కిమత్ర బహునోక్తేన న తదస్తి మహీసురాః । యదప్రాప్యం భవేన్మాసి మాధవే మాధవార్చనాత్
ఓ మహర్షులారా! ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు; మాధవ మాసంలో మాధవుని ఆరాధనచేత సాధించలేనిది ఏదీ లేదు.
శృణుధ్వం చ పురావృత్తమిహార్థే పరమాద్భుతమ్ । బ్రాహ్మణస్య చ సంవాదం యమస్య చ మహాత్మనః
ఇప్పుడు దీనికి సంబంధించిన పురాతనమైన, అద్భుతమైన కథను వినండి — అది ఒక బ్రాహ్మణుడు, మహాత్ముడైన యమధర్మరాజు మధ్య సంభాషణ.
మధ్యదేశే మహాగ్రామో బ్రాహ్మణానాం బభూవ హ । గంగాయమునయోర్మధ్యే యామునస్య గిరేరధః
మధ్యదేశంలో, గంగా యమునల మధ్య, యమునా పర్వతానికి దిగువన, బ్రాహ్మణుల గొప్ప గ్రామం ఒకటి ఉండేది.
విద్వాంసస్తత్ర భూయిష్ఠా బ్రాహ్మణాశ్చావసంస్తదా । అథ ప్రాహ యమః కంచిత్పురుషం కృష్ణపింగలమ్
అక్కడ ఎక్కువ మంది బ్రాహ్మణులు విద్యావంతులుగా ఉండేవారు. అప్పుడు యముడు ఒక నల్లగా, పసుపు రంగులో ఉన్న వ్యక్తిని పిలిచి ఇలా అన్నాడు.
రక్తాక్షమూర్ద్ధ్వరోమాణం కాకజంఘాక్షినాసికమ్ । గచ్ఛ త్వం భో మహాగ్రామం గత్వా బ్రాహ్మణమానయ
ఎర్ర కళ్లతో, నిటారుగా ఉన్న వెంట్రుకలతో, కాకిపాదాలు, కళ్లూ, ముక్కు కలిగిన వాడా, నువ్వు ఆ పెద్ద గ్రామానికి వెళ్లి ఒక బ్రాహ్మణుణ్ణి తీసుకొచ్చి రా అని చెప్పాడు.
వసిష్ఠగోత్రసంభూతం నామతో యజ్ఞదత్తకమ్ । శమే నివిష్టం విద్వాంసం యజ్ఞకర్మవిశారదమ్
వసిష్ఠ గోత్రంలో జన్మించిన, యజ్ఞదత్తుడు అనే పేరు కలిగి, శాంతస్వభావంతో, విద్యావంతుడిగా, యజ్ఞకార్యంలో నిపుణుడిగా ఉండే వాడిని తీసుకురా అని ఆదేశించాడు.
నచాన్యమానయేథాస్త్వం సగోత్రం తస్య పార్శ్వతః । సహితాదృగ్గుణస్తేన తుల్యోఽధ్యయన జన్మనా
ఆ మనిషి కుటుంబంలో మరెవరినీ అతని పక్కన తీసుకురావద్దు. చదువులో, లక్షణాల్లో, జన్మలో అతనితో సమానమైనవాడిని మాత్రమే తీసుకురావాలి.
ఆకృత్యా చ తథా చిహ్నైః సమస్తేనైవ సత్తమః । తమానయ యథోద్దిష్టా పూజా కార్యా హి తస్య మే
అతని రూపం, లక్షణాలు చూసి అందరిలో ఉత్తముడెవరో గుర్తించు. నా తరఫున పూజ చేయడానికి చెప్పినట్టుగా అతనిని తీసుకురా.
స గత్వా ప్రతికూలం తు చకార యమశాసనమ్ । తమేవ మానయామాస ప్రతిషిద్ధో యమేన యః
అతడు వెళ్లి యముని ఆజ్ఞకు విరుద్ధంగా పని చేశాడు. యముడు నిషేధించిన వాడినే గౌరవించాడు.
తస్మై యమః సముత్థాయ పూజాం కృత్వా చ ధర్మవిత్ । ప్రోవాచ నీయతామేష సోఽన్య ఆనీయతామితి
ఆయనకు యముడు లేచి పూజ చేసి, 'ఇతడిని తీసుకెళ్ళండి, మరోవాడిని తీసుకురండి' అని చెప్పాడు.
సూత ఉవాచ- ఏవముక్తే తు వచనే ధర్మరాజేన స ద్విజః । ఉవాచ ధర్మరాజం తం నిర్విణ్ణో గమనాయ వై
సూతుడు చెప్పాడు— ధర్మరాజు ఇలా అన్న తర్వాత ఆ ద్విజుడు తిరిగి వెళ్లాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తించి నిరుత్సాహంగా ధర్మరాజుని అడిగాడు.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- కస్మాదహమిహానీతః కస్మాత్ప్రేరయసే పునః । గంతుం నైవోత్సహే తత్ర మర్త్యలోకం పునః ప్రభో
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు— నన్నెందుకు ఇక్కడికి తీసుకువచ్చారు? మళ్లీ ఎందుకు పంపుతున్నారు? ప్రభూ, నేను మళ్ళీ మానవ లోకానికి వెళ్లలేను.
యమ ఉవాచ- ఇహ క్షీణాయుషాం పుంసాం వాసః పుణ్యవతాం భవేత్ । అయం వై ధర్మరాజస్య లోకో ధర్మః ప్రకీర్తితః
యముడు అన్నాడు— ఆయుష్షు ముగిసిన సద్గుణులైన వారికి ఇక్కడ నివాసం లభిస్తుంది. ఈ లోకం ధర్మరాజునిది, ఇది ధర్మమయమైన లోకం.
సౌఖ్యభూమిరియం సర్వా ధర్మరాజోఽహమీశ్వరః । పుణ్యాపుణ్యానుసారేణ జంతూనాం సుఖదుఃఖదః
ఈ లోకం అంతా సుఖభూమి. ఇక్కడ నేను ధర్మరాజుని, ఇక్కడ ప్రతివారికి పుణ్యపాపాల ప్రకారం సుఖం లేదా దుఃఖం ఇస్తాను.
పాపినాం యమరూపోఽస్మి నృణాం నిరయదాయకః । తథా పుణ్యవతాం సౌఖ్య స్వర్గదో ధర్మ మూర్తిమాన్
పాపులకైతే నేను యమునిగా నరకాన్ని ఇస్తాను. పుణ్యులకైతే ధర్మమూర్తిగా సుఖాన్ని, స్వర్గాన్ని ప్రసాదిస్తాను.
గచ్ఛ విప్ర త్వమద్యైవ నిలయం స్వం యథాగతః । అద్యాపి దశవర్షాణామాయుస్తే పరివర్తతే
బ్రాహ్మణుడా, నువ్వు ఈరోజే నీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళు. నీ ఆయుష్షులో ఇంకా పది సంవత్సరాలు మిగిలి ఉన్నాయి.
క్షయే తవాయుషః ప్రాప్తిర్లోకస్యాస్య భవిష్యతి । ప్రష్టవ్యం చ త్వయా హ్యన్యత్పృచ్ఛస్వ ప్రబ్రవీమి తే
నీ ఆయుష్షు పూర్తయిన తరువాత ఈ లోకాన్ని పొందుతావు. ఇంకా ఏదైనా అడగాలనుకుంటే అడుగు, నేను చెప్పుతాను.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ- యత్కృత్వా సుమహత్పుణ్యం స్వర్గః స్యాద్బ్రూహి తన్మమ । సర్వస్య హి ప్రమాణంత్వం ధర్మాధర్మవినిశ్చయే
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు— ఏ పనిని చేస్తే గొప్ప పుణ్యం కలిగి స్వర్గానికి వెళ్ళుతారో చెప్పండి. ధర్మాధర్మ నిర్ణయంలో మీరు అందరికీ ప్రమాణం.
యది దేవ మయా సమ్యగ్గంతవ్యం నిజమందిరే । తద్బ్రూహి కర్మణా కేన పతంతి నరకే నరాః
దేవా, నేను నిజంగా నా ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాలి అయితే, మనుషులు ఏ కార్యం వల్ల నరకానికి పడతారో చెప్పండి.
వ్రజంతి కేన వై స్వర్గం తత్సర్వం కృపయా వద । యమ ఉవాచ- కర్మణా మనసా వాచా యే ధర్మవిముఖా నరాః
ఎవరు స్వర్గానికి వెళ్తారు? దయచేసి అన్నీ వివరంగా చెప్పండి. యముడు అన్నాడు— చేత, మనసు, మాటలతో ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టినవారు—
విష్ణుభక్తివిహీనా యే తే వై నిరయగామినః । పశ్యంతి భేదబుద్ధ్యా యే బ్రహ్మాణం శంకరం హరిమ్
విష్ణుభక్తి లేని వారు నరకానికి వెళ్తారు. బ్రహ్మ, శంకరుడు, హరిదేవుడిని వేరుగా చూస్తే వారు కూడా నరకానికి పోతారు.
విరక్తా విష్ణువిద్యాసు నరా నిరయగామినః । కులదేశోచితం కర్మ యస్త్యక్త్వాన్యత్సమాచరేత్
విష్ణు విద్యలో ఆసక్తి లేకపోయినవారు నరకానికి వెళ్తారు. తన వంశానికి, దేశానికి తగిన పనులు వదిలిపెట్టి వేరే పనులు చేసినవాడు,
కామాద్వా యది వా మోహాత్స యాతి నరకం నరః । అయాజ్యయాజకశ్చైవ యాజ్యానాం చ వివర్జకః
కామంతో అయినా, మోహంతో అయినా, అలా చేసినవాడు నరకానికి పోతాడు. యజ్ఞానికి అర్హులు కానివారికి యజ్ఞం చేసి, అర్హులను వదిలిపెట్టినవాడు కూడా నరకానికి పోతాడు.
విరతో విష్ణువిద్యాసు స భుంక్తే నరకాన్బహూన్ । అదత్వా పితృదేవేభ్యో విప్రేభ్యో మర్త్యబంధుషు
విష్ణు విద్యలో ఆసక్తి లేకపోయినవాడు అనేక నరకాలను అనుభవిస్తాడు. పితృదేవతలకు, దేవతలకు, బ్రాహ్మణులకు, మానవ బంధువులకు దానం చేయని వాడు కూడా నరకాన్ని పొందుతాడు.
సధనో మ్రియతే పాపః స యాతి నరకాన్బహూన్ । సర్వాణ్యన్నాని సిద్ధాని పాకభేదం కరోతి యః
యవ్వనంలో పాపాలు చేసినవాడు అన్నం వండుతుండగానే మరణిస్తే, అన్నివిధాలుగా వంటను తప్పుగా చేసినవాడు అనేక నరకాల్లో పడతాడు.
అవైశ్వదేవం భుంజీత స యాతి నరకం చిరమ్ । బహుద్రోహేణ భూతానాం యేఽజయంతి ధనం ద్విజ
విశ్వదేవులకు నైవేద్యం పెట్టకుండా తినేవాడు చాలా కాలం నరకంలో ఉంటాడు. జీవులకు ఎన్నో హానులు చేసి ధనం సంపాదించేవారు కూడా నరకానికి పోతారు, ఓ ద్విజుడా!
ధనవంతో నిరయగా దాంభికా దుఃఖభాగినః । నాస్తిక్యాదథ వా లోభాన్మోహాత్కాలే యథోదితే
ధనవంతులు అయినా, మోసపూరితంగా, దురాశతో, మాయతో, లేదా నాస్తికత్వంతో నడిచేవారు నరకంలోనే బాధలు అనుభవిస్తారు.
భక్త్యా న శ్రాద్ధదా యే స్యుః పచ్యంతే నరకేషు తే । దీయమానస్య విత్తస్య బ్రాహ్మణేభ్యస్తు పాపకృత్
భక్తితో శ్రాద్ధం చేయని వారు నరకంలో ఉడికిపోతారు. బ్రాహ్మణులకు ధానం ఇవ్వడాన్ని అడ్డుకునే పాపాత్ముడు కూడా నరకానికి పోతాడు.
విఘ్నమాచరతే యోఽసౌ నరో నిరయగో భవేత్ । సామాన్య దక్షిణాం లబ్ధ్వా గృహ్ణాత్యేకో విమోహతః
ధానానికి అడ్డంకులు కలిగించేవాడు నరకవాసి అవుతాడు. మాయతో సాధారణ దక్షిణను ఒక్కరే తీసుకునే వాడు కూడా నరకంలో పడతాడు.
నాస్తిక్యభావనిరతో నరః స్యాన్నరకాలయే । అసహిష్ణుతయా తస్య గుణానాం కారణం భవేత్
నాస్తిక భావనలో మునిగిపోయినవాడు నరకంలోనే ఉంటాడు. అతని అసహనమే అతని దోషాలకు కారణమవుతుంది.