సత్యధర్మవిహీనాస్తే తథా యాంతి యమాలయమ్ । సామాన్యం సర్వజంతూంనాం బలం ధర్మస్తు కేవలః
నిజం, ధర్మం లేని వారు కూడా యమలోకానికి వెళ్ళిపోతారు; బలం అన్నిటికీ సామాన్యం, కానీ ధర్మమే ప్రధానమైనది.
యేన సంతరతే జంతురిహలోకే పరత్ర చ । మయా సర్వమిదం సమ్యక్స్వర్గమార్గ ప్రదాయకమ్
ఈ లోకంలో, పరలోకంలో కూడా, దేనివల్ల జీవి దాటి పోతాడో, అది నేను పూర్తిగా వివరించాను; ఇవన్నీ స్వర్గమార్గాన్ని చూపుతాయి.
సమాసేన సమాఖ్యాతం కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి
సంక్షిప్తంగా చెప్పాను; ఇంకా ఏం వినాలనుకుంటున్నావు?
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- ఏతన్మూర్ఖోఽపి జానాతి శుభకర్మకరః పుమాన్ । న యాతి నరకం స్వర్గం తథా పాపక్రియా రతః
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు — మంచి పనులు చేసే వాడు, ఎంత మూర్ఖుడైనా, నరకానికి పోడు; పాపంలో మునిగిపోయిన వాడు, స్వర్గాన్ని పొందడు.
క్రతుభిర్వివిధైరిష్టైర్వ్రత దాన జపాదిభిః । సత్యేనాచారకుశలైః స్వర్గసౌఖ్యమవాప్యతే
వివిధ యజ్ఞాలు, వ్రతాలు, దానం, జపం, సత్యం, మంచి ప్రవర్తనల ద్వారా స్వర్గంలో సుఖం పొందవచ్చు.
విద్యాచారధనోపేతైర్ఋషిభిర్వేదపారగైః । ప్రాప్యతే పుణ్యయోగేన యజ్ఞైర్నాకస్తతః క్వచిత్
విద్య, ఆచారం, ధనం కలిగి, వేదాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్న ఋషులు, పుణ్యమయమైన యజ్ఞాల వల్ల మాత్రమే స్వర్గాన్ని పొందగలరు; వేరే విధంగా కాదు.
విత్తేన చ వినా దానం బహుదాతుం న శక్యతే । విద్యమాన ధనేనాపి కుటుంబాసక్తచేతసా
ధనం లేకపోతే ఎక్కువగా దానం చేయడం సాధ్యం కాదు; ధనం ఉన్నా, కుటుంబానికి మక్కువగా ఉండేవారు దానం చేయలేరు.
అగ్నిహోత్రాదయో ధర్మా విశేషేణ కలౌ యుగే । దుష్కరా దానధర్మోఽపి దుష్కరో భగవన్మతః
అగ్నిహోత్రాది కర్మలు కలియుగంలో ప్రత్యేకంగా చాలా కష్టం; దానం చేయడమూ భగవంతుని అభిప్రాయంలో కష్టమే.
అల్పాయాసేన ధర్మేణ లభ్యతే ధర్మసంచయః । తన్మే విశేషతో బ్రూహి ధర్మాధర్మప్రదర్శక
చిన్న ప్రయత్నంతో చేసే ధర్మం వల్ల కూడా మంచి ఫలితాలు లభిస్తాయి; అందుకు, ఓ ధర్మాధర్మాలను తెలియజేసేవాడా, దయచేసి నాకు వివరంగా చెప్పు.
తదేకం కథ్యతాం ధర్మం సర్వధర్మోత్తమోత్తమమ్ । కృతేనైకేన యేనేహ సర్వపాపక్షయో భవేత్
అన్ని ధర్మాలలో అత్యుత్తమమైన, ఒక్కటి చేసినా అన్ని పాపాలు నశించే ఆ పరమధర్మాన్ని నాకు చెప్పు.
ధనం ధాన్యం యశో ధర్మమాయుర్యేనాభి వర్త్తతే । మర్త్యలోకేఽపి సఖ్యం స్యాత్స్వర్గో యేనాక్షయో భవేత్
దానివల్ల ధనం, ధాన్యం, పేరు, ధర్మం, ఆయువు పెరుగుతాయి; మనుష్య లోకంలో స్నేహం కలుగుతుంది; దానివల్ల స్వర్గం ఎప్పటికీ నశించదు.
సాక్షాన్నారాయణో యేన భక్తానామభయప్రదః । తుష్యేదస్యప్రసాదేన కామః కరతలే స్థితః
దానివల్ల నారాయణుడు భక్తులకు భయరహితత్వాన్ని ఇస్తాడు; ఆయన కృపతో కోరికలు చేతిలో ఉన్నట్టు తీరుతాయి.
సర్వయజ్ఞ తపోదానతీర్థసేవాధికం ఫలమ్ । లభ్యతే యేన యద్యస్తి వైవస్వత తదాదిశ
దానివల్ల అన్ని యజ్ఞాలు, తపస్సు, దానం, తీర్థయాత్రలకు మించిన ఫలితం లభిస్తుంది; అలాంటిది ఉంటే, ఓ వైవస్వతా, దయచేసి చెప్పు.
అనుగ్రాహ్యో హ్యహం దేవ యది ధర్మోపదేశతః । సర్వధర్మక్రియాసారం తదేకం కృపయా వద
ఓ దేవా, నీ అనుగ్రహానికి నేను యోగ్యుడనైతే, అన్ని ధర్మక్రియల సారాన్ని, ఆ ఒక్కటిని దయతో చెప్పు.
పాపానామనురూపాణి ప్రాయశ్చిత్తాని యద్యథా । తథా తథైవ సంస్మృత్య కథితాని మనీషిభిః
ప్రతి పాపానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్తాలను, అవసరాన్ని బట్టి, మునులు వివరంగా చెప్పారు.
కర్తుం తాని న శక్యంతే దేవ ప్రత్యేకశో నరైః । సర్వపాపహరం పుణ్యమేకం చేదస్తి తద్వద
ఓ దేవా, వాటన్నిటిని ఒక్కొక్కటి మనుషులు చేయలేరు; అన్ని పాపాలను పోగొట్టే ఒకే ఒక పుణ్యం ఉంటే, దయచేసి చెప్పు.
సూత ఉవాచ-। ఇత్యుక్త్వా బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠో యమం ధర్మస్వరూపిణమ్ । తుష్టావ ప్రయతో భూత్వా సూక్ష్మధర్మాభికాముకః
సూతుడు చెప్పాడు — ఇలా చెప్పిన బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు, సూక్ష్మధర్మాన్ని తెలుసుకోవాలని యముని, ధర్మస్వరూపుడైన వాడిని, శ్రద్ధతో స్తుతించాడు.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- నమస్తే సర్వశమన నమస్తే జగతాంపతే । నమోఽస్తు దేవరూపాయ స్వర్గమార్గప్రదాయినే
బ్రాహ్మణుడు చెప్పాడు — ఓ సమస్తాన్ని తొలగించేవాడా, నీకు నమస్కారం; ఓ లోకపాలకుడా, నీకు నమస్కారం; దేవరూపుడవైన, స్వర్గమార్గాన్ని చూపేవాడవు, నీకు నమస్కారం.
ధర్మశాస్త్రస్వరూపాయ ధర్మరాజ నమోస్తుతే । త్వయా భూః పాల్యతే దేవాప్యంతరిక్షం చ ద్యౌర్మహః
ధర్మశాస్త్ర స్వరూపుడవైన ధర్మరాజా, నీకు నమస్కారం; భూమి, దేవతలు, మధ్యలోని లోకాలు, మహాస్వర్గం — ఇవన్నీ నీ వల్లే రక్షించబడుతున్నాయి.
జనస్తపస్తథాసత్యం సర్వస్వం పాల్యతే త్వయా । న త్వయా రహితం కించిజ్జగత్స్థావర జంగమమ్
జనలోకం, తపోలోకం, సత్యలోకం, అన్నీ నీ వల్లే కాపాడబడుతున్నాయి; నీ లేని ఏదీ, స్థావరజంగమమూ, ఈ లోకంలో లేదు.
విద్యతే త్వద్గృహీతం తు సద్యో నశ్యతి వై జగత్ । త్వమాత్మా సర్వభూతానాం సతాం సత్వస్వరూపవాన్
ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా నీవే పట్టుకున్నది; నీవు వదిలేస్తే, ప్రపంచం వెంటనే నశిస్తుంది. నీవే అన్ని జీవుల ఆత్మ, సద్గుణాల స్వరూపుడవు.
రాజసానాం రజస్త్వం చ తామసానాం తమస్తథా । చతుష్పదాం భవాన్దేవ చతుఃశృంగస్త్రిలోచనః
రాజసికులకు నీవే రాజోగుణం, తామసికులకు నీవే తమోగుణం; నాలుగు కాళ్లు ఉన్న జంతువుల్లో నీవే నాలుగు కొమ్ములు, మూడు కళ్లతో ఉన్న దేవుడవు.
సప్తహస్తస్త్రిధా బద్ధో వృషరూప నమోస్తు తే । సర్వయజ్ఞమయో ధర్మస్త్వయి విగ్రహవిగ్రహః
ఏడు చేతులతో, మూడు బంధాలతో ఉన్న వృషభాకారుడా, నీకు నా నమస్కారం. నీవే అన్ని యజ్ఞాల సారమూ, ధర్మమూ, రూపాలకూ రూపమైనవాడవు.
సాక్షాద్దృష్టోసి లోకేశ దేవ తుభ్యం నమోనమః । హృదిస్థః సర్వభూతానాం పుణ్యపాపేక్షితా భవాన్
ప్రపంచాధిపతివైన దేవా, నిన్ను ప్రత్యక్షంగా చూచాను. నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరిస్తున్నాను. నీవు అన్ని జీవుల హృదయాల్లో నివసిస్తూ, పుణ్యులు కోరుకునే వాడవు.
తేన శాస్తా చ భూతానాం దాతా దేవ ప్రశాసితా । ప్రవర్త్తకో హి ధర్మస్య దేవదండధరో భువి
అందువల్ల, దేవా! నీవే భూతాలకు పాలకుడవు, దాతవు, శాసకుడవు. భూమిపై ధర్మాన్ని నీవే స్థాపించి, దండాన్ని ధరించి నడిపించేవాడవు.
సర్వధర్మమయం సారమేకం వద సునిశ్చితమ్ । యమ ఉవాచ- పరితుష్టోఽస్మి తే విప్ర స్తోత్రేణ చ విశేషతః
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని, ఒకే ఒక్క నిశ్చితమైన విషయాన్ని స్పష్టంగా చెప్పు. యముడు ఇలా అన్నాడు— బ్రాహ్మణా! నీ స్తోత్రంతో నేను ఎంతో సంతోషించాను.
తథాప్యాగమ ధర్మేణ మాన్యోసి మమ సత్తమ । యన్న కస్యచిదాఖ్యాతం తద్గోప్యం పరమం మమ
అయినా, ఆగమధర్మాన్ని అనుసరించి, ఓ ఉత్తముడా! నేను నిన్ను గౌరవిస్తున్నాను. ఎవరికీ చెప్పని నా పరమ రహస్యాన్ని నీకు తెలియజేస్తాను.
సారముద్ధృత్య సర్వేషాం యదేకం నిశ్చితం మయా । మహానిరయసంఘాతాన్నిర్వాసనకరం పరమ్
అన్ని ధర్మాల సారాన్ని తీసుకుని, నేను నిశ్చయించిన ఒకే ఒక్క పరమ విషయాన్ని చెబుతాను. అది మహా నరకాల నుండి విముక్తి కలిగించేది.
అనాఖ్యేయమపి బ్రహ్మన్వక్ష్యే వినయతోషితః
ఇది చెప్పకూడదని ఉన్నా, బ్రాహ్మణా! నీ వినయంతో నేను సంతోషించి, నీకు చెప్పబోతున్నాను.
స్యుర్మోహాయ చరాచరస్య జగతస్తే తే పురాణాగమాస్తాం తామేవ హి దేవతాం పరమికాం జల్పంతు కల్పే విధౌ । సిద్ధాంతే పునరేక ఏవ భగవాన్విష్ణుః సమస్తాగమ-వ్యాపారేషు వివేకినాం వ్యతికరం నీతేషు నిశ్చీయతే
ఈ జగత్తులో చలించేవాటికీ, నిలిచేవాటికీ మాయ కలిగించేందుకు పురాతన గ్రంథాలు ఆ పరమ దేవతను సృష్టిలో వర్ణించవచ్చు. కానీ అన్ని ఆగమాలను పరిశీలించి, సందేహాలను తొలగించిన జ్ఞానులు చివరికి ఒక్క విష్ణువే పరమేశ్వరుడని నిర్ణయిస్తారు.