ప్రారభేత వ్రతమిదం పౌర్ణమాస్యాం మధోర్నృప । యమైశ్చ నియమైర్యుక్తః శక్త్యా కించిత్ప్రదాయ చ
ఈ వ్రతాన్ని మధు మాసపు పూర్ణిమనాడు ప్రారంభించాలి, నియమాలు పాటిస్తూ, తన శక్తికి తగినంత దానం చేయాలి, ఓ రాజా!
హవిష్యభుగ్భూమిశాయీ బ్రహ్మచర్యవ్రతే స్థితః । కృచ్ఛ్రాదితపసా క్షామో ధ్యాయన్నారాయణం హృది
హవిష్య అన్నం మాత్రమే తిని, నేలపై నిద్రించి, బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని పాటిస్తూ, కృచ్చ్రాదితపస్సుతో శరీరం క్షీణించి, హృదయంలో నారాయణుని ధ్యానం చేయాలి.
ఏవం ప్రాప్య చ వైశాఖీం దద్యాన్మధుతిలాదికమ్ । భోజనం ద్విజముఖ్యేభ్యో భక్త్యా ధేనుం సదక్షిణామ్
ఇలా వైశాఖి వచ్చినప్పుడు, తేనె మొదలైన భోజన పదార్థాలు, భక్తితో ముఖ్యమైన ద్విజులకు భోజనం పెట్టి, దక్షిణాతో కూడిన గోవును దానం చేయాలి.
అచ్ఛిద్రం ప్రార్థయేచ్చాపి తస్య స్నానస్య భూసురాన్ । యథా లక్ష్మీః ప్రియా భూప మాధవస్య జగత్పతేః
అలాగే, స్నానం లో ఎలాంటి లోపం లేకుండా ఉండాలని బ్రాహ్మణులను ప్రార్థించాలి. మాధవుడు జగత్పతికి లక్ష్మీదేవి ఎంత ప్రియమో, అలా.
తథైవ మాధవో మాసో మధుసూదనవల్లభః । ఏవం విధియుతో మర్త్యః స్నాత్వా ద్వాదశవత్సరమ్
అదే విధంగా మాధవ మాసం మధుసూదనుడికి ప్రియమైనది. ఈ విధంగా, మానవుడు పన్నెండు సంవత్సరాలు నియమంగా స్నానం చేస్తే—
ఉద్యాపనం చరేచ్ఛక్త్యా మధుసూదనతుష్టయే । ఇదం మాధవమాసస్య మాహాత్మ్యం కథితం తవ
తన శక్తికి తగినంతగా ఉద్యాపనం చేసి, మధుసూదనుని సంతుష్టి కోసం ఈ మాధవ మాస మహిమను నీకు చెప్పాను.
యత్పురా బ్రహ్మణో వక్త్రాచ్ఛ్రుతమాసీన్మయా నృప
ఇది పుర్వకాలంలో బ్రహ్మదేవుని నోటినుండి నేను విన్నాను, ఓ రాజా!
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వైశాఖమాసమాహాత్మ్యే షడశీతితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో, పాతాళఖండంలో, వైశాఖ మాస మహిమలో ఎనభై ఆరవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
సప్తాశీతితమోఽధ్యాయః । సూతఉవాచ- ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నారదస్య స భూపతిః । ప్రణమ్య విస్మితః ప్రాహ చిన్తయన్మనసా హరిమ్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు— నారదుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ రాజు ఆశ్చర్యపడి, హరిని మనసులో ఆలోచిస్తూ, నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు.
అంబరీష ఉవాచ- కథమేతద్విముహ్యామః స్వల్పాయాసేన వై మునే । ప్రాప్యతే స్నానమాత్రేణ ఫలం చైవాతిదుర్ల్లభమ్
అంబరీషుడు ఇలా అన్నాడు— మునీశ్వరా! ఇంత తక్కువ శ్రమతో, కేవలం స్నానం చేసినంత మాత్రాన, ఎంత అరుదైన ఫలితం లభిస్తుంది? ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుంది?
నారద ఉవాచ- సత్యముక్తం త్వయా రాజన్నల్పాయాసేన యన్మహత్ । ఫలం సంప్రాప్యతే తత్ర శ్రద్ధత్స్వ విధిభాషితమ్
నారదుడు ఇలా అన్నాడు— రాజా! నీవు చెప్పింది నిజమే. తక్కువ శ్రమతో గొప్ప ఫలితం లభిస్తుంది. ధర్మశాస్త్రంలో చెప్పినదానిపై నమ్మకం ఉంచు.
ధర్మస్య గతయః సూక్ష్మా దుర్జ్ఞేయా హీశ్వరైరపి । ముహ్యంతే చాత్ర విద్వాంసోఽచింత్యశక్తి హరేః కృతౌ
ధర్మ మార్గాలు చాలా సూక్ష్మంగా ఉంటాయి; దేవతలకైనా అవి గ్రహించడానికి కష్టమే. హరిదేవుని కార్యశక్తి అచింత్యమైనది కాబట్టి, పండితులకైనా ఇక్కడ సందేహమే కలుగుతుంది.
విశ్వామిత్రాదయో రాజన్ధర్మాధిక్యేన బాహుజాః । బ్రాహ్మణ్యం సముపాయాతాః సూక్ష్మా ధర్మగతిస్త్వతః
రాజా! విశ్వామిత్రుడు మొదలైన వారు, ధర్మబలంతో, క్షత్రియులుగా పుట్టినా, బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందారు. అందుకే ధర్మమార్గం ఎంత సూక్ష్మమో తెలుసుకో.
అజామిలోఽపి భూపాల దాసీపతిరితి శ్రుతః । ధర్మపత్నీపరిత్యాగీ నిత్యం పాపపథిస్థితః
ఓ రాజా! అజామిలుడు కూడా, దాసిని భర్తగా ప్రసిద్ధి పొందినవాడు, తన ధర్మపత్నిని వదిలిపెట్టి, ఎప్పుడూ పాపమార్గంలోనే నడిచేవాడు.
మ్రియమాణః సుతస్నేహాత్ప్రోచ్య నారాయణేతి చ । తద్ధ్యాననామగ్రహణాత్పదం లేభే సుదుర్ల్లభమ్
అతను మరణ సమయంలో తన కుమారుడిపై ప్రేమతో 'నారాయణ' అని పిలిచాడు. ఆ నామాన్ని ధ్యానిస్తూ పలకడం వల్ల, అతడు చాలా అరుదైన స్థితిని పొందాడు.
అనిచ్ఛయాపి దహతి స్పృష్టో హుతవహో యథా । తథా దహతి గోవింద నామవ్యాజాదపీరితమ్
ఎవరైనా తెలియకుండానే అగ్ని తగిలితే ఎలా కాలిపోతారో, అలాగే గోవిందుని నామాన్ని యాదృచ్ఛికంగా పలికినా, అది పాపాలను కాల్చేస్తుంది.
కానీనస్య మునేః పౌత్రా భ్రాతృజాయాభిగామినః । గోలకస్య చ వై పండోః పుత్రాః కుండాః స్వయం తథా
కానీన మునికి మనుమలు, తమ అన్నపెళ్లాన్ని చేరినవారు, గోలకుని కుమారులు, పాండుని కుమారులు, కుండుడు మొదలైన వారు—
తే పంచాపి చ భూపాల పాండవా ద్రౌపదీరతాః । తేషాం చ పుణ్యశ్లోకత్వం సూక్ష్మాధర్మగతిస్తతః
ఈ ఐదుగురు, రాజా! పాండవులు, ద్రౌపదిని నమ్ముకున్న వారు, పుణ్యశ్లోకులుగా పేరుగాంచారు. అందుకే ధర్మమార్గం ఎంత సూక్ష్మమో తెలుస్తుంది.
విచిత్రాణి చ కర్మాణి విచిత్రా భూతభావనాః । విచిత్రాణి చ భూతా నివిచిత్రాః కర్మశక్తయః
కార్యాలు ఎన్నో విధాలుగా ఉంటాయి; భూతాల సృష్టి కూడా అనేక రకాలుగా ఉంటుంది. జీవులు కూడా అనేక విధాలుగా ఉంటాయి; వారి కార్యశక్తులు కూడా విభిన్నంగా ఉంటాయి.
కదాచిత్సుకృతం కర్మ కూటస్థం యదవస్థితమ్ । కేనచిత్కర్మణా భూప శుభేన పరివర్ధతే
కొన్నిసార్లు, మంచి పని ఒక చోట దాగి ఉన్నా, మరొక శుభకార్యంతో అది పెరుగుతుంది, రాజా!
ఫలం దదాతి సుమహత్కస్మిన్నపి చ జన్మని । సూక్ష్మో ధర్మోఽతిగహనో మీయతే న యథా తథా
అది మరొక జన్మలోనైనా గొప్ప ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. ధర్మం చాలా సూక్ష్మమైనది, లోతైనది, అది మనం ఊహించినట్టు బయటపడదు.
నైతస్య ఫలదానస్య శ్రూయతే భూపనిశ్చయః । యత్కించిత్సుకృతం కర్మచ్ఛన్నం పాపాంతరైరపి
ఈ ఫలితాలిచ్చే విధానం గురించి ఖచ్చితమైన నిర్ణయం లేదు, రాజా! మంచి పని, పాపాలు దాచిపెట్టినా, అది పోదు.
తదాగత్య కుతః క్వాపి స్వం ఫలం చ ప్రయచ్ఛతి । కృతస్య నేహ నాశోఽస్తి పుణ్యస్య దురితస్య చ
ఎప్పుడో ఎక్కడో నుండి అది వచ్చి తన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. చేసిన పుణ్యానికి లేదా పాపానికి నాశనం ఉండదు.
తథాపి బహుభిః పుణ్యైర్దురితం యాతి దారుణమ్ । యదుక్తం భవతా రాజన్నాయాసాధిక్యతో భవేత్
అయినా, ఎన్నో పుణ్యకార్యాల వల్ల పాపం బలహీనమవుతుంది. నీవు చెప్పినట్టు, శ్రమ ఎక్కువైతే ఫలితం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
మహత్పుణ్యం చ తత్రాపి కారణం మే నిశామయ । స్వల్పాయాసమహాయాసౌ యద్యల్పత్వ మహత్త్వయోః
ఎందుకు అక్కడ కూడా గొప్ప పుణ్యం కలుగుతుందో నాకు వినిపించు. తక్కువ లేదా ఎక్కువ శ్రమ వల్లే చిన్నదైనా పెద్దదైనా ఫలితం వస్తే—
మహాపుణ్యాస్తతస్తే స్యుః సంతతం కర్షకాదయః । మంత్రోచ్చారం చ సింహాదేరాయాసం బహులం త్వతః
అయితే, రైతులు మొదలైన వారు ఎప్పుడూ శ్రమించే వారు కాబట్టి, వారు మహాపుణ్యులు అయిపోవాలి. సింహాదులు ఎక్కువగా గర్జించడాన్ని కూడా గొప్ప శ్రమగా పరిగణించాలి.
పంచగవ్యం ప్రశస్తం హి వ్రతాంగత్వేన నో భవేత్ । ఇతి కర్తవ్యబాహుల్యం మహత్త్వం చ తదల్పతా
గోమూత్రం, పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, మజ్జిగ — ఇవి గొప్పవిగా చెప్పబడినా, వ్రతంలో తప్పనిసరిగా ఉండాల్సినవి కావు. ఎన్నో పనులు చేయాలన్న ఆవశ్యకత, వాటి గొప్పదనం — ఇవన్నీ అంత ప్రాముఖ్యత లేవు.
జలాగ్న్యాదిప్రవేశస్య ప్రసజ్యేత వ్రతాంతరాత్ । ఇదమల్పం మహచ్చైతదితి నైవ నియామకమ్
నీటిలో, అగ్నిలో ప్రవేశించడం వంటివి ఇతర వ్రతాల్లో ఉండొచ్చు. కానీ ఇది చిన్నదా, పెద్దదా అని నిర్ణయించడానికి ఇది కారణం కాదు.
ఫలం యచ్చోదితం శాస్త్రే తదేవ స్యాన్మహన్నృప । యథాల్పనాశో మహతా మహన్నాశస్తథాల్పతః
ఓ రాజా! శాస్త్రంలో ఏ ఫలితం చెప్పబడిందో అదే నిజంగా గొప్పది. పెద్దదానిలో చిన్న నష్టం వచ్చినా అది పెద్దదే, అలాగే చిన్నదానిలో ఎంత నష్టం వచ్చినా అది చిన్నదే.
కిం త్వల్పవిస్ఫులింగేన తృణరాశిః ప్రదహ్యతే
ఒక చిన్న నిప్పురవ్వతో పెద్ద గడ్డి మట్టెను కాల్చగలమా?