప్రవక్ష్యామి యచ్చ యజ్ఞాదిషు స్మృతమ్ । జాతకర్మాదికార్యేషు మౌఞ్జ్యాద్యుద్వాహకర్మసు
ఆశీర్వాదం, యజ్ఞాదులలో గుర్తుంచుకునే విషయాలు, జాతకర్మ మొదలైన కార్యాల్లో, ముంజి, వివాహాది కార్యక్రమాల్లో జరిగే దానాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను.
ప్రాసాదధ్వజదేవానాం ప్రతిష్ఠాసు ప్రయత్నతః । ఇత్యాదికం మహీదేవ దానమభ్యుదయాత్మకమ్
దేవాలయాలు, ధ్వజాలు, దేవతల ప్రతిష్ఠల్లో శ్రద్ధతో చేసే దానం కూడా, భూమిపతీ, అభివృద్ధికి కారణమవుతుంది.
ప్రజావృద్ధికరం భోగయశఃస్వర్గసుఖప్రదమ్ । అంత్యం చైవ ప్రవక్ష్యామి శృణు దానం ద్విజోత్తమ
ఇవి సంతానం పెరగడం, భోగం, యశస్సు, స్వర్గసుఖం ఇస్తాయి; ఇప్పుడు చివరి దానాన్ని చెబుతాను, విను ఉత్తమ ద్విజా.
కామస్య సంక్షయం జ్ఞాత్వా జరయా పరిపీడితః । దద్యాద్దానాని యత్నేన కుర్యాదాశాం న కస్యచిత్
కోరికలు తగ్గిపోతున్నాయన్న విషయం తెలుసుకుని, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతూ, శ్రద్ధతో దానం చేయాలి, ఎవరి మీదా ఆశ పెట్టుకోకూడదు.
మృతే చ మయి మే పుత్రా జాయాబాంధవసోదరాః । కథమేతే భవిష్యంతి మాం వినా సుహృదో మమ
నేను మరణించిన తర్వాత, నా కుమారులు, భార్య, బంధువులు, సోదరులు — వీరు నన్ను లేకుండా ఎలా ఉంటారు?
అహం విత్తవిహీనో వా కథం జీవన్పునస్తథా । భవిష్యామీతి విజ్ఞాయ న దదాతి హి కించన
లేదా, ధనం లేకుండా నేను మళ్లీ ఎలా బ్రతుకుతాను? అని ఆలోచిస్తూ, ఏదీ దానం చేయడు.
ఆశాపాశశతైర్బద్ధో భాగ్యాదేవ కుమాయయా । మృత్యుం ప్రయాతి మూఢాత్మా రుదంతి చ తతః సుతాః
వందలాది ఆశల బంధాలతో, దురదృష్టం, అజ్ఞానంతో బందించబడి, మూర్ఖుడు మరణానికి చేరతాడు; తర్వాత కుమారులు ఏడుస్తారు.
దుఃఖేన పీడితాః కిచింన్మోహేనాకులచేతసః । స్వల్పమల్పం చ వా దానం కథంచిత్కల్పయంతి తే
బాధతో బాధపడుతూ, మోహంతో మనస్సు కలవరపడి, వారు ఎలాగోలా చిన్నదైనా, తక్కువదైనా దానం చేయగలుగుతారు.
న తత్రాస్మిన్గతే కాలే మహాదుఃఖగతే సతి । విస్మరంతి తదా దానం లోభాద్వా న దదత్యపి
ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు, గొప్ప బాధలు నిండినప్పుడు, దానం గురించీ ఎవ్వరూ గుర్తు చేసుకోరు; లోభంతో ఎవ్వరూ దానం చేయరు.
మృతోఽయం చ పితా జ్ఞాత్వా స్నేహపాశో నివర్త్తతే । యోఽసౌ మృతో మహీదేవ మమ పాశైర్నియంత్రితః
తండ్రి మరణించాడని తెలిసినప్పుడు, మమకారం తగ్గిపోతుంది; నా తండ్రి అయిన ఆ రాజు మరణించి, ఇంకా ఈ బంధాలతో బంధించబడి ఉన్నాడు.
తృష్ణా క్షుధా సమాక్రాంతో బహుదుఃఖైః ప్రపీడితః । పచ్యతే నరకే ఘోరే చిరకాలం న సంశయః
తాగడానికి, తినడానికి లేక బాధపడుతూ, ఎన్నో కష్టాలతో నిండిపోయి, భయంకరమైన నరకంలో చాలా కాలం పడి బాధపడతాడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్మాద్దానం ప్రదాతవ్యం స్వయమేవ న సంశయః । కస్య పుత్రాశ్చ పౌత్రాశ్చ కస్య భార్యా ధనం చ వా
అందుకే, మనమే స్వయంగా దానం చేయాలి — ఇందులో సందేహం లేదు. ఎవరి కొడుకులు, ఎవరి మనవళ్లు, ఎవరి భార్య, ఎవరి ధనం అనేది ఎవరికీ తెలియదు.
సంసారే నాస్తికః కస్య స్వయం తస్మాత్ప్రదీయతే । పానమన్నం చ తాంబూలముదకం కాంచనం తథా
ఈ లోకంలో ఎవరికీ నిజంగా ఏదీ సొంతం కాదు. అందుకే, తాగు, తిండి, పానము, నీరు, బంగారం — ఇవన్నీ దానం చేయాలి.
వసనం గాం చ భూమిం చ చ్ఛత్రపాత్రాణ్యనేకధా । ఫలాని భూమిదానాని వివిధాని స్వశక్తితః
బట్టలు, ఆవులు, భూమి, గొడుగు, పాత్రలు, వివిధ రకాల పళ్ళు, భూమి దానం — వీటిని తన శక్తికి తగినట్టు దానం చేయాలి.
దాతవ్యాని మహీదేవ నాత్ర కార్యా విచారణా । తీర్థానాం లక్షణం విప్ర ప్రవక్ష్యామి తవాగ్రతః
ఇవన్నీ తప్పక దానం చేయాలి, రాజా! ఇందులో ఎలాంటి సందేహం అవసరం లేదు. బ్రాహ్మణా! ఇప్పుడు నేను నీకు తీర్థాల లక్షణాలు చెబుతాను.
సుతీర్థాని ఇయం గంగా భాతి పుణ్యా సరస్వతీ । రేవా చ యమునా తాపీ నదీ చర్మణ్వతీ తథా
ఈ గంగా పవిత్రమైన తీర్థంగా వెలుగుతుంది; అలాగే పవిత్రమైన సరస్వతి, రేవా, యమునా, తాపీ, చర్మణ్వతి నదులు కూడా ఉన్నాయి.
సరయూ చ వరా వేణీ పూర్ణా పాపప్రణాశినీ । కావేరీ కపిలా చాన్యా విశల్యా విశ్వతారిణీ
సరయూ, ఉత్తమమైన వేణీ, పాపాలను పోగొట్టే పూర్ణ నది, కావేరీ, కపిలా, విశల్యా, విశ్వతారిణి — ఇవన్నీ పవిత్ర నదులే.
గోదావరీ సమాఖ్యాతా తుంగభద్రా చ గండకీ । పాపానాం భీతిదా నిత్యం నదీ భీమరథీ స్మృతా
గోదావరి ప్రసిద్ధి చెందినది; తుంగభద్ర, గండకి కూడా అలాగే. పాపులకు ఎప్పుడూ భయం కలిగించే నది భీమరథి అని గుర్తించబడింది.
దేవికా కృష్ణగంగా చ అన్యా యాః సరితాంవరాః । ఏతాస్తు పుణ్యకాలేషు సంతి తీర్థాన్యనేకశః
దేవికా, కృష్ణగంగా, ఇంకా ఇతర ఉత్తమ నదులు — ఇవన్నీ శుభకాలంలో అనేక తీర్థాలుగా ఉంటాయి.
గ్రామే వా యది వారణ్యే నద్యః సర్వత్ర పావనాః । తత్ర తత్రైవ కర్త్తవ్యాః స్నానదానాదికాః క్రియాః
గ్రామంలోనైనా, అడవిలోనైనా, నదులు ఎక్కడైనా పవిత్రతను ఇస్తాయి. అక్కడక్కడా స్నానం, దానం వంటి కార్యాలు చేయాలి.
యదా న జ్ఞాయతే నామ తస్య తీర్థస్య భో ద్విజ । తత్రేత్యుచ్చారణం కార్యం విష్ణుతీర్థమిదం మహత్
ఏదైనా తీర్థానికి పేరు తెలియకపోతే, బ్రాహ్మణా! అక్కడ 'ఇది మహా విష్ణు తీర్థం' అని చెప్పాలి.
తీర్థస్య దేవతా విష్ణుఃస ర్వత్రాపి న సంశయః । నారాయణేతి యన్నామ స్మరేత్తీర్థేషు సాధకః
ప్రతి తీర్థానికి దేవుడు విష్ణువే — ఇందులో సందేహం లేదు. తీర్థాలలో 'నారాయణ' అనే నామాన్ని స్మరించాలి.
తస్య తీర్థఫలం సమ్యగ్విష్ణునామ్నైవ జాయతే । అజ్ఞాతానాం చ తీర్థానాం దేవతానాం న సంశయః
విష్ణు నామంతో తీర్థఫలం పూర్తిగా లభిస్తుంది. తెలియని తీర్థాలు, దేవతలు ఉన్నా — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
విష్ణునామ్నైవ నామాని మానవః పరికీర్తయేత్ । సర్వాస్తు సిద్ధయః పుణ్యాస్తీర్థభూతాస్తు సాగరః
విష్ణు నామంతోనే మనిషి పేర్లను జపించాలి. అన్ని సిద్ధులు, పుణ్యాలు, సముద్రం కూడా తీర్థంగా మారతాయి.
సరాంసి మానసాదీని నిర్ఝరాః పల్వలాదయః । స్వల్పా నద్యోఽపి సర్వాస్తాస్తీర్థాని హరినామతః
మానస సరస్సు వంటి సరస్సులు, జలపాతాలు, చెరువులు, చిన్న నదులు — ఇవన్నీ హరి నామంతో పవిత్ర తీర్థాలవుతాయి.
పర్వతాస్తీర్థరూపాశ్చ యజ్ఞో యజ్ఞమహీ తథా । బ్రాహ్మణా యత్ర విద్వాంసః కౌతుకేనాప్యవస్థితాః
పర్వతాలు కూడా తీర్థరూపంలో ఉంటాయి; యజ్ఞాలు, యజ్ఞభూములు కూడా అలాగే. ఎక్కడ విద్యావంతులైన బ్రాహ్మణులు ఉన్నారో, అక్కడ తీర్థమవుతుంది.
తదేవ తీర్థం సుమహత్సర్వపాపహరం స్మృతమ్ । శ్రాద్ధం చ శ్రాద్ధభూమిశ్చ దేవశాలా చ హోమభూః
అది మహా పవిత్రమైన తీర్థం, అన్ని పాపాలను తొలగించేది. అక్కడ పితృదేవతలకు నివేదనలు చేయటానికి స్థలం, శ్రాద్ధకర్మలకు స్థానం, దేవాలయం, హోమానికి స్థలం కూడా అవే.
యత్ర వేదధ్వనిః సమ్యగ్యత్ర విష్ణుకథాః శుభాః । స్వగృహం పుణ్యసంయుక్తం గోస్థానమపి పావనమ్
వేదమంత్రములు శ్రద్ధగా వినిపించే చోట, విష్ణువు కథలు మంగళంగా చెప్పబడే చోట, ధర్మంతో కూడిన తన ఇల్లు, ఇంతే కాదు, ఆవుల గూడె కూడా పవిత్రమే.
యత్రాశ్వత్థ తరు వనే యత్రాగారోపి పావనః । ఏవమాదీని తీర్థాని పితా మాతా తథైవ చ
అశ్వత్థ వృక్షాల తోట ఉన్న చోట, ఆవుల కొట్టె కూడా పవిత్రమైనదే. ఇలాంటి చోట్లన్నీ తీర్థాలే, తల్లిదండ్రులు కూడా అంతే పవిత్రులు.
పచ్యతే యత్ర ధర్మార్థం స్వయం తత్ర గురుః స్థితః । సాధ్వీ యత్రాస్తి వై భార్యా తత్ర తీర్థం న సంశయః
ధర్మార్ధం కోసం నిష్కామంగా కృషి చేసే చోట, గురువు ఉన్న చోట, మంచి గుణాలున్న భార్య ఉన్న చోట — అక్కడ తీర్థం అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.