స్నాతుం యామి సమాయాతో మాసోఽయం మాధవో మహాన్
ఈ గొప్ప మాధవ మాసం వచ్చినందున, నేను గంగానదిలో స్నానం చేయడానికి వెళ్తున్నాను.
సూత ఉవాచ- యాతుం తముద్యతం నత్వా మునిం రాజా తతో ముదా । విధిం పప్రచ్ఛ సంక్షిప్తం స్నానదానక్రియోచితమ్
సూతుడు చెప్పాడు— మునివరుడు వెళ్లడానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, రాజు ఆయనకు నమస్కరించి, ఆనందంగా, స్నానం, దానం, ఇతర కర్మలకు సంబంధించిన నియమాలను సంక్షిప్తంగా అడిగాడు.
అంబరీష ఉవాచ- మునే వైశాఖమాసేఽస్మిన్కో విధిః కిం తపోఽధికమ్ । కిం చ దానం కథం స్నానం కథం కేశవపూజనమ్
అంబరీషుడు ఇలా అడిగాడు— మునీశ్వరా, ఈ వైశాఖ మాసంలో ఏ నియమం పాటించాలి? ఏది ఉత్తమ తపస్సు? ఏ దానం చేయాలి? ఎలా స్నానం చేయాలి? కేశవుని పూజ ఎలా చేయాలి?
కృపయా వద విప్రర్షే సర్వజ్ఞస్త్వం హరిప్రియః । విశేషతోఽపి పూజాయా విధిం తీర్థపదే వద
దయచేసి చెప్పండి, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, మీరు అన్నీ తెలిసినవారు, హరికి ప్రియమైనవారు. ముఖ్యంగా తీర్థస్థానంలో పూజ నియమాన్ని వివరించండి.
నారద ఉవాచ-। మేషసంక్రమణే భానోర్మాధవే మాసి సత్తమ । మహానద్యాం నదీతీరే నదే సరసి నిర్ఝరే
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— సూర్యుడు మేషరాశిలోకి ప్రవేశించే మాధవ మాసంలో, ఓ ఉత్తముడా, గొప్ప నదీ తీరంలో, నదిలో, సరస్సులో, వనంలో, లేదా జలధార వద్ద—
దేవఖాతేఽథవా స్నాయాద్యథాప్రాప్తే జలాశయే । దీర్ఘికా కూప వాపీషు నియతాత్మా హరిం స్మరన్
దేవతలకు సంబంధించిన కుంటలోనైనా, దొరికిన నీటి నిల్వలోనైనా, చెరువు, బావి, వాపికలోనైనా, మనస్సు నియంత్రించి, హరిని స్మరిస్తూ స్నానం చేయాలి.
మధుమాసస్య శుక్లాయామేకాదశ్యాముపోషితః । పంచదశ్యాం చ వా వీర మేషసంక్రమణేఽపి వా
మధు మాసంలో శుక్ల పక్షం పదకొండవ తేదీన, లేదా పదిహేనవ తేదీన, లేదా మేష రాశిలో సూర్యుడు ప్రవేశించే సమయంలో ఉపవాసం ఉండాలి, ఓ వీరా.
వైశాఖస్నాననియమం బ్రాహ్మణానామనుజ్ఞయా । మధుసూదనమభ్యర్చ్య కుర్యాత్సుస్నానపూర్వకమ్
బ్రాహ్మణుల అనుమతితో, వైశాఖ మాసంలో స్నానం చేసే నియమాన్ని పాటిస్తూ, మధుసూదనుని పూజించి, శుద్ధిగా స్నానం చేయాలి.
వైశాఖం సకలం మాసం మేషసంక్రమణే రవేః । ప్రాతః సనియమః స్నాస్యే ప్రీయతాం మధుసూదనః
మేష రాశిలో సూర్యుడు ప్రవేశించిన దగ్గర నుంచి, మొత్తం వైశాఖ మాసంలో, ప్రతి ఉదయం నియమంగా స్నానం చేస్తాను. మధుసూదనుడు సంతోషించాలి.
మధుహంతుః ప్రసాదేన బ్రాహ్మణానామనుగ్రహాత్ । నిర్విఘ్నమస్తు మే పుణ్యంవైశాఖస్నానమన్వహమ్
మధు హంతకుని కృపతో, బ్రాహ్మణుల అనుగ్రహంతో, నాకు వైశాఖ మాసంలో ప్రతిరోజూ చేసే పుణ్యస్నానం ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా జరుగాలి.
మాధవే మేషగే భానౌ మురారే మధుసూదన । ప్రాతఃస్నానేన మే నాథ యథోక్తఫలదో భవ
మాధవ మాసంలో, మేష రాశిలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు, ఓ మురారే, ఓ మధుసూదనా, నా ఉదయపు స్నానానికి నీవు వాగ్దానం చేసిన ఫలితాన్ని నాకు ఇవ్వాలి.
యథా తే మాధవో మాసో వల్లభో మధుసూదన । ప్రాతఃస్నానేన మే తస్మిన్ఫలదః పాపహా భవ
మాధవ మాసం నీకు ఎంత ప్రియమో, ఓ మధుసూదనా, ఆ మాసంలో నేను చేసే ఉదయపు స్నానానికి నీవు ఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడిగా, పాపాలను తొలగించేవాడిగా ఉండాలి.
ఏవముచ్చార్య తత్తీర్థే పాదౌ ప్రక్షాల్య వాగ్యతః । స్మరన్నారాయణం దేవం స్నానం కుర్యాద్విధానతః
ఈ విధంగా ఆ పవిత్ర స్థలంలో ఉచ్చరించి, పాదాలను కడిగి, మాటల్లో నియమంగా ఉండి, నారాయణుని ధ్యానిస్తూ, విధిగా స్నానం చేయాలి.
తీర్థం ప్రకల్పయేద్ధీమాన్మూలమంత్రమిమం పఠన్ । ఓంనమోనారాయణాయమూలమంత్ర ఉదాహృతః
ధీమంతుడు ఆ తీర్థాన్ని సిద్ధం చేసుకుంటూ, ఈ మూల మంత్రాన్ని పఠించాలి: 'ఓం నమో నారాయణాయ' — ఇదే మూల మంత్రమని చెప్పబడింది.
దర్భపాణిస్తు విధివదాచాంతః ప్రణతో భువి । చతుర్హస్తసమాయుక్తం చతురస్రం సమంతతః
దర్భ గడ్డి చేతిలో పట్టుకుని, యథావిధిగా శుద్ధి చేసుకుని, భూమిపై నమస్కరించి, నాలుగు చేతుల పొడవుతో, అన్ని వైపులా సమానంగా, చతురస్రాన్ని సిద్ధం చేయాలి.
ప్రకల్ప్యావాహయేద్గంగాం మంత్రేణానేన మానవః । విష్ణుపాదప్రసూతాసి వైష్ణవీ విష్ణుదేవతా
అది సిద్ధం చేసిన తర్వాత, ఈ మంత్రంతో గంగను ఆహ్వానించాలి: 'నీవు విష్ణువు పాదాల నుంచి జన్మించినవాడివి, వైష్ణవీ, విష్ణుదేవతవు.'
త్రాహి నస్త్వేనసస్తస్మాదాజన్మమరణాంతికాత్ । తిస్రఃకోట్యోర్ద్ధకోటీ చ తీర్థానాం వాయురబ్రవీత్
'పుట్టినప్పటి నుంచి మరణం వరకు పాపాల నుంచి మమ్మల్ని రక్షించు. మూడు కోట్లకంటే ఎక్కువ తీర్థాలు ఉన్నాయని వాయుదేవుడు చెప్పారు.'
దివి భువ్యంతరిక్షే చ తాని తే సంతి జాహ్నవి । నందినీత్యేవ తే నామ వేదేషు నలినీతి చ
స్వర్గంలో, భూమిపై, మధ్యలో, ఓ జాహ్నవీ, ఆ తీర్థాలు ఉన్నాయి. వేదాల్లో నీ పేర్లు నందినీ, నలినీ అని ఉన్నాయి.
దక్షా పృథ్వీ చ విహగా విశ్వగాథా శివప్రియా । విద్యాధరీ మహాదేవీ తథా లోకప్రసాదినీ
దక్షా, పృథ్వీ, విహగా, విశ్వగాథా, శివప్రియ, విద్యాధరీ, మహాదేవీ, లోకప్రసాదినీ కూడా నీ పేర్లే.
క్షేమంకరీ జాహ్నవీ చ శాంతా శాంతిప్రదాయినీ । ఏతాని పుణ్యనామాని స్నానకాలే ప్రకీర్తయేత్
క్షేమంకరీ, జాహ్నవీ, శాంతా, శాంతిప్రదాయినీ — ఇవే స్నానం సమయంలో ఉచ్చరించవలసిన పుణ్యమైన పేర్లు.
భవేత్సంనిహితా తత్ర గంగా త్రిపథగామినీ । సప్తవారాభి జప్తేన కరసంపుటయోజితే
అక్కడ, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగా ప్రత్యక్షమవుతుంది. చేతులు జోడించి ఏడు సార్లు జపించాలి.
మూర్ధ్ని కృత్వా జలం భూపశ్చతుర్వా పంచ సప్త వా । స్నానం కృత్వా మృదా తద్వదామంత్ర్య తు విధానతః
ఓ రాజా, నాలుగు, ఐదు లేదా ఏడు సార్లు నీటిని తలపై పోసుకుని, మట్టితో స్నానం చేసి, విధిగా మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
అశ్వక్రాంతే రథక్రాంతే విష్ణుక్రాంతే వసుంధరే । మృత్తికే హర మే పాపం యన్మయా దుష్కృతం కృతమ్
అశ్వాలు నడిచిన, రథాలు తిరిగిన, విష్ణువు అడుగుపెట్టిన భూమీ, ఓ మట్టీ, నేను చేసిన పాపాలను తొలగించు.
ఉద్ధృతాసి వరాహేణ విష్ణునా శతబాహునా । నమస్తే సర్వలోకానాం ప్రభవారణి సువ్రతే
వెయ్యి భుజాలతో ఉన్న వరాహ రూపంలో విష్ణువు నిన్నెత్తాడు. ఓ సర్వలోకాల మూలమయినవాడా, అడ్డంకులను తొలగించేవాడా, నీకు నమస్కారం.
ఏవం స్నాత్వా తతః పశ్చాదాచమ్య తు విధానతః । ఉత్థాయ వాససీ శుక్లే శుద్ధే తు పరిధాపయేత్
ఈ విధంగా స్నానం చేసిన తరువాత, నియమానుసారం ఆచమనం చేసి, లేచి, శుభ్రమైన తెల్ల వస్త్రాలు ధరించాలి.
తతస్తు తర్ప్పణం కుర్య్యాత్త్రైలోక్యాప్యాయనాయ వై । బ్రహ్మాణం తర్ప్పయేత్పూర్వం విష్ణుం రుద్రం ప్రజాపతిమ్
తర్వాత మూడు లోకాల అభివృద్ధి కోసం తర్పణం చేయాలి. మొదట బ్రహ్మను, తరువాత విష్ణువును, రుద్రుడిని, ప్రజాపతిని తర్పణం చేయాలి.
దేవాన్యక్షాంస్తథా నాగాన్గంధర్వాప్సరసోసురాన్ । క్రూరాన్సర్పాన్సుపర్ణాంశ్చ తరూన్వై జంతుకాన్ఖగాన్
దేవతలు, యక్షులు, నాగులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, అసురులు, క్రూరమైన పాములు, గరుడులు, చెట్లు, జంతువులు, పక్షులు — వీరందరికీ తర్పణం చేయాలి.
విద్యాధరాఞ్జలధరాంస్తథైవాకాశగామినః । నిరాధారాశ్చ యే జీవాః పాపకర్మరతాశ్చ యే
విద్యాధరులు, జలధరులు, ఆకాశంలో సంచరించే వారు, ఆధారం లేని జీవులు, పాపకార్యాలలో నిమగ్నమైనవారు — వీరందరికీ తర్పణం చేయాలి.
తేషామాప్యాయనార్థాయ దీయతే సలిలం మయా । కృతోపవీతీ దేవేషు నివీతీ చ భవేన్నరః
వీరి పోషణ కోసం నేను నీళ్లు సమర్పిస్తున్నాను. దేవతలకు ఉపవీతం చేసినవాడు, నివీతుడవుతాడు.
మనుష్యాంస్తర్ప్పయేద్భక్త్యా బ్రహ్మపుత్రానృషీంస్తథా । సనకః సనందనశ్చైవ తృతీయశ్చ సనాతనః
మనుష్యులకు భక్తితో తర్పణం చేయాలి. అలాగే బ్రహ్మ కుమారులు అయిన ఋషులు — సనకుడు, సనందనుడు, మూడవవాడు సనాతనుడు — వీరికి కూడా తర్పణం చేయాలి.