నారద ఉవాచ- ఉపవిష్టః స యోగీంద్ర పునః ప్రాహ తపోధనమ్ । గృహే పురుష తే వత్స దారభృత్యేషు సర్వదా
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ యోగేశ్వరుడు, ఆసనంపై కూర్చున్న తరువాత, ఆ తపస్విని ని మళ్లీ ఇలా అడిగాడు — "నీవు, నీ భార్య, సేవకులందరూ ఇంట్లో సుఖంగా ఉన్నారా, బిడ్డా?"
క్షేమమస్తి మహాభాగ పుణ్యకర్మసు చాగ్నిషు । నిరామయోఽసి చాంగేషు ధర్మం పాలయసే సదా
ఓ మహాభాగ! నీ యజ్ఞకార్యాలు, పవిత్రమైన అగ్నికార్యాలు బాగున్నాయా? నీ అవయవాల్లో ఎలాంటి రోగం లేదా? నీవు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నావా?
ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః పునః ప్రాహ మహీసురమ్ । కిం కరోమి ప్రియం కామం సుప్రియం తే ద్విజోత్తమ
ఇలా అడిగి, ఆ మహాపండితుడు మళ్లీ ఆ బ్రాహ్మణుని ఇలా ప్రశ్నించాడు — "నీవు కోరుకున్నది, నీకు ఎంతో ఇష్టమైనది ఏది? నేను నీకు ఏ సహాయం చేయగలను, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా?"
నారద ఉవాచ- ఏవం సంభాష్య తం విప్రం విరరామ శుభం వచః । తతో విప్రో మహాభాగో వసిష్ఠం మునిపుంగవమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ బ్రాహ్మణునితో ఇలా మాట్లాడి, వశిష్ఠుడు తన మంగళమైన మాటలు ఆపాడు. అప్పుడు ఆ మహాభాగుడైన బ్రాహ్మణుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠునితో మాట్లాడాడు.
స హోవాచ మహాత్మానం వసిష్ఠం తపతాం వరమ్ । భగవఞ్ఛ్రూయతాం వాక్యం విచ్ఛేదయ ద్విజోత్తమ
ఆయన తపస్సులో అగ్రగణ్యుడైన మహాత్ముడు వశిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు — "భగవన్! నా మాటలు వినండి. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! నా సందేహాన్ని తొలగించండి."
దారిద్ర్యం కేన భావేన పుత్రసౌఖ్యం కథం నహి । ఏతన్మే సంశయం తాత కస్మాత్పాపాద్వదస్వ మే
దారిద్ర్యం ఎందుకు కలుగుతుంది? కుమారుల వల్ల సంతోషం ఎందుకు ఉండదు? ఇదే నా సందేహం, తాత! ఇది ఏ పాపం వల్ల వస్తుందో నాకు చెప్పండి.
మహామోహేన సంముగ్ధః ప్రియయా బోధితో ద్విజ । తయాహం ప్రేషితస్తాత తవ పార్శ్వం సమాగతః
మహామోహంలో మునిగిపోయిన నాకు నా భార్య బోధించింది. ఆమె పంపినందువల్ల, తాతా! నేను మీ వద్దకు వచ్చాను.
తత్సర్వం హి సమాచక్ష్వ సర్వసందేహనాశకమ్ । ముక్తిదాతా భవ స్వత్వం మమసంసారబంధనాత్
అన్ని సందేహాలను పోగొట్టేలా నాకు పూర్తిగా వివరించండి. నాకు ముక్తిని ప్రసాదించండి. ఈ సంసార బంధనాల నుండి నన్ను విడిపించండి.
వసిష్ఠ ఉవాచ- పుత్రా మిత్రాస్తథా భ్రాతా అన్యే స్వజనబాంధవాః । పంచభేదాస్తు సంబంధాః పురుషస్య భవంతి తే
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మనిషికి కుమారులు, స్నేహితులు, అన్నదమ్ములు, ఇతర బంధువులు — ఇలా ఐదు రకాల బంధాలు ఉంటాయి.
తేతే సుమనసా ప్రోక్తాః పూర్వమేవ తవాగ్రతః । ఋణసంబంధినః సర్వే తే కుపుత్రా ద్విజోత్తమ
ఓ సుమనా! ఇవన్నీ నీకు ముందే చెప్పాను. ఇవన్నీ ఋణబంధాలే. ఇవి మంచి కుమారులు కావు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
పుత్రస్య లక్షణం పుణ్యం తవాగ్రే ప్రవదామ్యహమ్ । పుణ్యప్రసక్తో యస్యాత్మా సత్యధర్మరతః సదా
కుమారునికి ఉండాల్సిన శుభగుణాలను నేను నీకు చెప్పుతాను. ఎవరి మనసు పుణ్యానికి, సత్యానికి, ధర్మానికి ఎప్పుడూ నిబద్ధంగా ఉంటుందో, వారు నిజమైన కుమారులు.
శుద్ధిమాఞ్జ్ఞానసంపన్నస్తపస్వీ వాగ్విదాం వరః । సర్వకర్మసుసంవీతో వేదాధ్యయనతత్పరః
ఆయన పవిత్రుడు, జ్ఞానంతో నిండినవాడు, తపస్సులో నిష్ణాతుడు, మంచి మాటలతో ప్రసిద్ధుడు, అన్ని పనుల్లో片పాటిగా ఉండేవాడు, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
సర్వశాస్త్రప్రవేదీ చ దేవబ్రాహ్మణపూజకః । యాజ్ఞికః సర్వయజ్ఞానాం దాతా త్యాగీ ప్రియంవదః
అన్ని శాస్త్రాలు నేర్చుకున్నవాడు, దేవతలు మరియు బ్రాహ్మణులను పూజించే వాడు, అన్ని యజ్ఞాలలో పాల్గొనేవాడు, దానం చేసే వాడు, త్యాగి, మృదువుగా మాట్లాడే వాడు.
విష్ణుధ్యానపరో నిత్యం శాంతోదాంతః సుహృత్సదా । పితృమాతృపరో నిత్యం సర్వస్వజనవత్సలః
విష్ణువు ధ్యానంలో ఎప్పుడూ నిమగ్నుడై ఉండేవాడు, శాంతుడూ, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు, స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవాడు; తల్లిదండ్రుల పట్ల ఎప్పుడూ శ్రద్ధగలవాడు, తన బంధువులందరినీ ప్రేమించే వాడు.
కులస్య తారకో విద్వాన్స్వకులం పరిపోషకః । ఏవంగుణైస్తు సంయుక్తః సుపుత్రః సుఖదాయకః
తన వంశాన్ని రక్షించే జ్ఞానవంతుడు, కుటుంబాన్ని పోషించే వాడు; ఇలాంటి గుణాలు కలిగి ఉన్న మంచి కుమారుడు అందరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
అన్యే సంబంధయుక్తాశ్చ శోకసంతాపకారకాః । ఉదాసీనేన కిం కార్యం ఫలహీనేన తేఽనఘ
ఇతర బంధువులు ఉన్నా, వారు బాధలు, దుఃఖాలు కలిగిస్తారు; ఫలితం లేని, నిర్లక్ష్యంగా ఉండే వారితో ఏం ప్రయోజనం, పాపరహితుడా?
ఆయాంతి యాంతి తే సర్వే దుఃఖం దత్వా సుదారుణమ్ । పుత్రరూపేణ తే సర్వే సంసారే ద్విజసత్తమ
వారు అందరూ వచ్చి పోతూ, తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తారు; కుమారుల రూపంలో, వారు అందరూ ఈ లోకంలో బాధనే ఇస్తారు, ఉత్తమ ద్విజుడా.
పూర్వజన్మకృతం కర్మ యత్త్వయా పరిపాలితమ్ । తత్సర్వం హి ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతామద్భుతం పునః
నీవు గత జన్మల్లో చేసిన, కాపాడిన కర్మలను నేను అన్నీ చెప్పబోతున్నాను; ఈ అద్భుతమైన కథను మళ్లీ విను.
భవాఞ్ఛూద్రో మహాప్రాజ్ఞ పూర్వజన్మని నాన్యథా । కృషికర్త్తా జ్ఞానహీనో మహాలోభేన సంయుతః
పూర్వ జన్మలో నీవు శూద్రుడివి, మహాజ్ఞానివా, వేరేలా కాదు; వ్యవసాయం చేసే వాడివి, జ్ఞానం లేని వాడివి, మహా లోభి.
ఏకభార్యః సదా ద్వేషీ బహుపుత్రో హ్యదత్తవాన్ । ధర్మం నైవ విజానాసి సత్యం చ పరినిష్ఠితమ్
ఒక భార్యతో ఉండి, ఎప్పుడూ ద్వేషంగా ఉండేవాడు, అనేక మంది కుమారులకు తండ్రివి, కానీ దానం చేయని వాడు; ధర్మం, సత్యాన్ని నీవు అర్థం చేసుకోలేదు.
దానం నైవ త్వయా దత్తం శాస్త్రం నైవ పరిశ్రుతమ్ । కృతం నైవ త్వయా తీర్థం న చ యాత్రా మహామతే
నీవు ఎప్పుడూ దానం చేయలేదు, శాస్త్రాలు వినలేదు; తీర్థయాత్రలు చేయలేదు, ప్రయాణాలు కూడా చేయలేదు, మహామతివంతుడా.
ఏవం కృతస్త్వయా విప్ర కృషిమార్గః పునఃపునః । పశూనాం పాలనం పూర్వంగ చ్ఛంశ్చైవ ద్విజోత్తమ
ఇలా నీవు, బ్రాహ్మణుడా, మళ్లీ మళ్లీ వ్యవసాయ మార్గాన్ని అనుసరించేవాడు; పూర్వంలో పశువులు, మేకలు పెంచేవాడు, ఉత్తమ ద్విజుడా.
మహిషీణాం తథాశ్వీనాం పాలనం చ పునఃపునః । ఏవం పూర్వం కృతం కర్మ త్వయైవ చ ద్విజోత్తమ
మళ్లీ మళ్లీ మేకలు, గేదెలు, గుర్రాలు పెంచేవాడు; ఇలాంటి పనులు నీవు పూర్వంలో చేసావు, ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడా.
విపులం తు ధనం తద్వల్లోభేన పరిసంచితమ్ । తస్య వ్యయస్తు పుణ్యేన న కృతస్తు త్వయా కదా
పెద్ద మొత్తంలో ధనం నీవు లోభంతో కూడి కూడబెట్టావు; దాన్ని పుణ్యానికి ఖర్చు పెట్టలేదు.
పాత్రే దానం న దత్తం హి దృష్ట్వా వా దుర్బలం చ తత్ । కృషిం కృత్వా న దత్తం తు భవతా ధనమేవ హి
యోగ్యుడికి దానం ఇవ్వలేదు, వారి బలహీనతను చూసినా కూడా; వ్యవసాయం చేసి సంపాదించిన ధనాన్ని నీవే ఉంచుకున్నావు.
గోమయం హి త్విదం సర్వం పశూనాం సంచయం చ వై । విక్రయిత్వా ధనం విప్ర సంచితం విపులం త్వయా
ఈ గోమయం, పశువుల సమాహారం అన్నీ నీవు అమ్మి, బ్రాహ్మణుడా, పెద్ద మొత్తంలో ధనం కూడబెట్టావు.
తక్రం ఘృతం తథా క్షీరం విక్రీతం సతతం దధి । దుష్కాలశ్చింతితో విప్ర మోహితో విష్ణుమాయయా
మజ్జిగ, నెయ్యి, పాలును ఎప్పుడూ అమ్మేవాడు, పెరుగు కూడా; కష్టకాలం వస్తుందేమో అని ఆందోళనపడ్డావు, బ్రాహ్మణుడా, విష్ణుమాయ వల్ల మోసపోయావు.
కృత్వా మహార్ఘమేవైతద్ధనం బ్రాహ్మణసత్తమ । నిర్దయేన త్వయా దానం న దత్తం తు తదా కిల
ఈ ధనాన్ని ఎంతో విలువైనదిగా చేసి, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా, నీవు దయ లేకుండా దానం చేయలేదు.
దేవానాం పూజనం విప్ర భవతా న కృతం సదా । పర్వాణి ప్రాప్య విప్రేభ్యో ద్రవ్యం నైవ సమర్పితమ్
దేవతలకు పూజను ఎప్పుడూ చేయలేదు, బ్రాహ్మణుడా; పర్వదినాలలో కూడా బ్రాహ్మణులకు దానం ఇవ్వలేదు.
శ్రాద్ధకాలం చ సంప్రాప్య శ్రద్ధయా న కృతం త్వయా । భార్యా వదతి తే సాధ్వీ దినమధ్యే సమాగతే
పితృకార్యాల సమయం వచ్చినప్పుడు నీవు శ్రద్ధతో చేయలేదు; నీవు మధ్యాహ్నంలో ఉన్నప్పుడు నీ సతీమంతుడు భార్య మాట్లాడుతుంది.