సంతోష ఏవ పరమం పుణ్యం సౌఖ్యాదికారణమ్ । అసంతోషః పరం పాపమిత్యాహ భగవాన్హరిః
సంతృప్తి అనేది అత్యున్నత పుణ్యం, సుఖానికి మూలకారణం అని హరిదేవుడు చెప్పారు. అసంతృప్తి అనేది గొప్ప పాపం.
లోభః పాపస్య బీజోఽయం మోహో మూలం చ తస్య వై । అసత్యం తస్య హి స్కంధో మహాశాఖా సువిస్తరాత్
లోభమే పాపానికి విత్తనం, మోహమే దానికి మూలం. అసత్యమే దాని కాండం, దానికి విస్తారంగా పెద్ద పెద్ద శాఖలు ఉంటాయి.
మదకౌటిల్య పత్రాణి కుబుద్ధ్యా పుష్పితః సదా । అనృతం తస్య సౌగంధ్యమజ్ఞానం ఫలమేవ చ
ఆ చెట్టు ఆకులు మదము, వంకరతతో ఎప్పుడూ పుష్పించుచున్నవి; దాని పరిమళం అబద్ధమే, దాని ఫలం అజ్ఞానమే.
కుడ్యం పాషండచౌరాశ్చ క్రూరాః కూటాశ్చ పాపినః । పక్షిణో మోహవృక్షస్య మహాశాఖాసమాశ్రితాః
పాశండులు, దొంగలు, క్రూరులు, మోసగాళ్లు—ఇవన్నీ మోహవృక్షానికి గోడలు, కట్టులు, పెద్ద కొమ్మలపై ఆశ్రయించిన పక్షుల్లా ఉంటారు.
అజ్ఞానం సుఫలం తస్య రసో ధర్మం ఫలస్య హి । భావోదకేన సంవృద్ధిస్తస్య శ్రద్ధా క్రతు ప్రియా
దాని ఫలంగా అజ్ఞానం విస్తారంగా ఉంటుంది; ఆ ఫలానికి రుచి అధర్మమే; భావజలంతో పెరిగి, దాని యజ్ఞానికి విశ్వాసమే ప్రియమైనది.
అధర్మేషు రసస్తస్య ఉత్క్లేదైర్మధురాయతే । తాదృశైశ్చ ఫలైశ్చైవసఫలో లోభపాదపః
దానికి అధర్మంలోనే రుచి ఉంటుంది, కలుషితతతో మధురంగా మారుతుంది; అలాంటి ఫలాలతో, లోభవృక్షానికి నిజమైన ఫలం ఉండదు.
తస్యచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య యో నరః పరివర్తతే । ఫలాని తస్య సోఽశ్నాతి స్వపక్వాని దినేదినే
ఎవరైనా దాని నీడలో ఆశ్రయించి తిరిగితే, వారు ప్రతిరోజూ దాని పండిన ఫలాలను అనుభవిస్తారు.
ఫలానాం చ రసేనాపి అధర్మేణ తు పోషితః । స సంపుష్టో భవేన్మర్త్యః పతనాయ ప్రయచ్ఛతి
ఆ ఫలాల రుచితో, అధర్మంతో పోషించబడినవాడు బాగా పెరిగి, చివరికి పతనానికి దారి తీస్తాడు.
తస్మాచ్చింతాం పరిశ్రిత్య స్వామి లోభం న కారయేత్ । ధనపుత్రకలత్రాణాం చింతామేతాం న కారయేత్
కాబట్టి, అలాంటి ఆందోళనను వదిలిపెట్టి, లోభాన్ని పెంచుకోకూడదు; ధనం, పిల్లలు, భార్య కోసం ఈ ఆందోళనను పెంచుకోకూడదు.
యో హి విద్వాన్నచేత్కాంత మూర్ఖాణాం పథమేవ హి । మృషా చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
విద్వాన్ అయినవాడు కూడా, మూర్ఖుల్లా, రాత్రింబవళ్ళు అబద్ధంగా ఆలోచిస్తే, అతడు మాయలో పడిపోతాడు.
శుభార్థం చ ప్రవిందామి కథం పుత్రానహం లభే । ఏవం చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
తనకు శుభార్థంగా ఎలా పిల్లలను పొందగలను అని ఎప్పుడూ, రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచిస్తూ, మాయలో పడిపోతాడు.
క్షణమేకం ప్రపశ్యేత్స చింతామధ్యే మహత్సుఖమ్ । పునశ్చైతన్యమాయాతి మహాదుఃఖేన పీడ్యతే
ఆందోళన మధ్యలో, ఒక క్షణం గొప్ప ఆనందం అనిపించినా, మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు, అతడు భారీ దుఃఖంతో బాధపడతాడు.
చింతామోహౌ పరిత్యజ్య అనువర్తస్వ తం ద్విజ । సంసారే నాస్తి సంబంధః కేన సార్ధం మహామతే
ఆందోళన, మాయను వదిలిపెట్టి, ఆ మార్గాన్ని అనుసరించు, ద్విజా; ఈ లోకంలో ఎవ్వరితోనూ నిజమైన బంధం లేదు, మహామతి.
మిత్రాశ్చ బాంధవాః పుత్రాః పితామాతా సుతాస్తథా । స్వసంబంధా భవంత్యేతే కలత్రాది తథైవ చ
మిత్రులు, బంధువులు, కుమారులు, తండ్రి, తల్లి, కుమార్తెలు, స్వంత బంధువులు, భార్య—ఇవన్నీ మన బంధువులవుతారు.
దేవశర్మోవాచ-। సంబంధః కీదృశో భద్రే తన్మే విస్తరతో వద । యేన జాయంతి తే సర్వే ధనపుత్రాది బాంధవాః
దేవశర్ముడు ఇలా అడిగాడు: 'భద్రే, ఈ బంధం ఎలా ఉంటుంది? దయచేసి వివరంగా చెప్పు. ధనం, పిల్లలు, బంధువులు ఎలా కలుగుతారు?'
సుమనోవాచ-। భర్తః పంచవిధాః పుత్రా జాయంతే తాన్వదామ్యహమ్ । న్యాసాపహారకం చైకమృణసంబంధినం పరమ్
సుమనా ఇలా చెప్పింది: 'భర్తా, ఐదు విధాలుగా కుమారులు కలుగుతారు. వాటిని నేను చెబుతాను: ఒకరు న్యాసాన్ని అపహరించేవాడు, మరొకరు ఋణబంధంతో ఉండేవాడు.'
రిపుం లభ్యముదాసీనమితి కాంత భవంతి తే । లక్షణాని ప్రవక్ష్యామి తేషామీశ పృథక్పృథక్
శత్రువు, లభ్యుడు, ఉదాసీనుడు—ప్రియమైనవా, వీరే ఆ రకాలు. వారి లక్షణాలను ఒక్కొక్కటిగా నేను వివరంగా చెబుతాను.
పుత్రా మిత్రాః ప్రియా భార్యా పితా మాతా చ బాంధవాః । స్వేనస్వేన హి జాయంతే సంబంధేన మహీతలే
కుమారులు, మిత్రులు, ప్రియ భార్య, తండ్రి, తల్లి, బంధువులు—ఇవన్నీ భూమిపై తమ తమ బంధాల వలన కలుగుతారు.
న్యాసాపహారభావేన యస్య యేన హృతం భువి । న్యాసస్వామీ భవేత్పుత్రో గుణవాన్రూపవాన్భువి
ఎవరైనా ఎవరి న్యాసాన్ని భూమిపై అపహరిస్తే, ఆ న్యాసానికి యజమాని, ఈ లోకంలో గుణవంతుడిగా, అందంగా కుమారుడవుతాడు.
యేన హ్యపహృతం న్యాసం తస్య గేహే న సంశయః । న్యాసాపహారణం దుఃఖం స దత్త్వా దారుణం గతః
ఎవరు న్యాసాన్ని అపహరిస్తే, సందేహం లేదు, అతడు ఆ ఇంట్లోనే జన్మిస్తాడు; న్యాసాన్ని అపహరించి, తీవ్రమైన బాధను ఇచ్చి, అక్కడి నుంచి వెళ్తాడు.
న్యాసస్వామీ సుపుత్రోఽభూన్న్యాసాపహారకస్య చ । గుణవాన్రూపవాంశ్చైవ సర్వలక్షణసంయుతః
విశ్వాసంగా అప్పగించిన దానికి అధిపతిగా ఉన్నవాడు, దానిని దొంగిలించినవాడికి మంచి కుమారుడిగా జన్మిస్తాడు. అతడు సద్గుణాలు, అందం, అన్ని శుభ లక్షణాలతో కూడి ఉంటాడు.
భక్తిం చ దర్శయేత్తస్య పుత్రో భూత్వా దినేదినే । ప్రియవాఙ్మధురోవాగ్మీ బహుస్నేహం విదర్శయేత్
అతడు కుమారుడిగా మారి, ప్రతిరోజూ భక్తిని చూపిస్తూ, మధురంగా, మృదువుగా మాట్లాడి, ఎంతో ప్రేమను ప్రదర్శిస్తాడు.
స్వీయం ద్రవ్యం సముద్గ్రాహ్య ప్రీతిముత్పాద్య చాతులామ్ । యథా తేన ప్రదత్తం తన్న్యాసాపహరణాత్పరమ్
తన సొంత ధనాన్ని తీసుకుని, అతనికి అపారమైన ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, అప్పట్లో అప్పగించిన దానికంటే ఎక్కువగా తిరిగి ఇస్తాడు.
దుఃఖమేవం మహాభాగ దారుణం ప్రాణనాశనమ్ । తాదృశం తస్య సో దద్యాత్పుత్రో భూత్వా మహాగుణః
ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! ఇలా అతడు కుమారుడిగా జన్మించి, గొప్ప గుణాలతో, అతనికి భరించలేని, ప్రాణాలను హరించే దుఃఖాన్ని కలిగిస్తాడు.
అల్పాయుషస్తథా భూత్వా మరణం చోపగచ్ఛతి । దుఃఖం దత్వా ప్రయాత్యేవం ప్రహృత్యైవం పునఃపునః
అతడు తక్కువ ఆయుష్షుతో ఉండి, మరణాన్ని పొందుతాడు. దుఃఖాన్ని కలిగించి, ఇలా మళ్ళీ మళ్ళీ జన్మించి పోతూ ఉంటాడు.
యదాహ పుత్రపుత్రేతి ప్రలాపం హి కరోతి యః । తదా హాస్యం కరోత్యేష కస్తు పుత్రో హి కస్య చ
ఎవరైనా 'నా కుమారుడు, నా కుమారుడు' అని విలపిస్తే, అప్పుడతడు నవ్వుతాడు. ఎవరు నిజంగా కుమారుడు? ఎవరి కుమారుడు ఎవరు?
అనేనాపహృతం న్యాసం మదీయం పాపచారిణా । ద్రవ్యాపహారణేనాపి మమ ప్రాణాగతాః కిల
ఈ పాపాత్ముడు నా విశ్వాసంగా అప్పగించిన ధనాన్ని దోచుకున్నాడు. నా ధనాన్ని దొంగిలించడంతో, నిజంగా నా ప్రాణాలే పోయినట్లయ్యాయి.
దుఃఖేన మహతా చైవ అసహ్యేన చ వై పురా । తదా దుఃఖం మయా దత్వాద్రవ్యముద్గ్రాహ్యముత్తమమ్
అప్పట్లో నేను భరించలేని పెద్ద దుఃఖంతో, ఆ ఉత్తమమైన ధనాన్ని తీసుకుని, ఆ బాధను అతనికి ఇచ్చాను.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వైశాఖమాహాత్మ్యే సప్తాశీతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలో వైశాఖమాస మహత్యంలో ఎనభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది.
సుమనోవాచ- ఋణసంబంధినం పుత్రం ప్రవక్ష్యామి తవాగ్రతః । ఋణం యస్య గృహీత్వా యః ప్రయాతి మరణం కిల
సుమనసు ఇలా అన్నాడు — అప్పు సంబంధం ఉన్న కుమారుని గురించి నీ ముందు చెబుతాను. ఎవడు అప్పు తీసుకుని, మరణ సమయంలో వెళ్తాడో, అతడే.