వర్షమాణస్య మేఘస్య యద్భాసా తస్య తద్భవేత్ । సూర్యతేజఃప్రతీకాశం చతుర్బాహుం సురేశ్వరమ్
వర్షించే మేఘానికి ఉన్న ప్రకాశం అతనికీ ఉంటుంది. అతడు సూర్యుని తేజస్సు లాంటి వెలుగుతో, నాలుగు చేతులతో, దేవతల అధిపతిగా ఉంటాడు.
దక్షిణే శోభతే శంఖో హేమరత్నవిభూషితః । కౌమోదకీ గదా తస్య మహాసురవినాశినీ
అతని కుడి వైపున బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించబడిన శంఖం మెరిసిపోతుంది. అతనికి కౌమోదకీ అనే గదా ఉంది, అది మహాసురులను నాశనం చేస్తుంది.
వామే చ శోభతే వీర హస్తే తస్య మహాత్మనః । మహాపద్మం సుగంధాఢ్యం తస్య దక్షిణహస్తగమ్
అతని ఎడమ చేతిలో పరిమళభరితమైన పెద్ద పద్మం మెరిసిపోతుంది; అతని కుడి చేతిలోనూ ఒక పద్మం ఉంటుంది.
శోభమానం సదైవాస్తే సాయుధం కమలశ్రియమ్ । కంబుగ్రీవం సువృత్తాస్యం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్
అతడు ఎప్పుడూ కాంతివంతంగా, ఆయుధాలతో, పద్మ సౌందర్యంతో నిలబడివుంటాడు. అతని మెడ శంఖం ఆకారంలో ఉంటుంది, ముఖం బాగా ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది, కళ్లూ పద్మదళాల్లా ఉంటాయి.
రాజమానం హృషీకేశం దశనైః కుందసంనిభైః । గుడాకేశస్య యస్యాస్తే అధరో విద్రుమాకృతిః
హృషీకేశుడు మహిమాన్వితంగా, దంతాలు మల్లెపువ్వుల్లా తెల్లగా ఉంటాయి. గుడాకేశుని దిగువ పెదవి పద్మరాగం లాగా ఎర్రగా మెరిసిపోతుంది.
శోభతే పుండరీకాక్షః కిరీటేనాపి భాస్వతా । విశాలేనాపి రూపేణ కేశవస్తు సువక్షసా
పుండరీకాక్షుడు ప్రకాశవంతమైన కిరీటంతో మెరిసిపోతాడు. అతని రూపం విశాలంగా, కేశవుడు అందమైన ఛాతితో కాంతివంతంగా కనిపిస్తాడు.
కౌస్తుభేనాంకితేనైవ రాజమానో జనార్దనః । సూర్యతేజఃప్రతీకాశ కుండలాభ్యాం ప్రభాతి చ
కౌస్తుభ మణితో అలంకరించబడిన జనార్దనుడు మహిమాన్వితంగా ఉంటాడు. సూర్యుని తేజస్సు లాంటి కాంతితో, కుండలాలతో మెరిసిపోతాడు.
హరిః కేయూరకంకణైర్హారైర్మౌక్తికైర్ఋక్షసన్నిభైః
హరి చేతికట్టలు, కంకణాలు, హారాలు, నక్షత్రాల్లా మెరిసే ముత్యాల మాలలతో అలంకరించబడి ఉంటాడు.
వపుషా భ్రాజమానస్తు విజయో జయతాం వరః । భ్రాజతేసోఽపి గోవిందో హేమవర్ణేన వాససా
అతని రూపం ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది. విజయుడు, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడు, కాంతివంతంగా మెరిసిపోతాడు. గోవిందుడు కూడా బంగారు రంగు వస్త్రాలతో మెరిసిపోతాడు.
ముద్రికాభిస్తు యుక్తాభిరంగులీషు విరాజతే । సర్వాయుధైః సుసంపూర్ణైర్ద్దివ్యైరాభరణైర్హరిః
అతని వేళ్లన్నీ ముద్రికలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. హరి అన్ని ఆయుధాలతో, దివ్యాభరణాలతో సంపూర్ణంగా అలంకరించబడి ప్రకాశిస్తాడు.
వైనతేయసమారూఢో లోకకర్త్తా జగత్పతిః । ఏవం యో ధ్యాయతే నిత్యమనన్యమనసా నరః
వైనతేయుడైన గరుడుని మీద కూర్చున్నవాడు, లోకాలను సృష్టించేవాడు, జగత్పతి. ఎవడు ఈ విధంగా ఎప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ధ్యానం చేస్తాడో—
ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం ధ్యానభేదం జగత్పతేః
అతడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకానికి చేరుకుంటాడు. ఈ విధంగా జగత్పతిని ధ్యానించే విధానాలన్నీ నీకు వివరించాను.
అంబరీష ఉవాచ- సాధుసాధు మునిశ్రేష్ఠ లోకానుగ్రహకారక । విష్ణోర్ధ్యానం త్వయా ప్రోక్తం సగుణం నిర్గుణం చ యత్
అంబరీషుడు ఇలా అన్నాడు — మునిశ్రేష్ఠా! నిజంగా మీరు ఎంతో మంచివారు, లోకానికి ఉపకారకులు. మీరు విష్ణువు ధ్యానాన్ని, గుణాలతో కూడినదాన్ని, గుణరహితమైనదాన్ని కూడా వివరించారు.
అధునా లక్షణం బ్రూహి భక్తేః సాధు కృపాకర । యాదృశీ క్రియతే యేన యథా యత్ర యదా తథా
ఇప్పుడు, దయామయుడా, భక్తి లక్షణాల్ని నాకు చెప్పండి. అది ఎలా ఉంటుంది? ఎవరు, ఎలా, ఎక్కడ, ఎప్పుడు ఆ భక్తిని ఆచరిస్తారు?
సూత ఉవాచ- ఇత్యుక్తమాకర్ణ్య నృపోత్తమస్య మునిః ప్రహృష్టో నిజగాద భూపమ్ । శృణుష్వ రాజన్నిఖిలాఘహారిణీం భక్తిం హరేస్తే ప్రవదామి సమ్యక్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు ఆ ముని ఆనందంతో రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: రాజా! పాపాలను తొలగించే హరిభక్తిని నేను పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను, వినండి.
అథ భక్తిం ప్రవక్ష్యామి వివిధాం పాపనాశినీమ్ । వివిధా భక్తిరుద్దిష్టా మనోవాక్కాయసంభవా
ఇప్పుడు పాపాలను హరించే భక్తి విధులను వివిధంగా వివరించబోతున్నాను. భక్తి అనేక విధాలుగా ఉంటుంది; అది మనస్సు, వాక్కు, శరీరంతో కలుగుతుంది.
లౌకికీ వైదికీ చాపి భవేదాధ్యాత్మికీ తథా । ధ్యానధారణయా బుద్ధ్యా వేదానాం స్మరణం హి యత్
భక్తి లోకికమైనదైనా, వేదపద్ధతిలోనిదైనా, లేదా ఆధ్యాత్మికమైనదైనా ఉండొచ్చు. ధ్యానం, ధారణ, బుద్ధితో వేదాలను జ్ఞాపకం చేసుకోవడం కూడా దీనిలో భాగమే.
విష్ణుప్రీతికరీ చైషా మానసీ భక్తిరుచ్యతే । మంత్రవేదసముచ్చారైరవిశ్రాంతవిచింతనైః
విష్ణువును సంతోషపెట్టే విధంగా మనస్సులో నిరంతరం మంత్రాలు, వేదపాఠాలు జపిస్తూ, ఆలోచిస్తూ ఉండడాన్ని మానసిక భక్తి అంటారు.
జాప్యైశ్చారణ్యకైశ్చైవ వాచికీ భక్తిరుచ్యతే । వ్రతోపవాసనియమైః పఞ్చేంద్రియజయేన చ
మంత్రజపం, అరణ్యపఠనాలు, నిరంతరంగా వాక్కుతో చేసే ప్రార్థనల ద్వారా వాచిక భక్తి అంటారు. వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, నియమాలు, ఐదు ఇంద్రియాలను నియంత్రించడం ద్వారా —
కాయికీ సైవ నిర్దిష్టా భక్తిః సర్వార్థసాధినీ । భూషణైర్హేమరత్నాంకైశ్చిత్రాభిర్వాగ్భిరేవ చ
శరీరంతో చేసే సేవను కాయిక భక్తి అంటారు, ఇది అన్ని ఫలితాలను ఇస్తుంది. బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించడం, అందమైన మాటలతో సేవ చేయడం —
వాసః ప్రతిసరైః సూత్రైః పావకవ్యజనోచ్ఛ్రితైః । నృత్యవాదిత్రగీతైశ్చ సర్వబల్యుపహారకైః
వస్త్రాలు, రక్షలు, ధాగులు, పతాకాలు, వాయిద్యాలతో, నృత్యం, సంగీతం, గానం, వివిధ రకాల నైవేద్యాలతో సేవ చేయడం —
భక్ష్యభోజ్యాన్నపానైశ్చ యా పూజా క్రియతే నరైః । నారాయణం సముద్దిశ్య భక్తిః సా లౌకికీ మతా
భోజనాలు, పానీయాలు, అన్నపానీయాలతో నారాయణునికి చేసే పూజను లోకిక భక్తి అంటారు.
కాయికీ సైవ నిర్దిష్టా భక్తిః సర్వార్థసాధికీ । ఋగ్యజుఃసామజాప్యాని సంహితాధ్యయనాని చ
ఇది కూడా కాయిక భక్తి, అన్ని ఫలితాలను ఇస్తుంది. ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేద మంత్రాల పఠనం, సంహితల అధ్యయనం —
క్రియంతే విష్ణుముద్దిశ్య సా భక్తిర్వైదికోచ్యతే । వేదమంత్రహవిర్యాగైః క్రియాయా వైదికీ మతా
విష్ణువును ఉద్దేశించి ఇవన్నీ చేయబడితే, దానిని వేదభక్తి అంటారు. వేదమంత్రాలతో, హవిర్భాగాలతో చేసే క్రియలను వేదపద్ధతి అంటారు.
దర్శే చ పౌర్ణమాస్యాం చ కర్త్తవ్యం చాగ్నిహోత్రకమ్ । ప్రాశనం దక్షిణాదానం పురోడాశం చరు క్రియా
అమావాస్య, పౌర్ణమి రోజుల్లో అగ్నిహోత్రం చేయాలి. పాయసం, దక్షిణా, పూర్ణాహుతి, చారు వంటి నైవేద్యాలు సమర్పించాలి.
ఇష్టిర్ధృతిః సోమపానం యాజ్ఞియం కర్మ సర్వశః । అగ్నిభూమ్యనిలాకాశ ద్యుతి శంకర భాస్కరమ్
యజ్ఞాలు, స్థిరత, సోమపానం, అగ్ని, భూమి, వాయువు, ఆకాశం, వెలుగు, శివుడు, సూర్యుని కోసం చేసే అన్ని కర్మలు —
తముద్దిశ్యకృతం కర్మ తత్సర్వం విష్ణుదైవతమ్ । ఆధ్యాత్మికీతి వివిధా బ్రహ్మభక్తిస్థితా నృప
వీటన్నింటిని కూడా విష్ణువుని ఉద్దేశించి చేయాలి. రాజా! వివిధ ఆధ్యాత్మిక భక్తి విధానాలు బ్రహ్మభక్తిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
సాంఖ్యాఖ్యాం యోగసంజాతాం శృణు భూప యథోదితామ్ । చతుర్వింశతి తత్త్వాని ప్రధానాదీని సంఖ్యయా
రాజా! యోగం ద్వారా కలిగే సాంక్యభక్తి గురించి వినండి. ప్రధానాది నాలుగు విభాగాలుగా ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలు ఉన్నాయి.
అచేతనాని భోగ్యాని పురుషః పంచవింశకః । చేతనః స సముద్దిష్టో కర్తా భోక్తా చ కర్మణామ్
అవి జడమైనవి, అనుభవించదగినవి. ఇరవై ఐదవది పురుషుడు — అతను చైతన్యవంతుడు, కర్మలకు అధికారి, అనుభవించేవాడు అని చెప్పబడింది.
ఆత్మా నిత్యోవ్యయశ్చైవ అధిష్ఠాతా ప్రయోజకః । పురుషోఽవ్యక్త నిత్యః స్యాత్కారణం చ మహేశ్వరః
ఆత్మ శాశ్వతమైనది, అవినాశినది, నియంత్రణచేయువాడు, ప్రేరేపించేవాడు. పురుషుడు అవ్యక్తుడు, నిత్యుడు, కారణమైన మహేశ్వరుడు.