తస్య ధర్మః ప్రసన్నాత్మా పుణ్య సౌఖ్యం ప్రయచ్ఛతి । యంయం చింతయతే ప్రాజ్ఞస్తంతం ప్రాప్నోతి దుర్లభమ్
ఆయన ధర్మం, పవిత్రమైన మనస్సుతో, పుణ్యాన్ని, సుఖాన్ని ఇస్తుంది. జ్ఞానులు ఏది ఆలోచిస్తారో, ఆ అరుదైనదాన్ని వారు పొందుతారు.
దేవశర్మ్మోవాచ- సర్వం దేవి సమాఖ్యాతం ధర్మాఖ్యం జ్ఞానముత్తమమ్ । కథం పుత్రమహం వింద్యాం వైష్ణవం గుణసంయుతమ్
దేవశర్ముడు ఇలా అన్నాడు — దేవీ! ధర్మమనే పరమ జ్ఞానం నీవు పూర్తిగా వివరించావు. నేను విష్ణుభక్తి గల మంచి కుమారుణ్ని ఎలా పొందగలను?
వద త్వం మే మహాభాగే యది జానాసి సువ్రతే । ధర్మమార్గస్త్వయా సర్వ్వః పితుః ప్రాప్తః పురానఘే
మహాభాగ్యవంతురాలా! నీకు తెలుసు అయితే నాకు చెప్పు. పాపరహితురాలా! నీవు నీ తండ్రి నుండి ధర్మమార్గాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నావు.
మమైతద్విదితం కాంతే భవతీ బ్రహ్మవాదినీ । చ్యవనస్య ప్రసాదేన విష్ణోస్తుష్టస్య తే పురా
ఇది నాకు తెలుసు, ఓ సుందరి! నీవు బ్రహ్మవిద్య చెప్పేవాడివి. చ్యవనుని కృపతో, విష్ణువు నీవు పూర్వంలో తృప్తిపడినప్పుడు ఈ జ్ఞానం లభించింది.
సుమనోవాచ- వసిష్ఠం గచ్ఛ ధర్మజ్ఞ తం ప్రార్థయ మహామునిమ్ । తస్మాత్ప్రాప్స్యసి తం పుత్రం ధర్మజ్ఞం ధర్మవత్సలమ్
సుమనా ఇలా చెప్పింది — ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన వశిష్ఠుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ మహామునిని మనసారా కోరుకో. ఆయన దయతో నీకు ధర్మాన్ని ప్రేమించే, మంచి గుణాలున్న కుమారుడు కలుగుతాడు.
ఏవముక్తే తయా వాక్యే దేవశర్మా ద్విజోత్తమః । కరిష్యే తవ కల్యాణి మతమేవం న సంశయః
ఆమె మాటలు విన్న దేవశర్ముడు, ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇలా చెప్పాడు — నీ అభిప్రాయాన్ని తప్పకుండా పాటిస్తాను, కల్యాణిని! ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏవముక్త్వా జగామాసౌ దేవశర్మా ద్విజోత్తమః । వసిష్ఠం సర్వవేత్తారం దీప్యంతం తపతాం వరమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ దేవశర్ముడు, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు, అన్నీ తెలిసిన వశిష్ఠుని దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఆయన తపస్సులో అగ్రగణ్యుడు, ప్రకాశవంతుడై ఉన్నాడు.
గంగాతీరే స్థితం పుణ్యమాసనస్థం ద్విజోత్తమమ్ । తేజోజ్వాలాసమాకీర్ణం ద్వితీయమివ భాస్కరమ్
ఆయన గంగా తీరాన పవిత్రమైన ఆసనంపై కూర్చొని ఉన్న గొప్ప బ్రాహ్మణుడిని చూశాడు. ఆయన చుట్టూ తేజస్సు కాంతి పరచి, రెండవ సూర్యుడిలా మెరిసిపోతున్నాడు.
రాజమానం మహాత్మానం బ్రహ్మసింహం ద్విజోత్తమమ్ । భక్త్యా ప్రణమ్య స మునిం దండవత్తం పునఃపునః
ఆ మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణసింహుడిని, రాజసంగా వెలిగిపోతున్న వశిష్ఠునిని, దేవశర్ముడు భక్తితో పలుమార్లు దండవత్ప్రణామం చేసి వందించాడు.
తమువాచ మహాతేజా బ్రహ్మసూనురకల్మషమ్ । ఉపవిశాసనే పుణ్యే సుఖేన సుమహామతే
బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన, మహాతేజస్సుతో ఉన్న, పాపరహితుడైన వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ మహామతి! ఈ పవిత్రమైన ఆసనంపై సుఖంగా కూర్చో.
నారద ఉవాచ- ఉపవిష్టః స యోగీంద్ర పునః ప్రాహ తపోధనమ్ । గృహే పురుష తే వత్స దారభృత్యేషు సర్వదా
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ యోగేశ్వరుడు, ఆసనంపై కూర్చున్న తరువాత, ఆ తపస్విని ని మళ్లీ ఇలా అడిగాడు — "నీవు, నీ భార్య, సేవకులందరూ ఇంట్లో సుఖంగా ఉన్నారా, బిడ్డా?"
క్షేమమస్తి మహాభాగ పుణ్యకర్మసు చాగ్నిషు । నిరామయోఽసి చాంగేషు ధర్మం పాలయసే సదా
ఓ మహాభాగ! నీ యజ్ఞకార్యాలు, పవిత్రమైన అగ్నికార్యాలు బాగున్నాయా? నీ అవయవాల్లో ఎలాంటి రోగం లేదా? నీవు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పాటిస్తున్నావా?
ఏవముక్త్వా మహాప్రాజ్ఞః పునః ప్రాహ మహీసురమ్ । కిం కరోమి ప్రియం కామం సుప్రియం తే ద్విజోత్తమ
ఇలా అడిగి, ఆ మహాపండితుడు మళ్లీ ఆ బ్రాహ్మణుని ఇలా ప్రశ్నించాడు — "నీవు కోరుకున్నది, నీకు ఎంతో ఇష్టమైనది ఏది? నేను నీకు ఏ సహాయం చేయగలను, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా?"
నారద ఉవాచ- ఏవం సంభాష్య తం విప్రం విరరామ శుభం వచః । తతో విప్రో మహాభాగో వసిష్ఠం మునిపుంగవమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — ఆ బ్రాహ్మణునితో ఇలా మాట్లాడి, వశిష్ఠుడు తన మంగళమైన మాటలు ఆపాడు. అప్పుడు ఆ మహాభాగుడైన బ్రాహ్మణుడు, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠునితో మాట్లాడాడు.
స హోవాచ మహాత్మానం వసిష్ఠం తపతాం వరమ్ । భగవఞ్ఛ్రూయతాం వాక్యం విచ్ఛేదయ ద్విజోత్తమ
ఆయన తపస్సులో అగ్రగణ్యుడైన మహాత్ముడు వశిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు — "భగవన్! నా మాటలు వినండి. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! నా సందేహాన్ని తొలగించండి."
దారిద్ర్యం కేన భావేన పుత్రసౌఖ్యం కథం నహి । ఏతన్మే సంశయం తాత కస్మాత్పాపాద్వదస్వ మే
దారిద్ర్యం ఎందుకు కలుగుతుంది? కుమారుల వల్ల సంతోషం ఎందుకు ఉండదు? ఇదే నా సందేహం, తాత! ఇది ఏ పాపం వల్ల వస్తుందో నాకు చెప్పండి.
మహామోహేన సంముగ్ధః ప్రియయా బోధితో ద్విజ । తయాహం ప్రేషితస్తాత తవ పార్శ్వం సమాగతః
మహామోహంలో మునిగిపోయిన నాకు నా భార్య బోధించింది. ఆమె పంపినందువల్ల, తాతా! నేను మీ వద్దకు వచ్చాను.
తత్సర్వం హి సమాచక్ష్వ సర్వసందేహనాశకమ్ । ముక్తిదాతా భవ స్వత్వం మమసంసారబంధనాత్
అన్ని సందేహాలను పోగొట్టేలా నాకు పూర్తిగా వివరించండి. నాకు ముక్తిని ప్రసాదించండి. ఈ సంసార బంధనాల నుండి నన్ను విడిపించండి.
వసిష్ఠ ఉవాచ- పుత్రా మిత్రాస్తథా భ్రాతా అన్యే స్వజనబాంధవాః । పంచభేదాస్తు సంబంధాః పురుషస్య భవంతి తే
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మనిషికి కుమారులు, స్నేహితులు, అన్నదమ్ములు, ఇతర బంధువులు — ఇలా ఐదు రకాల బంధాలు ఉంటాయి.
తేతే సుమనసా ప్రోక్తాః పూర్వమేవ తవాగ్రతః । ఋణసంబంధినః సర్వే తే కుపుత్రా ద్విజోత్తమ
ఓ సుమనా! ఇవన్నీ నీకు ముందే చెప్పాను. ఇవన్నీ ఋణబంధాలే. ఇవి మంచి కుమారులు కావు, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా!
పుత్రస్య లక్షణం పుణ్యం తవాగ్రే ప్రవదామ్యహమ్ । పుణ్యప్రసక్తో యస్యాత్మా సత్యధర్మరతః సదా
కుమారునికి ఉండాల్సిన శుభగుణాలను నేను నీకు చెప్పుతాను. ఎవరి మనసు పుణ్యానికి, సత్యానికి, ధర్మానికి ఎప్పుడూ నిబద్ధంగా ఉంటుందో, వారు నిజమైన కుమారులు.
శుద్ధిమాఞ్జ్ఞానసంపన్నస్తపస్వీ వాగ్విదాం వరః । సర్వకర్మసుసంవీతో వేదాధ్యయనతత్పరః
ఆయన పవిత్రుడు, జ్ఞానంతో నిండినవాడు, తపస్సులో నిష్ణాతుడు, మంచి మాటలతో ప్రసిద్ధుడు, అన్ని పనుల్లో片పాటిగా ఉండేవాడు, వేదాధ్యయనంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
సర్వశాస్త్రప్రవేదీ చ దేవబ్రాహ్మణపూజకః । యాజ్ఞికః సర్వయజ్ఞానాం దాతా త్యాగీ ప్రియంవదః
అన్ని శాస్త్రాలు నేర్చుకున్నవాడు, దేవతలు మరియు బ్రాహ్మణులను పూజించే వాడు, అన్ని యజ్ఞాలలో పాల్గొనేవాడు, దానం చేసే వాడు, త్యాగి, మృదువుగా మాట్లాడే వాడు.
విష్ణుధ్యానపరో నిత్యం శాంతోదాంతః సుహృత్సదా । పితృమాతృపరో నిత్యం సర్వస్వజనవత్సలః
విష్ణువు ధ్యానంలో ఎప్పుడూ నిమగ్నుడై ఉండేవాడు, శాంతుడూ, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు, స్నేహపూర్వకంగా ఉండేవాడు; తల్లిదండ్రుల పట్ల ఎప్పుడూ శ్రద్ధగలవాడు, తన బంధువులందరినీ ప్రేమించే వాడు.
కులస్య తారకో విద్వాన్స్వకులం పరిపోషకః । ఏవంగుణైస్తు సంయుక్తః సుపుత్రః సుఖదాయకః
తన వంశాన్ని రక్షించే జ్ఞానవంతుడు, కుటుంబాన్ని పోషించే వాడు; ఇలాంటి గుణాలు కలిగి ఉన్న మంచి కుమారుడు అందరికీ ఆనందాన్ని ఇస్తాడు.
అన్యే సంబంధయుక్తాశ్చ శోకసంతాపకారకాః । ఉదాసీనేన కిం కార్యం ఫలహీనేన తేఽనఘ
ఇతర బంధువులు ఉన్నా, వారు బాధలు, దుఃఖాలు కలిగిస్తారు; ఫలితం లేని, నిర్లక్ష్యంగా ఉండే వారితో ఏం ప్రయోజనం, పాపరహితుడా?
ఆయాంతి యాంతి తే సర్వే దుఃఖం దత్వా సుదారుణమ్ । పుత్రరూపేణ తే సర్వే సంసారే ద్విజసత్తమ
వారు అందరూ వచ్చి పోతూ, తీవ్రమైన దుఃఖాన్ని కలిగిస్తారు; కుమారుల రూపంలో, వారు అందరూ ఈ లోకంలో బాధనే ఇస్తారు, ఉత్తమ ద్విజుడా.
పూర్వజన్మకృతం కర్మ యత్త్వయా పరిపాలితమ్ । తత్సర్వం హి ప్రవక్ష్యామి శ్రూయతామద్భుతం పునః
నీవు గత జన్మల్లో చేసిన, కాపాడిన కర్మలను నేను అన్నీ చెప్పబోతున్నాను; ఈ అద్భుతమైన కథను మళ్లీ విను.
భవాఞ్ఛూద్రో మహాప్రాజ్ఞ పూర్వజన్మని నాన్యథా । కృషికర్త్తా జ్ఞానహీనో మహాలోభేన సంయుతః
పూర్వ జన్మలో నీవు శూద్రుడివి, మహాజ్ఞానివా, వేరేలా కాదు; వ్యవసాయం చేసే వాడివి, జ్ఞానం లేని వాడివి, మహా లోభి.
ఏకభార్యః సదా ద్వేషీ బహుపుత్రో హ్యదత్తవాన్ । ధర్మం నైవ విజానాసి సత్యం చ పరినిష్ఠితమ్
ఒక భార్యతో ఉండి, ఎప్పుడూ ద్వేషంగా ఉండేవాడు, అనేక మంది కుమారులకు తండ్రివి, కానీ దానం చేయని వాడు; ధర్మం, సత్యాన్ని నీవు అర్థం చేసుకోలేదు.