ప్రజ్వాల్య వహ్నిం ఘృతతైలసిక్తం ప్రదక్షిణావర్తశిఖం స్వకాలే । ప్రవిశ్య దగ్ధః కిల భావదుష్టో న స్వర్గమాప్నోతి ఫలం న చాన్యత్
నెయ్యి, నూనెతో తడిపిన అగ్నిని, కుడివైపు జ్వాలలు ఎగసేలా వెలిగించి, సరైన సమయంలో అందులో ప్రవేశించినా, మనసు చెడ్డదైతే, కాలిపోయినా స్వర్గం లేదా మరే ఫలితమూ లభించదు.
శ్రద్ధత్స్వభూప తస్మాత్త్వం మాధవస్య ఫలం ప్రతి । స్వల్పం చాపి శుభం కర్మ వికర్మశతనాశనమ్
కాబట్టి, ఓ రాజా! మాధవ మాస ఫలితంపై నీవు విశ్వాసం పెట్టు. చిన్న మంచి పని చేసినా, వందల చెడు పనులు నశిస్తాయి.
యథా హరేర్నామభయేన భూప నశ్యంతి సర్వే దురితస్య వృందాః । నూనం రవౌ మేషగతే విభాతే స్నానేన తీర్థే చ హరిస్తవేన
హరినామాన్ని భయములేకుండా జపిస్తే, ఓ రాజా! అన్ని దురితాలు నశించిపోతాయి. అలాగే, సూర్యుడు మేషరాశిలోకి ప్రవేశించే ఉదయాన్నే పవిత్రతీర్థంలో స్నానం చేసి, హరిని స్తుతిస్తే అవి నశిస్తాయి.
తేజసా వైనతేయస్య పాప్మానః పన్నగా ఇవ । విద్రవంతి చ వైశాఖస్నానేనోషసి నిశ్చితమ్
వైనతేయుని తేజంతో పాపాలు పాముల్లా పారిపోతాయి. ఖచ్చితంగా, వైశాఖ మాసంలో ఉదయాన్నే స్నానం చేస్తే అవి తొలగిపోతాయి.
గంగాయాం నర్మదాయాం వా స్నాత్వా మేషగతే రవౌ । పాపప్రశమనస్తోత్రం యః పఠేద్భక్తిభావతః
గంగా లేదా నర్మదా నదిలో, మేషరాశిలో సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు స్నానం చేసి, పాపాలను తొలగించే ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవడు భక్తితో పఠిస్తాడో,
ఏకకాలం ద్వికాలం వా త్రిసంధ్యమపి భూపతే । స యాతి పరమం స్థానం సర్వపాపవివర్జితః
ఒక్కసారి, రెండుసార్లు లేదా మూడు సంధ్యాకాలాల్లో అయినా, రాజా! అతడు అన్ని పాపాలనుండి విముక్తుడై, పరమస్థానాన్ని పొందుతాడు.
అంబరీష మహత్పుణ్యప్రాప్తయే కురు వీక్షణమ్ । మాధవేమాసి వై స్నానం ప్రాతర్నియమసంస్థితః
అంబరీషా! గొప్ప పుణ్యాన్ని సంపాదించేందుకు, మాధవ మాసంలో ఉదయాన్నే నియమంగా స్నానం చేయుము.
యదానర్త్తపురే ప్రోక్తం వసతాం వర్షకోటిభిః । తత్ప్రాతర్మాధవే మాసి స్నానేనైకేన లభ్యతే
అనర్తపురిలో కోట్ల సంవత్సరాలు నివసించడంవల్ల లభించే ఫలితం, మాధవ మాసంలో ఒక్క ఉదయపు స్నానంతోనే లభిస్తుంది.
ఇహార్థే యత్పురావృత్తం తదాకర్ణయ భూపతే । భార్యయా సహ సంవాదం దేవశర్మద్విజన్మనః
ఈ విషయానికి సంబంధించిన పూర్వకాలంలో జరిగినదాన్ని విను రాజా! దేవశర్ముడు అనే ద్విజుని తన భార్యతో జరిగిన సంభాషణను చెబుతాను.
రేవాతీరే సుపుణ్యే చ తీర్థే చామరకంటకే । కౌశికస్య సుతో జాతో దేవశర్మా ద్విజోత్తమః
పుణ్యమైన రేవా నది తీరంలో, అమరకంటకక్షేత్రంలో, కౌశికుని కుమారుడైన దేవశర్ముడు అనే ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు జన్మించాడు.
ధనపుత్రవిహీనస్తు బహుదుఃఖసమన్వితః । దారిద్రేణ సుదుఃఖేన సర్వదైవప్రపీడితః
ఆయనకు ధనం, సంతానం లేవు. ఎన్నో కష్టాలతో బాధపడుతూ, ఎప్పుడూ తీవ్రమైన దారిద్ర్యం వల్ల బాధపడేవాడు.
పుత్రోపాయం ధనస్యాపి దివారాత్రౌ ప్రచింతయేత్ । ఏకదా తు ప్రియా తస్య సుమనా నామ సువ్రతా
పిల్లలు, ధనం సంపాదించేందుకు రాత్రింబవళ్ళు మార్గాలు ఆలోచించేవాడు. ఒకసారి అతని సతీమంతుడు అయిన సుమనా అనే భార్య,
భర్తారం చింతయోపేతమధోముఖమలక్షయత్ । సమాలోక్య తదా కాంతం తమువాచ యశస్వినీ
తన భర్తను ఆలోచనలో మునిగిపోయి, తలవంచి ఉన్నట్టు గమనించింది. అప్పుడు తన ప్రియమైన భర్తను చూసి, ఆ మహిళ అతనితో ఇలా చెప్పింది.
దుఃఖజాలైరసంఖ్యైస్తు తవ చిత్తం ప్రకర్షితమ్ । వ్యామోహేన ప్రమూఢోసి త్యజ చింతాం మహామతే
ఎన్నో బాధల వల్ల నీ మనసు బరువెక్కింది. నీవు అయోమయంలో ఉన్నావు. మహాపండితుడా! ఆందోళనను వదిలిపెట్టు.
మమ దుఃఖం సమాచక్ష్వ స్వస్థో భవ సుఖం వ్రజ । నాస్తి చింతాసమం దుఃఖం కాయశోషణమేవ హి
నీ బాధను నాకు చెప్పు. మనసు స్థిరపరచుకుని సుఖంగా ఉండు. ఆందోళనకన్నా పెద్ద బాధ మరొకటి లేదు, అది శరీరాన్ని మాత్రమే క్షీణింపజేస్తుంది.
తాం సంత్యజ్య ప్రవర్తేత స సుఖేన ప్రమోదతే । చింతాయాః కారణం విప్ర కథయస్వ మమ ప్రభో
దాన్ని వదిలిపెడితే, మనిషి సంతోషంగా జీవించగలడు. బ్రాహ్మణా! ప్రభూ! నీ ఆందోళనకు కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు.
నారద ఉవాచ-। ప్రియావాక్యం స సంశ్రుత్య దేవశర్మా మహామతిః । ఉవాచ వచనం ప్రీతో దుఃఖితోఽపి సతీసఖః
నారదుడు చెప్పెను: ప్రియమైన భార్య మాటలు విని, దేవశర్ముడు మహాపండితుడు అయినా బాధతో ఉన్నప్పటికీ, సంతోషంగా తన సతీమణికి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
దేవశర్మోవాచ-। యత్త్వయా చింతితం భద్రే కించిద్దుఃఖస్య కారణమ్ । తత్సర్వం తు ప్రవక్ష్యామి శ్రుత్వా చైవావధార్యతామ్
దేవశర్ముడు చెప్పెను: భద్రే! నీవు ఊహించినదే నా బాధకు కారణం. నేను అన్నీ చెబుతాను, నీవు శ్రద్ధగా విను.
న జానే కేన పాపేన ధనహీనోఽస్మి సువ్రతే । తథా పుత్రవిహీనోఽస్మి ఏతద్దుఃఖస్య కారణమ్
సతీమంతుడా! ఏ పాపం వల్ల నాకు ధనం, సంతానం లేవో నాకు తెలియదు. ఇదే నా బాధకు కారణం.
సుమనోవాచ-। శ్రూయతామభిధాస్యామి సర్వసందేహనాశనమ్ । స్వరూపముపదేశస్య సర్వవిజ్ఞానదర్శనమ్
సుమనా చెప్పెను: విను, నేను చెబేది అన్ని సందేహాలను తొలగించేది. ఉపదేశం యొక్క నిజమైన స్వరూపాన్ని, సమస్త జ్ఞానాన్ని తెలుసుకునే మార్గాన్ని చెబుతాను.
సంతోష ఏవ పరమం పుణ్యం సౌఖ్యాదికారణమ్ । అసంతోషః పరం పాపమిత్యాహ భగవాన్హరిః
సంతృప్తి అనేది అత్యున్నత పుణ్యం, సుఖానికి మూలకారణం అని హరిదేవుడు చెప్పారు. అసంతృప్తి అనేది గొప్ప పాపం.
లోభః పాపస్య బీజోఽయం మోహో మూలం చ తస్య వై । అసత్యం తస్య హి స్కంధో మహాశాఖా సువిస్తరాత్
లోభమే పాపానికి విత్తనం, మోహమే దానికి మూలం. అసత్యమే దాని కాండం, దానికి విస్తారంగా పెద్ద పెద్ద శాఖలు ఉంటాయి.
మదకౌటిల్య పత్రాణి కుబుద్ధ్యా పుష్పితః సదా । అనృతం తస్య సౌగంధ్యమజ్ఞానం ఫలమేవ చ
ఆ చెట్టు ఆకులు మదము, వంకరతతో ఎప్పుడూ పుష్పించుచున్నవి; దాని పరిమళం అబద్ధమే, దాని ఫలం అజ్ఞానమే.
కుడ్యం పాషండచౌరాశ్చ క్రూరాః కూటాశ్చ పాపినః । పక్షిణో మోహవృక్షస్య మహాశాఖాసమాశ్రితాః
పాశండులు, దొంగలు, క్రూరులు, మోసగాళ్లు—ఇవన్నీ మోహవృక్షానికి గోడలు, కట్టులు, పెద్ద కొమ్మలపై ఆశ్రయించిన పక్షుల్లా ఉంటారు.
అజ్ఞానం సుఫలం తస్య రసో ధర్మం ఫలస్య హి । భావోదకేన సంవృద్ధిస్తస్య శ్రద్ధా క్రతు ప్రియా
దాని ఫలంగా అజ్ఞానం విస్తారంగా ఉంటుంది; ఆ ఫలానికి రుచి అధర్మమే; భావజలంతో పెరిగి, దాని యజ్ఞానికి విశ్వాసమే ప్రియమైనది.
అధర్మేషు రసస్తస్య ఉత్క్లేదైర్మధురాయతే । తాదృశైశ్చ ఫలైశ్చైవసఫలో లోభపాదపః
దానికి అధర్మంలోనే రుచి ఉంటుంది, కలుషితతతో మధురంగా మారుతుంది; అలాంటి ఫలాలతో, లోభవృక్షానికి నిజమైన ఫలం ఉండదు.
తస్యచ్ఛాయాం సమాశ్రిత్య యో నరః పరివర్తతే । ఫలాని తస్య సోఽశ్నాతి స్వపక్వాని దినేదినే
ఎవరైనా దాని నీడలో ఆశ్రయించి తిరిగితే, వారు ప్రతిరోజూ దాని పండిన ఫలాలను అనుభవిస్తారు.
ఫలానాం చ రసేనాపి అధర్మేణ తు పోషితః । స సంపుష్టో భవేన్మర్త్యః పతనాయ ప్రయచ్ఛతి
ఆ ఫలాల రుచితో, అధర్మంతో పోషించబడినవాడు బాగా పెరిగి, చివరికి పతనానికి దారి తీస్తాడు.
తస్మాచ్చింతాం పరిశ్రిత్య స్వామి లోభం న కారయేత్ । ధనపుత్రకలత్రాణాం చింతామేతాం న కారయేత్
కాబట్టి, అలాంటి ఆందోళనను వదిలిపెట్టి, లోభాన్ని పెంచుకోకూడదు; ధనం, పిల్లలు, భార్య కోసం ఈ ఆందోళనను పెంచుకోకూడదు.
యో హి విద్వాన్నచేత్కాంత మూర్ఖాణాం పథమేవ హి । మృషా చింతయతే నిత్యం దివారాత్రౌ విమోహితః
విద్వాన్ అయినవాడు కూడా, మూర్ఖుల్లా, రాత్రింబవళ్ళు అబద్ధంగా ఆలోచిస్తే, అతడు మాయలో పడిపోతాడు.