సూత ఉవాచ- ఏవముక్తే తు వచనే ధర్మరాజేన స ద్విజః । ఉవాచ ధర్మరాజం తం నిర్విణ్ణో గమనాయ వై
సూతుడు చెప్పాడు— ధర్మరాజు ఇలా అన్న తర్వాత ఆ ద్విజుడు తిరిగి వెళ్లాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తించి నిరుత్సాహంగా ధర్మరాజుని అడిగాడు.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- కస్మాదహమిహానీతః కస్మాత్ప్రేరయసే పునః । గంతుం నైవోత్సహే తత్ర మర్త్యలోకం పునః ప్రభో
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు— నన్నెందుకు ఇక్కడికి తీసుకువచ్చారు? మళ్లీ ఎందుకు పంపుతున్నారు? ప్రభూ, నేను మళ్ళీ మానవ లోకానికి వెళ్లలేను.
యమ ఉవాచ- ఇహ క్షీణాయుషాం పుంసాం వాసః పుణ్యవతాం భవేత్ । అయం వై ధర్మరాజస్య లోకో ధర్మః ప్రకీర్తితః
యముడు అన్నాడు— ఆయుష్షు ముగిసిన సద్గుణులైన వారికి ఇక్కడ నివాసం లభిస్తుంది. ఈ లోకం ధర్మరాజునిది, ఇది ధర్మమయమైన లోకం.
సౌఖ్యభూమిరియం సర్వా ధర్మరాజోఽహమీశ్వరః । పుణ్యాపుణ్యానుసారేణ జంతూనాం సుఖదుఃఖదః
ఈ లోకం అంతా సుఖభూమి. ఇక్కడ నేను ధర్మరాజుని, ఇక్కడ ప్రతివారికి పుణ్యపాపాల ప్రకారం సుఖం లేదా దుఃఖం ఇస్తాను.
పాపినాం యమరూపోఽస్మి నృణాం నిరయదాయకః । తథా పుణ్యవతాం సౌఖ్య స్వర్గదో ధర్మ మూర్తిమాన్
పాపులకైతే నేను యమునిగా నరకాన్ని ఇస్తాను. పుణ్యులకైతే ధర్మమూర్తిగా సుఖాన్ని, స్వర్గాన్ని ప్రసాదిస్తాను.
గచ్ఛ విప్ర త్వమద్యైవ నిలయం స్వం యథాగతః । అద్యాపి దశవర్షాణామాయుస్తే పరివర్తతే
బ్రాహ్మణుడా, నువ్వు ఈరోజే నీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళు. నీ ఆయుష్షులో ఇంకా పది సంవత్సరాలు మిగిలి ఉన్నాయి.
క్షయే తవాయుషః ప్రాప్తిర్లోకస్యాస్య భవిష్యతి । ప్రష్టవ్యం చ త్వయా హ్యన్యత్పృచ్ఛస్వ ప్రబ్రవీమి తే
నీ ఆయుష్షు పూర్తయిన తరువాత ఈ లోకాన్ని పొందుతావు. ఇంకా ఏదైనా అడగాలనుకుంటే అడుగు, నేను చెప్పుతాను.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- యత్కృత్వా సుమహత్పుణ్యం స్వర్గః స్యాద్బ్రూహి తన్మమ । సర్వస్య హి ప్రమాణంత్వం ధర్మాధర్మవినిశ్చయే
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు— ఏ పనిని చేస్తే గొప్ప పుణ్యం కలిగి స్వర్గానికి వెళ్ళుతారో చెప్పండి. ధర్మాధర్మ నిర్ణయంలో మీరు అందరికీ ప్రమాణం.
యది దేవ మయా సమ్యగ్గంతవ్యం నిజమందిరే । తద్బ్రూహి కర్మణా కేన పతంతి నరకే నరాః
దేవా, నేను నిజంగా నా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాలి అయితే, మనుషులు ఏ కార్యం వల్ల నరకానికి పడతారో చెప్పండి.
వ్రజంతి కేన వై స్వర్గం తత్సర్వం కృపయా వద । యమ ఉవాచ- కర్మణా మనసా వాచా యే ధర్మవిముఖా నరాః
ఎవరు స్వర్గానికి వెళ్తారు? దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పండి. యముడు అన్నాడు— చేత, మనసు, మాటలతో ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టినవారు—
విష్ణుభక్తివిహీనా యే తే వై నిరయగామినః । పశ్యంతి భేదబుద్ధ్యా యే బ్రహ్మాణం శంకరం హరిమ్
విష్ణుభక్తి లేని వారు నరకానికి వెళ్తారు. బ్రహ్మ, శంకరుడు, హరిదేవుడిని వేరుగా చూస్తే వారు కూడా నరకానికి పోతారు.
విరక్తా విష్ణువిద్యాసు నరా నిరయగామినః । కులదేశోచితం కర్మ యస్త్యక్త్వాన్యత్సమాచరేత్
విష్ణు విద్యలో ఆసక్తి లేకపోయినవారు నరకానికి వెళ్తారు. తన వంశానికి, దేశానికి తగిన పనులు వదిలిపెట్టి వేరే పనులు చేసినవాడు,
కామాద్వా యది వా మోహాత్స యాతి నరకం నరః । అయాజ్యయాజకశ్చైవ యాజ్యానాం చ వివర్జకః
కామంతో అయినా, మోహంతో అయినా, అలా చేసినవాడు నరకానికి పోతాడు. యజ్ఞానికి అర్హులు కానివారికి యజ్ఞం చేసి, అర్హులను వదిలిపెట్టినవాడు కూడా నరకానికి పోతాడు.
విరతో విష్ణువిద్యాసు స భుంక్తే నరకాన్బహూన్ । అదత్వా పితృదేవేభ్యో విప్రేభ్యో మర్త్యబంధుషు
విష్ణు విద్యలో ఆసక్తి లేకపోయినవాడు అనేక నరకాలను అనుభవిస్తాడు. పితృదేవతలకు, దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు, మానవ బంధువులకు దానం చేయని వాడు కూడా నరకాన్ని పొందుతాడు.
సధనో మ్రియతే పాపః స యాతి నరకాన్బహూన్ । సర్వాణ్యన్నాని సిద్ధాని పాకభేదం కరోతి యః
యవ్వనంలో పాపాలు చేసినవాడు అన్నం వండుతుండగానే మరణిస్తే, అన్నివిధాలుగా వంటను తప్పుగా చేసినవాడు అనేక నరకాల్లో పడతాడు.
అవైశ్వదేవం భుంజీత స యాతి నరకం చిరమ్ । బహుద్రోహేణ భూతానాం యేఽజయంతి ధనం ద్విజ
విశ్వదేవులకు నైవేద్యం పెట్టకుండా తినేవాడు చాలా కాలం నరకంలో ఉంటాడు. జీవులకు ఎన్నో హానులు చేసి ధనం సంపాదించేవారు కూడా నరకానికి పోతారు, ఓ ద్విజుడా!
ధనవంతో నిరయగా దాంభికా దుఃఖభాగినః । నాస్తిక్యాదథ వా లోభాన్మోహాత్కాలే యథోదితే
ధనవంతులు అయినా, మోసపూరితంగా, దురాశతో, మాయతో, లేదా నాస్తికత్వంతో నడిచేవారు నరకంలోనే బాధలు అనుభవిస్తారు.
భక్త్యా న శ్రాద్ధదా యే స్యుః పచ్యంతే నరకేషు తే । దీయమానస్య విత్తస్య బ్రాహ్మణేభ్యస్తు పాపకృత్
భక్తితో శ్రాద్ధం చేయని వారు నరకంలో ఉడికిపోతారు. బ్రాహ్మణులకు ధానం ఇవ్వడాన్ని అడ్డుకునే పాపాత్ముడు కూడా నరకానికి పోతాడు.
విఘ్నమాచరతే యోఽసౌ నరో నిరయగో భవేత్ । సామాన్య దక్షిణాం లబ్ధ్వా గృహ్ణాత్యేకో విమోహతః
ధానానికి అడ్డంకులు కలిగించేవాడు నరకవాసి అవుతాడు. మాయతో సాధారణ దక్షిణను ఒక్కరే తీసుకునే వాడు కూడా నరకంలో పడతాడు.
నాస్తిక్యభావనిరతో నరః స్యాన్నరకాలయే । అసహిష్ణుతయా తస్య గుణానాం కారణం భవేత్
నాస్తిక భావనలో మునిగిపోయినవాడు నరకంలోనే ఉంటాడు. అతని అసహనమే అతని దోషాలకు కారణమవుతుంది.
మహత్పాపం సముత్పన్నం కారణం నరకస్య తత్ । నిర్దోషాం సుహృదాం భార్యాం త్యజన్కాలేన యాతి యః
నిర్దోషురాలైన, మిత్రస్వభావమున్న భార్యను సమయానికి వదిలేసినవాడికి గొప్ప పాపం కలిగి, అది నరకానికి కారణమవుతుంది.
న వహేత యశస్తేషాం స నరో నరకే పతేత్ । అధర్మం ధర్మమితి యో వదన్మోహవశం గతః
అటువంటి వాడికి మంచి పేరు ఉండదు; మోహంలో పడి, అధర్మాన్ని ధర్మమని చెప్పేవాడు నరకంలో పడతాడు.
హైతుకో నాస్తికో యస్తు స నరో నిరయాలయః । మనసా యోఽన్యభావేన వచసా చాన్యథా వదేత్
కారణాలు చూపుతూ నాస్తికుడిగా ఉండేవాడు నరకవాసి అవుతాడు. మనసులో ఒకటి, మాటల్లో మరొకటి చెప్పేవాడు కూడా నరకంలో పడతాడు.
హృదయం కలుషం కుర్యాత్స నరో నరకే వసేత్ । అవమన్య చ యే యాంతి భగవత్కీర్తనం నరాః
మనసును మలినంగా చేసుకునే వాడు నరకంలోనే ఉంటాడు. భగవంతుని కీర్తనను తక్కువగా చూసే వారు కూడా నరకానికి పోతారు.
తే యాంతి నరకం ఘోరం తేన పాపేన కర్మణా । పశ్యంతో భగవద్ద్వారం నామశాస్త్ర పరిచ్ఛదమ్
అటువంటి పాపకర్మ వల్ల వారు ఘోర నరకానికి పోతారు. భగవంతుని ఆలయం లేదా శాస్త్రాల సమాహారాన్ని చూసి,
అకృత్వా తత్ప్రణామాది తే యాంతి నరకౌకసః । వినాపరాధేన నరాః కృత్వా పత్న్యధివేదనమ్
అవి చూసి నమస్కారం చేయకపోతే వారు నరకవాసులు అవుతారు. ఏ తప్పు లేకపోయినా భార్యను నిందించే వారు కూడా నరకానికి పోతారు.
త్యజంతి సుకలత్రం యే తే యాంతి నరకే నరాః । న శృణోతి గురోర్వాక్యం ధర్మశాస్త్రం చ యో నరః
మంచి భార్యను వదిలేసే వారు నరకానికి పోతారు. గురువు మాటలు లేదా ధర్మశాస్త్రాన్ని వినని వాడు కూడా నరకవాసి అవుతాడు.
పరేషాం చేతసః క్లేశకారీ నిరయగో భవేత్ । పశ్యతాం బంధు బాలానాం ప్రకర్షీ మిష్టమశ్నుతే
ఇతరుల మనసుకు బాధ కలిగించేవాడు నరకంలో ఉంటాడు. బంధువులు, పిల్లలు చూస్తుండగా ఉత్తమమైన ఆహారం తినేవాడు కూడా నరకానికి పోతాడు.
స యాతి నరకం ఘోరం కేవలోదరపూరకః । తులా మకర మేషేషు ప్రాతః స్నానం న యశ్చరేత్
తన పొట్ట నింపుకోవడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకునే వాడు ఘోర నరకానికి పోతాడు. తుల, మకర, మేష మాసాల్లో ఉదయం స్నానం చేయని వాడు కూడా నరకవాసి అవుతాడు.
నద్యాదిషు చ నాస్తిక్యస్తస్య స్యాన్నరకాలయః । వైష్ణవం జనమాలోక్య నాభ్యుత్థానం కరోతి యః
నదుల్లో లేదా ఇలాంటి చోట్ల స్నానం చేయకుండా, నాస్తికుడిగా ఉండేవాడు నరకంలోనే ఉంటాడు. వైష్ణవుడిని చూసి లేచి గౌరవించని వాడు కూడా నరకానికి పోతాడు.