భవో బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ త్రయమేవ త్రయీ మతా । దీపోఽగ్నిర్వర్తిస్నేహైస్తు యథా విప్ర తథా హరిః
భవుడు, బ్రహ్మా, విష్ణువు—ఈ ముగ్గురూ వేదముల త్రయం వలె భావించబడతారు. దీపం, అగ్ని, వత్తి, నూనె అన్నీ ఒక్కటే అయినట్లు, హరిదేవుడు కూడా అలాగే, బ్రాహ్మణా!
సమారాధ్య హరిం భక్త్యా గోలోకాన్ప్రాప్నుయాచ్ఛుభాన్ । ఆరాధితే హరౌ కామాః సర్వే కరతలే స్థితాః
హరిని భక్తితో ఆరాధిస్తే, శుభమైన గోలొక లోకాలను పొందుతారు. హరిని ఆరాధించినప్పుడు, అన్ని కోరికలు చేతిలోనే ఉంటాయి.
దానమేవ పరం శ్రేష్ఠం సర్వపుణ్యేషు వై ద్విజ । దానేన నశ్యతే పాపం సర్వం దానేన లభ్యతే
అన్ని పుణ్యాలలో దానం అత్యుత్తమం, ద్విజుడా! దానంతో పాపం నశిస్తుంది, దానంతో అన్నీ లభిస్తాయి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యమన్యదభ్యుదయాత్మకమ్ । అన్యం చ పరమం దానమితి పంచవిధం స్మృతమ్
నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యంగా, అభ్యుదయాన్ని కలిగించేది, ఇంకా పరమ దానం—ఇలా ఐదు రకాల దానాలు గుర్తించబడ్డాయి.
ప్రాతర్మధ్యాపరాహ్ణేషు త్రిషు కాలేషు యత్నతః । యత్కించిదపి దాతవ్యం నిత్యమేవ ప్రకీర్తితమ్
ఉదయం, మధ్యాహ్నం, అపరాహ్ణం—ఈ మూడు సమయాల్లో శ్రద్ధతో ఏదైనా కొంతమంది ఇచ్చినా, అది ఎప్పుడూ ప్రశంసించబడుతుంది.
శూన్యం దినం న కర్తవ్యమాత్మార్థం హితమిచ్ఛతామ్ । యస్మిన్కులే తు దత్తం యత్తత్రతత్రోపతిష్ఠతి
తన మేలు కోరేవారు, ఒక్క రోజైనా ఖాళీగా వదిలిపెట్టకూడదు. ఏ కుటుంబంలో దానం చేస్తారో, అక్కడే అది నిలిచి ఉంటుంది.
యః స్వయం భక్షయేన్మోహాదదత్వా బుద్ధివర్జితః । ఉత్పాదయామ్యహం రోగం తస్య భోగనివారణమ్
యవడు మోహంతో, వివేకం లేకుండా, ఇతరులకు ఇవ్వకుండా తానే తినిపోతాడో, అతనికి నేను వ్యాధిని కలిగించి, అనుభవాన్ని అడ్డుకుంటాను.
తేషు కార్యేషు సంతుష్టం బహుపీడాప్రదాయకమ్ । మందానలేన సంయుక్తం ద్వారం సంతాపకారకమ్
ఆ కార్యాలలో నేను సంతృప్తిగా ఉన్నా, ఎక్కువ బాధను కలిగించేవాడిని. మాంద్యమైన అగ్నితో కూడిన, బాధను కలిగించే ద్వారం అవుతాను.
త్రిషు కాలేషు నో దత్తం బ్రాహ్మణేషు సురేషు యైః । స్వయం తు భుంజతే మిష్టం పాపం తైస్తు మహత్కృతమ్
బ్రాహ్మణులకు లేదా దేవతలకు మూడు సమయాల్లో దానం చేయకుండా, తామే రుచికరమైన ఆహారం తింటే, వారు గొప్ప పాపం చేస్తారు.
ప్రాయశ్చిత్తేన రౌద్రేణ తానహం పరిశోధయే । ఉపవాసైర్మహీదేవ కాయశోషకరాదికైః
ఘోరమైన ప్రాయశ్చిత్తంతో, భూమిపతీ! ఉపవాసాలు, శరీరాన్ని క్షీణింపజేసే ఇతర చర్యలతో వారిని నేను శుద్ధి చేస్తాను.
చర్మకారో యథా చర్మకుండస్యోపరి నిర్ఘృణే । శోధయేచ్చ కశాద్యైశ్చ కుద్రవ్యం స్ఫోటయేద్యథా
ఎలా ఒక చర్మకారుడు, చర్మపు పాత్రను కఠినంగా శుభ్రం చేస్తాడో, చెడు పదార్థాన్ని కొరడాలతో కొట్టి పగలగొట్టాడో,
తథాహం పాపకర్తారం శోధయామి న సంశయః । ఔషధీనాం సుయోగైశ్చ కషాయైః కటుకైర్ధ్రువమ్
అలాగే నేను పాపం చేసినవారిని సందేహం లేకుండా, సరైన మందుల మిశ్రమాలతో, చేదు కషాయాలతో శుద్ధి చేస్తాను.
ఉష్ణోదకైశ్చ సంతాపైర్వైద్యరూపేణ నాన్యథా । అన్యే భుంజంతి తస్యాగ్రే భోగానన్యాన్మనోగతాన్
వైద్యుడి రూపంలో, వేడినీళ్లు, కాల్చే చికిత్సలతో మాత్రమే శుద్ధి చేస్తాను; అప్పటికి ముందు, ఇతరులు మనసులో ఊహించిన అనేక సుఖాలను అనుభవిస్తారు.
కిం కరోమి సమర్థశ్చ న దత్తం దానముత్తమమ్ । మహతా రోగరూపేణ తమేనం పరివారయేత్
నేను శక్తివంతుడినైనా, ఉత్తమమైన దానం ఇవ్వకపోతే ఏమి చేయగలను? అతడు గొప్ప వ్యాధి రూపంలో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాడు.
నిత్యకాలస్య యద్దానమాత్మానం పాపిభిర్యథా । న దత్తం చ మహీదేవ శ్రద్ధయా నిజశక్తితః
సరిగ్గా కావలసిన సమయంలో, పాపులు తమకోసం దానం ఇవ్వరు; భూమిపతీ, నమ్మకంతో, తన శక్తికి తగ్గట్టు కూడా దానం చేయరు.
తథాయాతాన్ప్రధక్ష్యేతానుపాయైర్దారుణైః కిల । నైమిత్తికం ప్రవక్ష్యామి దానకాలం తవాగ్రతః
అలాగే వచ్చినవారిని కఠినమైన మార్గాలతో కాల్చుతాను; ఇప్పుడు నీ ముందు సందర్భానుసారంగా దానం చేసే కాలాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
మహాపర్వణి సంప్రాప్తే తీర్థప్రాప్తౌ తథైవ చ । పితుః క్షయాహదివసే వైశాఖాదిషు యత్నతః
పెద్ద పండుగ వచ్చినప్పుడు, పవిత్ర క్షేత్రానికి చేరుకున్నప్పుడు, తండ్రి మరణదినాన, ముఖ్యంగా వైశాఖాది నెలల్లో శ్రద్ధతో,
మాసేషు పుణ్యకాలేషు దానం నైమిత్తికం స్మృతమ్ । కామ్యకాలం ప్రవక్ష్యామి యద్దానం ఫలదాయకమ్
పుణ్యకాలాల్లో, నెలల్లో, సందర్భానుసారంగా దానం చేయడం గుర్తుంచుకోవాలి; ఇప్పుడు ఫలితాన్ని ఇచ్చే దానకాలాన్ని నేను చెబుతాను.
వ్రతాదికం సముద్దిశ్య కామనాఫలకల్పితమ్ । యత్కామం కథితం సమ్యక్సర్వాంగైరేవ సంగతమ్
వ్రతాదులు, కోరిక ఫలితాన్ని పొందేందుకు ఉద్దేశించి, ఏ కోరికను సక్రమంగా, అన్ని విధాలా చెప్పారో,
తస్య దానప్రభావేణ భావనాపరిభావితః । తాదృక్ఫలం సమశ్నాతి మానుషస్తత్ప్రసాదనాత్
ఆ దానశక్తితో, మనస్సులో ఆలోచన కలిగి, మనిషి అలాంటి ఫలితాన్ని దాని కృపతో పొందుతాడు.
ఆభ్యుదయం ప్రవక్ష్యామి యచ్చ యజ్ఞాదిషు స్మృతమ్ । జాతకర్మాదికార్యేషు మౌఞ్జ్యాద్యుద్వాహకర్మసు
ఆశీర్వాదం, యజ్ఞాదులలో గుర్తుంచుకునే విషయాలు, జాతకర్మ మొదలైన కార్యాల్లో, ముంజి, వివాహాది కార్యక్రమాల్లో జరిగే దానాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను.
ప్రాసాదధ్వజదేవానాం ప్రతిష్ఠాసు ప్రయత్నతః । ఇత్యాదికం మహీదేవ దానమభ్యుదయాత్మకమ్
దేవాలయాలు, ధ్వజాలు, దేవతల ప్రతిష్ఠల్లో శ్రద్ధతో చేసే దానం కూడా, భూమిపతీ, అభివృద్ధికి కారణమవుతుంది.
ప్రజావృద్ధికరం భోగయశఃస్వర్గసుఖప్రదమ్ । అంత్యం చైవ ప్రవక్ష్యామి శృణు దానం ద్విజోత్తమ
ఇవి సంతానం పెరగడం, భోగం, యశస్సు, స్వర్గసుఖం ఇస్తాయి; ఇప్పుడు చివరి దానాన్ని చెబుతాను, విను ఉత్తమ ద్విజా.
కామస్య సంక్షయం జ్ఞాత్వా జరయా పరిపీడితః । దద్యాద్దానాని యత్నేన కుర్యాదాశాం న కస్యచిత్
కోరికలు తగ్గిపోతున్నాయన్న విషయం తెలుసుకుని, వృద్ధాప్యంతో బాధపడుతూ, శ్రద్ధతో దానం చేయాలి, ఎవరి మీదా ఆశ పెట్టుకోకూడదు.
మృతే చ మయి మే పుత్రా జాయాబాంధవసోదరాః । కథమేతే భవిష్యంతి మాం వినా సుహృదో మమ
నేను మరణించిన తర్వాత, నా కుమారులు, భార్య, బంధువులు, సోదరులు — వీరు నన్ను లేకుండా ఎలా ఉంటారు?
అహం విత్తవిహీనో వా కథం జీవన్పునస్తథా । భవిష్యామీతి విజ్ఞాయ న దదాతి హి కించన
లేదా, ధనం లేకుండా నేను మళ్లీ ఎలా బ్రతుకుతాను? అని ఆలోచిస్తూ, ఏదీ దానం చేయడు.
ఆశాపాశశతైర్బద్ధో భాగ్యాదేవ కుమాయయా । మృత్యుం ప్రయాతి మూఢాత్మా రుదంతి చ తతః సుతాః
వందలాది ఆశల బంధాలతో, దురదృష్టం, అజ్ఞానంతో బందించబడి, మూర్ఖుడు మరణానికి చేరతాడు; తర్వాత కుమారులు ఏడుస్తారు.
దుఃఖేన పీడితాః కిచింన్మోహేనాకులచేతసః । స్వల్పమల్పం చ వా దానం కథంచిత్కల్పయంతి తే
బాధతో బాధపడుతూ, మోహంతో మనస్సు కలవరపడి, వారు ఎలాగోలా చిన్నదైనా, తక్కువదైనా దానం చేయగలుగుతారు.
న తత్రాస్మిన్గతే కాలే మహాదుఃఖగతే సతి । విస్మరంతి తదా దానం లోభాద్వా న దదత్యపి
ఆ సమయం వచ్చినప్పుడు, గొప్ప బాధలు నిండినప్పుడు, దానం గురించీ ఎవ్వరూ గుర్తు చేసుకోరు; లోభంతో ఎవ్వరూ దానం చేయరు.
మృతోఽయం చ పితా జ్ఞాత్వా స్నేహపాశో నివర్త్తతే । యోఽసౌ మృతో మహీదేవ మమ పాశైర్నియంత్రితః
తండ్రి మరణించాడని తెలిసినప్పుడు, మమకారం తగ్గిపోతుంది; నా తండ్రి అయిన ఆ రాజు మరణించి, ఇంకా ఈ బంధాలతో బంధించబడి ఉన్నాడు.