శ్వశురశ్రాద్ధకాలశ్చ శ్వశ్ర్వాశ్చైవ మహామతే । తచ్ఛ్రుత్వా తద్వచస్తేషాం గృహం త్యక్త్వా పలాయసే
ఓ మహామతివంతుడా, మామయ్య, అత్తవారి పితృకర్మలు జరిగే సమయం వచ్చినప్పుడు, ఆ విషయం విన్న వెంటనే, వారి ఇంటిని వదిలేసి పారిపోతావు.
ధర్మమార్గో న దృష్టో హి శ్రుతో నైవ కదా త్వయా । లోభో మాతాపితా భ్రాతా లోభః స్వజనబాంధవాః
నీకు ధర్మమార్గం ఎప్పుడూ కనబడలేదు, వినబడలేదు కూడా. లోభమే నీకు తల్లి, తండ్రి, అన్నయ్య, బంధువులందరూ.
పాలితో లోభ ఏవైకస్త్యక్త్వా ధర్మం సదైవ హి । తస్మాద్దుఃఖీ భవాఞ్జాతో దారిద్రేణాతి పీడితః
నీవు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని వదిలేసి లోభాన్నే ఆశ్రయించావు. అందుకే నీవు బాధతో, దారిద్ర్యంతో చాలా బాధపడేలా పుట్టావు.
దినేదినే మహాతృష్ణా హృదయే తే ప్రవర్త్తతే । యదాయదా గృహే ద్రవ్యం వృద్ధిమాయాతి తే సదా
ప్రతి రోజూ నీ మనసులో పెద్ద ఆశ పెరుగుతూనే ఉంటుంది. ఇంట్లో ధనం పెరిగినప్పుడల్లా అదే ఆశ మరింత ఎక్కువవుతుంది.
తృష్ణయా దహ్యమానస్తు తదా త్వం వహ్నిరూపయా । రాత్రౌ వా త్వం ప్రసుప్తస్తు లోభం చింతయసేఽధికమ్
ఆశ అనే అగ్ని నిన్ను కాల్చేస్తుంటే, రాత్రిపూట నిద్రలోనూ, లోభం గురించి మరింతగా ఆలోచిస్తావు.
దినం ప్రాప్య మహామోహైర్వ్యాపితో హి సదైవ హి । సహస్రం లక్షతః కోటిః కదావార్బుదమేవ చ
ప్రతి రోజు నీవు గొప్ప మాయలో మునిగిపోతుంటావు. 'ఎప్పుడు నాకు వేలు, లక్ష, కోటి, లేదా అర్బుదం వస్తాయో?' అని ఆలోచిస్తుంటావు.
భవిష్యతి కదా ఖర్వో నిఖర్వశ్చాథ మే గృహే । ఏవం సహస్రలక్షం చ కోటిరర్బుదమేవ చ
'ఎప్పుడు నా ఇంట్లో ఖర్వం, నిఖర్వం వస్తాయో?' అని, ఇలా వేలు, లక్షలు, కోట్లు, అర్బుదాలు గురించి ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తుంటావు.
ఖర్వో నిఖర్వః సంజాతస్తృష్ణా నైవ ప్రగచ్ఛతి । ఏవం కాలం పరిత్యజ్య వృద్ధిమాయాతి సర్వదా
ఖర్వం, నిఖర్వం వచ్చినా నీ ఆశ తగ్గదు. ఇలా కాలాన్ని కూడా పట్టించుకోకుండా ఆశ ఎప్పుడూ పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
నైవ దత్తం హుతం విప్ర భుక్తం నైవ కదా త్వయా । నిశ్చితం భూమిమధ్యే తత్క్షిప్తం పుత్రానజానతే
ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు ఎప్పుడూ దానం చేయలేదు, హవనం చేయలేదు, ఏదీ ఆస్వాదించలేదు. భూమిలో దాచిన ఆ ధనాన్ని నీ పిల్లలు కూడా తెలుసుకోరు.
అన్యమేవముపాయం తు ద్రవ్యాగమనకారణాత్ । కురుషే సర్వదా విప్ర లోకాన్పృచ్ఛసి బుద్ధిమాన్
ధనం సంపాదించడానికి నీవు ఎప్పుడూ కొత్త మార్గాలు వెతుకుతుంటావు, ఓ బ్రాహ్మణా. తెలివిగా జనాలను అడుగుతుంటావు.
ఖనిత్రమంజనం వాదం ధాతువాదమతఃపరమ్ । పృచ్ఛమానో భ్రమస్యేకస్తృష్ణయా పరిమోహితః
నీవు తవ్వకం, పాదరసం, లోహాల మార్పిడి వంటి విషయాలు అడుగుతుంటావు. ఆశ మాయలో మునిగి ఒంటరిగా తిరుగుతుంటావు.
సర్వాంశ్చింతయసే నిత్యం కల్పాన్సిద్ధి ప్రదాయకాన్ । ప్రవేశం చిత్రవర్ణానాం చింతామణిం చ పృచ్ఛసి
సఫలతనిచ్చే అన్ని మార్గాలు ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తుంటావు. వింత రంగుల దేశాల్లో ప్రవేశం, చింతామణి గురించి కూడా అడుగుతుంటావు.
తృష్ణానలేనదగ్ధోసి సుఖం నైవ ప్రగచ్ఛసి । తృష్ణానలప్రదీప్తోసి హాహాభూతోఽప్రచేతనః
ఆశ అనే అగ్నిలో నీవు కాలిపోతూ, ఎప్పుడూ సుఖాన్ని పొందలేవు. ఆశ అగ్నిలో మండిపోతూ, అయోమయంగా, బాధతో అరుస్తూ ఉండిపోతావు.
ఏవంభూతోసి విప్రేంద్ర గతస్త్వం కాలవశ్యతామ్ । దారపుత్రేషు తద్ద్రవ్యం పృచ్ఛమానేషు వై త్వయా
ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ఇలా నీవు కాలానికి లోనైపోయావు. భార్య, పిల్లల కోసం ఆ ధనం గురించి అడుగుతూనే ఉన్నావు.
కథితం నైవ తద్దత్తం ప్రాణాంస్త్యక్త్వా గతో యమమ్ । ఏవం సర్వంమ యాఖ్యాతం వృత్తాంతం తవ పూర్వకమ్
ఆ ధనం చెప్పినట్టు ఎప్పుడూ ఇవ్వలేదు. ప్రాణాలు విడిచిపెట్టి యముని వద్దకు వెళ్లిపోయావు. నీ గత కథ అంతా నేను ఇలా వివరించాను.
అనేన కర్మణా విప్ర నిర్ధనోసి దరిద్రవాన్ । సంసారే యస్య సత్పుత్రా భక్తిమంతః సదైవ హి
ఈ కర్మ వల్ల, ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు దరిద్రుడవయ్యావు. ఈ లోకంలో ఎవరికైతే మంచి పిల్లలు ఉంటారో, వారికి ఎప్పుడూ భక్తి ఉంటుంది.
సుశీలా జ్ఞానసంపన్నాః సత్యధర్మరతాః సదా । సంభవంతి గృహే తస్య యస్య విష్ణుః ప్రసీదతి
మంచి స్వభావం, జ్ఞానం, సత్యధర్మంలో నిత్యం ఆసక్తి ఉన్న పిల్లలు, విష్ణువు అనుగ్రహించిన వారి ఇంట్లోనే పుడతారు.
ధనం ధాన్యం కలత్రం తు పుత్రపౌత్రమనంతకమ్ । సభుంక్తే మర్త్యలోకే వై యస్య విష్ణుః ప్రసన్నవాన్
విష్ణువు ప్రసన్నుడైనవాడికి, ఈ మానవ లోకంలో అంతులేని ధనం, ధాన్యం, భార్య, పిల్లలు, మనవళ్లు అన్నీ లభిస్తాయి.
వినా విష్ణోః ప్రసాదేన దారాః పుత్రా భవంతి న । సుజన్మ చ కులే విప్ర తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
విష్ణువు అనుగ్రహం లేకుండా భార్యలు, కుమారులు కలుగరు; మంచి కుటుంబంలో జన్మ కూడా కలగదు, బ్రాహ్మణా. ఆ పరమ విష్ణు స్థానమే దీనికి కారణం.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వైశాఖమాసమాహాత్మ్యే దేవశర్మోపాఖ్యానే ఏకోననవతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలో వైశాఖమాస మహాత్మ్యంలో దేవశర్ముని కథతో ఎనభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
దేవశర్మోవాచ- పూర్వజన్మకృతం పాపం త్వయాఖ్యాతం మమైవ తత్ । శూద్రత్వేన హి విప్రేంద్ర మయైవం ధనమర్జితమ్
దేవశర్ముడు ఇలా అన్నాడు — నా మునుపటి జన్మలో చేసిన పాపాన్ని నువ్వు వివరంగా చెప్పావు; అది నాదే. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా! నేను శూద్రుడిగా ఉండి ఇలాంటి ధనం సంపాదించాను.
విప్రత్వం హి మయా ప్రాప్తం తత్కథం ద్విజసత్తమ । తత్సర్వం కారణం బ్రూహి జ్ఞానవిజ్ఞానపండిత
ఇప్పుడు నేను బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాను; అది ఎలా జరిగింది, ద్విజశ్రేష్ఠా? దానికి కారణం మొత్తం చెప్పు, జ్ఞానవిజ్ఞానంలో నిపుణుడవు కదా.
దుర్ల్లభం భారతే వర్షే జన్మ తస్మాన్మనుష్యతా । మానుష్యే బ్రాహ్మణత్వం చ సుతరాం సత్కులోదితమ్
భారతదేశంలో జన్మించటం చాలా అరుదు; అందుకే మనుష్య జన్మ విలువైనది. మనుషుల్లో బ్రాహ్మణత్వం, అది కూడా మంచి కుటుంబంలో కలిగితే, మరింత అరుదైనది.
తత్రాపీదృగ్విధా భార్యా సర్వజ్ఞా ప్రియవాదినీ । సతీ సర్వగుణోపేతా దుర్లభా సా కుతోఽభవత్
ఇలాంటి లక్షణాలు ఉన్న భార్య — అన్నీ తెలిసినది, మధురంగా మాట్లాడేది, సతీ, అన్ని గుణాలతో కూడినది — అలాంటి భార్య మరింత అరుదు. ఆమె ఎలా కలిగింది?
వసిష్ఠ ఉవాచ-। యత్త్వయా చేష్టితం పూర్వం ధర్మకర్మకృతం ద్విజ । తదహం సంప్రవక్ష్యామి శ్రూయతాం యది మన్యసే
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — నువ్వు మునుపు చేసిన ధర్మకార్యాలు ఏమిటో నేను పూర్తిగా చెబుతాను, బ్రాహ్మణా. విను, ఇష్టమైతే.
బ్రాహ్మణైకః సుధర్మాత్మా సదాచారః సుపండితః । విష్ణుభక్తస్తు ధర్మాత్మా నిత్యం విష్ణుపరాయణః
ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు; అతడు మంచి ఆచారంతో, ధర్మబద్ధుడుగా, పెద్ద పండితుడిగా, విష్ణుభక్తుడిగా, ఎప్పుడూ విష్ణువులో మనస్సు నిలిపేవాడుగా ఉండేవాడు.
స్నానార్థమపి తీర్థానాం భ్రమత్యేకః స మేదినీమ్ । అటమానః సమాయాతస్తవ గేహే మహామతిః
స్నానం కోసం పవిత్ర క్షేత్రాలు తిరుగుతూ, భూమిని చుట్టి, ఆ మహామతి నీ ఇంటికి వచ్చాడు.
తస్య దర్శనమాత్రేణ సముత్పన్న సుధీస్తవ । యతో ధర్మగతే గేహే సతామాగమనం భవేత్
అతన్ని చూసిన వెంటనే నీ బుద్ధి మంచి మార్గంలోకి వచ్చింది; ఎందుకంటే ధర్మమున్న ఇంట్లో సద్గుణుల రాక వల్ల శుభం కలుగుతుంది.
కింకిం న లభ్యతే విప్ర విప్రవైష్ణవసేవయా । దుర్ల్లభం యచ్చ లోకే స్యాన్మోక్షస్థానమపి స్థిరమ్
విష్ణుభక్తులైన బ్రాహ్మణులను సేవించటం వల్ల ఏమి లభించదు, బ్రాహ్మణా? లోకంలో దుర్లభమైనది, మోక్ష స్థానం కూడా అందుకోవచ్చు.
యాచితం స్థానమేకం వై వాసార్థం తేన సత్తమ । తవైవ భార్యయా దత్తం త్వయా చ సహ పుత్రకైః
ఆ బ్రాహ్మణుడు నివాసం కోసం ఒక చోటు అడిగాడు, మహాత్మా. నీ భార్య ఇచ్చింది, నువ్వు కూడా పిల్లలతో కలిసి ఇచ్చావు.