విద్యతే త్వద్గృహీతం తు సద్యో నశ్యతి వై జగత్ । త్వమాత్మా సర్వభూతానాం సతాం సత్వస్వరూపవాన్
ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా నీవే పట్టుకున్నది; నీవు వదిలేస్తే, ప్రపంచం వెంటనే నశిస్తుంది. నీవే అన్ని జీవుల ఆత్మ, సద్గుణాల స్వరూపుడవు.
రాజసానాం రజస్త్వం చ తామసానాం తమస్తథా । చతుష్పదాం భవాన్దేవ చతుఃశృంగస్త్రిలోచనః
రాజసికులకు నీవే రాజోగుణం, తామసికులకు నీవే తమోగుణం; నాలుగు కాళ్లు ఉన్న జంతువుల్లో నీవే నాలుగు కొమ్ములు, మూడు కళ్లతో ఉన్న దేవుడవు.
సప్తహస్తస్త్రిధా బద్ధో వృషరూప నమోస్తు తే । సర్వయజ్ఞమయో ధర్మస్త్వయి విగ్రహవిగ్రహః
ఏడు చేతులతో, మూడు బంధాలతో ఉన్న వృషభాకారుడా, నీకు నా నమస్కారం. నీవే అన్ని యజ్ఞాల సారమూ, ధర్మమూ, రూపాలకూ రూపమైనవాడవు.
సాక్షాద్దృష్టోసి లోకేశ దేవ తుభ్యం నమోనమః । హృదిస్థః సర్వభూతానాం పుణ్యపాపేక్షితా భవాన్
ప్రపంచాధిపతివైన దేవా, నిన్ను ప్రత్యక్షంగా చూచాను. నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరిస్తున్నాను. నీవు అన్ని జీవుల హృదయాల్లో నివసిస్తూ, పుణ్యులు కోరుకునే వాడవు.
తేన శాస్తా చ భూతానాం దాతా దేవ ప్రశాసితా । ప్రవర్త్తకో హి ధర్మస్య దేవదండధరో భువి
అందువల్ల, దేవా! నీవే భూతాలకు పాలకుడవు, దాతవు, శాసకుడవు. భూమిపై ధర్మాన్ని నీవే స్థాపించి, దండాన్ని ధరించి నడిపించేవాడవు.
సర్వధర్మమయం సారమేకం వద సునిశ్చితమ్ । యమ ఉవాచ- పరితుష్టోఽస్మి తే విప్ర స్తోత్రేణ చ విశేషతః
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని, ఒకే ఒక్క నిశ్చితమైన విషయాన్ని స్పష్టంగా చెప్పు. యముడు ఇలా అన్నాడు— బ్రాహ్మణా! నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను.
తథాప్యాగమ ధర్మేణ మాన్యోసి మమ సత్తమ । యన్న కస్యచిదాఖ్యాతం తద్గోప్యం పరమం మమ
అయినా, ఆగమధర్మాన్ని అనుసరించి, ఓ ఉత్తముడా! నేను నిన్ను గౌరవిస్తున్నాను. ఎవరికీ చెప్పని నా పరమ రహస్యాన్ని నీకు తెలియజేస్తాను.
సారముద్ధృత్య సర్వేషాం యదేకం నిశ్చితం మయా । మహానిరయసంఘాతాన్నిర్వాసనకరం పరమ్
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని తీసుకుని, నేను నిశ్చయించిన ఒకే ఒక్క పరమ విషయాన్ని చెబుతాను. అది మహా నరకాల నుండి విముక్తి కలిగించేది.
అనాఖ్యేయమపి బ్రహ్మన్వక్ష్యే వినయతోషితః
ఇది చెప్పకూడదని ఉన్నా, బ్రాహ్మణా! నీ వినయంతో నేను సంతోషించి, నీకు చెప్పబోతున్నాను.
స్యుర్మోహాయ చరాచరస్య జగతస్తే తే పురాణాగమాస్తాం తామేవ హి దేవతాం పరమికాం జల్పంతు కల్పే విధౌ । సిద్ధాంతే పునరేక ఏవ భగవాన్విష్ణుః సమస్తాగమ-వ్యాపారేషు వివేకినాం వ్యతికరం నీతేషు నిశ్చీయతే
ఈ జగత్తులో చలించేవాటికీ, నిలిచేవాటికీ మాయ కలిగించేందుకు పురాతన గ్రంథాలు ఆ పరమ దేవతను సృష్టిలో వర్ణించవచ్చు. కానీ అన్ని ఆగమాలను పరిశీలించి, సందేహాలను తొలగించిన జ్ఞానులు చివరికి ఒక్క విష్ణువే పరమేశ్వరుడని నిర్ణయిస్తారు.
భవో బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ త్రయమేవ త్రయీ మతా । దీపోఽగ్నిర్వర్తిస్నేహైస్తు యథా విప్ర తథా హరిః
భవుడు, బ్రహ్మా, విష్ణువు—ఈ ముగ్గురూ వేదముల త్రయం వలె భావించబడతారు. దీపం, అగ్ని, వత్తి, నూనె అన్నీ ఒక్కటే అయినట్లు, హరిదేవుడు కూడా అలాగే, బ్రాహ్మణా!
సమారాధ్య హరిం భక్త్యా గోలోకాన్ప్రాప్నుయాచ్ఛుభాన్ । ఆరాధితే హరౌ కామాః సర్వే కరతలే స్థితాః
హరిని భక్తితో ఆరాధిస్తే, శుభమైన గోలొక లోకాలను పొందుతారు. హరిని ఆరాధించినప్పుడు, అన్ని కోరికలు చేతిలోనే ఉంటాయి.
దానమేవ పరం శ్రేష్ఠం సర్వపుణ్యేషు వై ద్విజ । దానేన నశ్యతే పాపం సర్వం దానేన లభ్యతే
అన్ని పుణ్యాలలో దానం అత్యుత్తమం, ద్విజుడా! దానంతో పాపం నశిస్తుంది, దానంతో అన్నీ లభిస్తాయి.
నిత్యం నైమిత్తికం కామ్యమన్యదభ్యుదయాత్మకమ్ । అన్యం చ పరమం దానమితి పంచవిధం స్మృతమ్
నిత్యం, నైమిత్తికం, కామ్యంగా, అభ్యుదయాన్ని కలిగించేది, ఇంకా పరమ దానం—ఇలా ఐదు రకాల దానాలు గుర్తించబడ్డాయి.
ప్రాతర్మధ్యాపరాహ్ణేషు త్రిషు కాలేషు యత్నతః । యత్కించిదపి దాతవ్యం నిత్యమేవ ప్రకీర్తితమ్
ఉదయం, మధ్యాహ్నం, అపరాహ్ణం—ఈ మూడు సమయాల్లో శ్రద్ధతో ఏదైనా కొంతమంది ఇచ్చినా, అది ఎప్పుడూ ప్రశంసించబడుతుంది.
శూన్యం దినం న కర్తవ్యమాత్మార్థం హితమిచ్ఛతామ్ । యస్మిన్కులే తు దత్తం యత్తత్రతత్రోపతిష్ఠతి
తన మేలు కోరేవారు, ఒక్క రోజైనా ఖాళీగా వదిలిపెట్టకూడదు. ఏ కుటుంబంలో దానం చేస్తారో, అక్కడే అది నిలిచి ఉంటుంది.
యః స్వయం భక్షయేన్మోహాదదత్వా బుద్ధివర్జితః । ఉత్పాదయామ్యహం రోగం తస్య భోగనివారణమ్
యవడు మోహంతో, వివేకం లేకుండా, ఇతరులకు ఇవ్వకుండా తానే తినిపోతాడో, అతనికి నేను వ్యాధిని కలిగించి, అనుభవాన్ని అడ్డుకుంటాను.
తేషు కార్యేషు సంతుష్టం బహుపీడాప్రదాయకమ్ । మందానలేన సంయుక్తం ద్వారం సంతాపకారకమ్
ఆ కార్యాలలో నేను సంతృప్తిగా ఉన్నా, ఎక్కువ బాధను కలిగించేవాడిని. మాంద్యమైన అగ్నితో కూడిన, బాధను కలిగించే ద్వారం అవుతాను.
త్రిషు కాలేషు నో దత్తం బ్రాహ్మణేషు సురేషు యైః । స్వయం తు భుంజతే మిష్టం పాపం తైస్తు మహత్కృతమ్
బ్రాహ్మణులకు లేదా దేవతలకు మూడు సమయాల్లో దానం చేయకుండా, తామే రుచికరమైన ఆహారం తింటే, వారు గొప్ప పాపం చేస్తారు.
ప్రాయశ్చిత్తేన రౌద్రేణ తానహం పరిశోధయే । ఉపవాసైర్మహీదేవ కాయశోషకరాదికైః
ఘోరమైన ప్రాయశ్చిత్తంతో, భూమిపతీ! ఉపవాసాలు, శరీరాన్ని క్షీణింపజేసే ఇతర చర్యలతో వారిని నేను శుద్ధి చేస్తాను.
చర్మకారో యథా చర్మకుండస్యోపరి నిర్ఘృణే । శోధయేచ్చ కశాద్యైశ్చ కుద్రవ్యం స్ఫోటయేద్యథా
ఎలా ఒక చర్మకారుడు, చర్మపు పాత్రను కఠినంగా శుభ్రం చేస్తాడో, చెడు పదార్థాన్ని కొరడాలతో కొట్టి పగలగొట్టాడో,
తథాహం పాపకర్తారం శోధయామి న సంశయః । ఔషధీనాం సుయోగైశ్చ కషాయైః కటుకైర్ధ్రువమ్
అలాగే నేను పాపం చేసినవారిని సందేహం లేకుండా, సరైన మందుల మిశ్రమాలతో, చేదు కషాయాలతో శుద్ధి చేస్తాను.
ఉష్ణోదకైశ్చ సంతాపైర్వైద్యరూపేణ నాన్యథా । అన్యే భుంజంతి తస్యాగ్రే భోగానన్యాన్మనోగతాన్
వైద్యుడి రూపంలో, వేడినీళ్లు, కాల్చే చికిత్సలతో మాత్రమే శుద్ధి చేస్తాను; అప్పటికి ముందు, ఇతరులు మనసులో ఊహించిన అనేక సుఖాలను అనుభవిస్తారు.
కిం కరోమి సమర్థశ్చ న దత్తం దానముత్తమమ్ । మహతా రోగరూపేణ తమేనం పరివారయేత్
నేను శక్తివంతుడినైనా, ఉత్తమమైన దానం ఇవ్వకపోతే ఏమి చేయగలను? అతడు గొప్ప వ్యాధి రూపంలో చుట్టుముట్టబడి ఉంటాడు.
నిత్యకాలస్య యద్దానమాత్మానం పాపిభిర్యథా । న దత్తం చ మహీదేవ శ్రద్ధయా నిజశక్తితః
సరిగ్గా కావలసిన సమయంలో, పాపులు తమకోసం దానం ఇవ్వరు; భూమిపతీ, నమ్మకంతో, తన శక్తికి తగ్గట్టు కూడా దానం చేయరు.
తథాయాతాన్ప్రధక్ష్యేతానుపాయైర్దారుణైః కిల । నైమిత్తికం ప్రవక్ష్యామి దానకాలం తవాగ్రతః
అలాగే వచ్చినవారిని కఠినమైన మార్గాలతో కాల్చుతాను; ఇప్పుడు నీ ముందు సందర్భానుసారంగా దానం చేసే కాలాన్ని వివరంగా చెబుతాను.
మహాపర్వణి సంప్రాప్తే తీర్థప్రాప్తౌ తథైవ చ । పితుః క్షయాహదివసే వైశాఖాదిషు యత్నతః
పెద్ద పండుగ వచ్చినప్పుడు, పవిత్ర క్షేత్రానికి చేరుకున్నప్పుడు, తండ్రి మరణదినాన, ముఖ్యంగా వైశాఖాది నెలల్లో శ్రద్ధతో,
మాసేషు పుణ్యకాలేషు దానం నైమిత్తికం స్మృతమ్ । కామ్యకాలం ప్రవక్ష్యామి యద్దానం ఫలదాయకమ్
పుణ్యకాలాల్లో, నెలల్లో, సందర్భానుసారంగా దానం చేయడం గుర్తుంచుకోవాలి; ఇప్పుడు ఫలితాన్ని ఇచ్చే దానకాలాన్ని నేను చెబుతాను.
వ్రతాదికం సముద్దిశ్య కామనాఫలకల్పితమ్ । యత్కామం కథితం సమ్యక్సర్వాంగైరేవ సంగతమ్
వ్రతాదులు, కోరిక ఫలితాన్ని పొందేందుకు ఉద్దేశించి, ఏ కోరికను సక్రమంగా, అన్ని విధాలా చెప్పారో,
తస్య దానప్రభావేణ భావనాపరిభావితః । తాదృక్ఫలం సమశ్నాతి మానుషస్తత్ప్రసాదనాత్
ఆ దానశక్తితో, మనస్సులో ఆలోచన కలిగి, మనిషి అలాంటి ఫలితాన్ని దాని కృపతో పొందుతాడు.