రాజోవాచ- అత్యద్భుతం వచో గృధ్ర త్వత్తః శ్రుతమిదం మయా । ఏతయోః పూర్వవృత్తాన్తో భవతా జ్ఞాయతే కథమ్
రాజు చెప్పాడు – గద్దా, నిన్ను నించి ఈ అద్భుతమైన మాట విన్నాను. వీరిద్దరి గతకథను నీవు ఎలా తెలుసుకున్నావు?
యది జానాసి తత్వేన పూర్వవృత్తాంతమేతయోః । బ్రూహి తర్హి ఖగశ్రేష్ఠ సర్వమేతదశేషతః
నీవు నిజంగా వీరిద్దరి గతకథను తెలుసుకుంటే, పక్షిశ్రేష్ఠా, దయచేసి పూర్తిగా చెప్పు.
గృధ్ర ఉవాచ- నృపతే వృషలావేతౌ యుగే ద్వాపరసంజ్ఞకే । గరసంగరనామానౌ సత్యఘోషసుతౌ స్థితౌ
గృద్ధ్రుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! ద్వాపరయుగంలో గరసంగర అనే పేరుతో, సత్యఘోషుని కుమారులుగా ఇద్దరు నీచులు ఉన్నారు.
ఏకకాలే చ భూపాల మృతౌ నిజ గృహాంతరే । తతో నేతుమిమౌ భూప దంష్ట్రిణో యమకింకరాః
ఒకేసారి, ఓ రాజా! వాళ్లు వాళ్ల ఇంట్లోనే మరణించారు. వెంటనే, యమధర్మరాజు సేవకులు వారిని తీసుకెళ్లడానికి వచ్చారు.
పాశహస్తాః సమాయాతాః కోటికోటిసహస్రశః । బబంధుశ్చర్మపాశేన ద్వావేతౌ తౌ మదోద్ధతౌ
వెయ్యల్లో లక్షల్లో యమదూతలు చేతుల్లో గొంతు కట్టే తాడులతో వచ్చి, అహంకారంతో ఉన్న ఆ ఇద్దరిని చర్మపు తాడులతో బంధించారు.
నిన్యుశ్చ నిలయం మృత్యోరతిదుర్గమవర్త్మనా । ఇమౌ దృష్ట్వా ధర్మరాజశ్చిత్రగుప్తమువాచ హ
వారు మరణాలయానికి చాలా కఠినమైన మార్గంలో తీసుకెళ్లారు. వారిని చూసి ధర్మరాజు చిత్రగుప్తుడిని ఇలా అడిగాడు.
ఏతయోః సకలం వృత్తం చిత్రగుప్త విచార్యతామ్ । తస్యాజ్ఞయా చిత్రగుప్తః సర్వకర్మశుభాశుభమ్
ఈ ఇద్దరి జీవితం మొత్తం పరిశీలించు చిత్రగుప్తా! అని ఆజ్ఞాపించాడు. ఆ ఆజ్ఞతో చిత్రగుప్తుడు వారి అన్ని మంచి చెడు పనులను పరిశీలించాడు.
మూలాద్విచారయామాస తత ఇత్యాహ చాంతకమ్ । చిత్రగుప్త ఉవాచ- సత్యమేతౌ మహాబాహో పుణ్యవ్రత మహాశయౌ
అతడు మూలంగా విచారించి, అనంతరం యమదూతను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు — చిత్రగుప్తుడు అన్నాడు: 'నిజమే, వీరిద్దరూ ధర్మానికి అంకితమై, మంచిపనులు చేసే వారు.'
అస్తిచేద్దుష్కృతం కిఞ్చిత్సర్వకర్మవిలోకితమ్ । స్వయందానం సముత్సృజ్య న హి దత్తం ద్విజాతయే
'వారి పనులన్నీ పరిశీలించాను. కొంత చెడు కూడా ఉంది. వారు స్వయంగా దానం చేశారు, కానీ ద్విజులకు మాత్రం ఇవ్వలేదు.'
తేనైవ కర్మణా రాజన్నిమౌ నరకగామినౌ । దాతా దానం సముత్సృజ్య యో న దద్యాద్దివజాతయే
అందుకే, ఓ రాజా! ఆ పనివల్ల వీరిద్దరూ నరకానికి పోతున్నారు. ఎవడైనా దాతగా దానం చేసి, ద్విజులకు ఇవ్వకపోతే —
స యాతి నరకం ఘోరం సర్వభూతభయావహమ్ । దాతా హి న స్మరేద్దానం ప్రతిగ్రాహీ న యాచతే ౫౦ 7.3.
అతడు భయంకరమైన, అన్ని ప్రాణులకు భయానకమైన నరకంలో పడతాడు. దాత తన దానం గుర్తు చేసుకోకూడదు; స్వీకరించేవాడు అడగకూడదు.
ఉభయోర్నరకే వాసో యావచ్చన్ద్ర దివాకరౌ । తస్మాదిమౌ మహాపాపౌ బ్రహ్మస్వాహారిణౌ ప్రభో
ఇద్దరూ చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంతవరకు నరకంలోనే ఉంటారు. అందుకే, ప్రభూ! వీరిద్దరూ బ్రహ్మద్రవ్యాన్ని దొంగిలించిన మహాపాతకులు.
నయంతు కింకరాః శీఘ్రం నరకం ప్రతిదారుణమ్
యమదూతలు వీరిద్దరిని వెంటనే అత్యంత భయంకరమైన నరకానికి తీసుకెళ్లాలి.
యమాజ్ఞయా తతో దూతాః సందష్టౌష్ఠపుటాః క్రుధా । చిక్షిపుర్నరకే ఘోరే తావేతౌ పృథివీపతే
యముని ఆజ్ఞతో, దూతలు కోపంతో పెదవులు కరచుకుని, ఆ ఇద్దరిని ఘోరమైన నరకంలోకి విసిరేశారు, ఓ రాజా!
తస్మిన్నేవ దినే రాజన్ననయా భార్యయా సహ । యమదూతైః సమాగత్య నీతోఽహం యమమన్దిరమ్
అదే రోజున, రాజా! నా భార్యతో కలిసి నన్ను కూడా యమదూతలు తీసుకెళ్లి యముని మందిరానికి చేర్చారు.
మయాపి తత్కృతం కర్మ తదాకర్ణయ భూపతే । మూలాత్సర్వం ప్రవక్ష్యామి శృణ్వతాం విస్మయప్రదమ్
నేను చేసిన పాపాన్ని కూడా విను, రాజా! మొదటి నుండి అన్నీ చెప్పుతాను, వినేవారికి ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది.
పురాసీత్సర్వగో నామ బ్రాహ్మణోఽహం మహాకులః । సౌరాష్ట్రదేశవాసీ చ వేదవేదాఙ్గపారగః
ఒకప్పుడు నేను సర్వగ అనే పేరు గల బ్రాహ్మణుడిని, గొప్ప వంశానికి చెందినవాడిని. సౌరాష్ట్రదేశంలో నివసిస్తూ, వేదాలు, వేదాంగాలు సంపూర్ణంగా నేర్చుకున్నవాడిని.
ఇయం మంజూకషా నామ మమ పత్నీ యశస్వినీ । పతివ్రతా మహాభాగా పవిత్రకులసంభవా
ఈమె మంజూకషా అనే పేరుగల నా భార్య, మహాపుణ్యవంతురాలు, పతివ్రత, పవిత్ర కుటుంబంలో పుట్టింది.
ప్రమత్తోఽహం మహాభాగ విద్యయా వయసాధనైః । అవజ్ఞాం మనసా పిత్రోశ్చకారాహం యువైకదా
ఓ మహాభాగ! విద్య, యవ్వనం వల్ల నేను అహంకారంతో ఉండి, ఒకసారి మనసులోనే తల్లిదండ్రులను తక్కువగా చూసాను.
అహం భూరి సభాశ్లాఘ్యో వనస్థః సర్వకర్మకృత్ । ధనవాన్సున్దరో జ్ఞానీ జ్ఞాతిపోషణతత్పరః
నేను సభల్లో ప్రశంసలు పొందేవాడిని, అన్ని పనుల్లో నిపుణుడిని, అరణ్యంలో నివసించేవాడిని; ధనవంతుడిని, అందగాడిని, జ్ఞానిని, బంధువులను పోషించడంలో నిమగ్నుడిని.
మమైవ పుంసః పితరౌ తౌ చ పాపపరాయణౌ । ముఖరౌ దయయాహీనౌ పాఖండిసఙ్గ లోలుపౌ
నా తల్లిదండ్రులు పాపాల్లో మునిగిపోయి, మాటల్లో కఠినంగా, దయలేని వారు, దుష్టుల సాంగత్యానికి ఆశపడేవారు.
పౌరుషం జీవనం చైవ ధనం చైవ కులం తథా । విద్యా కీర్తిశ్చ సర్వస్వం పితృభ్యాం విఫలీకృతమ్
పురుషత్వం, జీవితం, ధనం, కుటుంబం, విద్య, కీర్తి, అన్నీ నా తల్లిదండ్రుల వల్ల వృథా అయ్యాయి.
ఏతద్విచిన్త్య మనసా మయా నృప ముహుర్ముహుః । అవజ్ఞయా పరిత్యక్తా పిత్రోః సేవా శుభప్రదా
ఈ సంగతిని మళ్లీ మళ్లీ మనసులో ఆలోచించి, రాజా, తల్లిదండ్రుల సేవను తక్కువగా భావించి వదిలేశాను.
అనేన కర్మణా రాజన్సదారోఽహం యమాజ్ఞయా । విక్షిప్తో నరకే దూతైర్యత్రతౌ పాపినాంవరౌ
ఈ పని వల్ల, రాజా, నేను భార్యతో కలిసి, యమదూతలు నన్ను నరకంలోకి తోసారు. అక్కడ ఆ ఇద్దరు పెద్ద పాపులు కూడా ఉన్నారు.
ఏతాభ్యాం సహ పాపాభ్యాం సదారేణ మయా నృప । స్థితం చ నరకే ఘోరే యావత్కాలం శృణుష్వ తత్
ఈ ఇద్దరు పాపులతో, నా భార్యతో కలిసి, భయంకరమైన నరకంలో ఎంతకాలం ఉన్నామో విను రాజా.
యుగకోటిసహస్రాణి యుగకోటిశతాని చ । అనుభూతం మహాదుఃఖం నరకస్య నృపోత్తమ
అనేక కోట్ల యుగాలు, వందల కోట్ల యుగాలు, రాజా, నేను నరకంలో గొప్ప బాధలు అనుభవించాను.
నరకాంతే తతః సోఽహం కాంతయా సహ భూపతే । గృధ్రపక్షకులేజాతౌ మృతమాంసాశనౌ తథా
నరకంలో శిక్ష ముగిసిన తర్వాత, రాజా, నేను నా ప్రియతో కలిసి గద్దల వంశంలో జన్మించి, మృత మాంసం తింటూ జీవించాము.
ఏతావపి చ తౌ రాజన్నరకాంత గతైషిణౌ । జాతౌ శలభయోర్వంశే భోక్తుం ఫలం స్వకర్మణః
ఆ ఇద్దరు కూడా, రాజా, నరకం విడిచి, మళ్లీ జన్మ పొందాలని ఆశించి, పురుగు వంశంలో పుట్టి, తమ పాపఫలితాన్ని అనుభవించేందుకు వచ్చారు.
యదేతాభ్యాం కృతం కర్మ్మ రాజఞ్ఛలభజన్మని । తదాకర్ణయ వక్ష్యామి శ్రోతౄణాం విస్మయప్రదమ్
రాజా, పురుగులుగా పుట్టినప్పుడు ఆ ఇద్దరు చేసిన పనులు ఏమిటో ఇప్పుడు చెబుతాను. విను, ఇవి వినేవారిని ఆశ్చర్యపరచతాయి.
ఏకదా సుమహాన్వాయుః సమాయాతో మహీపతే । ఉడ్డీయ పాతితౌ తేన గఙ్గాగర్భే సునిర్మలే
ఒకసారి, రాజా, గొప్ప గాలి వచ్చి, వారిని ఎగరేసి, పవిత్రమైన గంగా నదిలో పడేసింది.