యోగయుక్తా మహాత్మానః పరమార్థపరాయణాః । యం న పశ్యంతి ముగ్ధాస్తు సర్వజ్ఞం సర్వదర్శకమ్
యోగంతో కూడిన మహాత్ములు, పరమార్థాన్ని ఆశ్రయించిన వారు, అన్నీ తెలిసిన, అన్నీ చూసే ఆయనను చూస్తారు. మాయలో ఉన్నవారు మాత్రం చూడలేరు.
హస్తపాదవిహీనశ్చ సర్వత్ర పరిగచ్ఛతి । సర్వం గృహ్ణాతి త్రైలోక్యం స్థావరం జంగమం పునః
చేతులు, కాళ్లు లేకపోయినా, ఆయన ఎక్కడికైనా వెళ్తాడు. మూడు లోకాల్లోని స్థావరజంగమాలన్నింటినీ ఆయన పట్టుకుంటాడు.
నాసాముఖవిహీనస్తు ఘ్రాతి భక్షతి భూపతే । అకర్ణః శృణుతే సర్వం సర్వసాక్షీ జగత్పతిః
ముక్కు, నోరు లేకపోయినా, ఓ రాజా! ఆయన వాసన పీలుస్తాడు, భక్షణం చేస్తాడు. చెవులు లేకపోయినా, అన్నీ వింటాడు. జగత్పతియైన ఆయన అన్నింటికీ సాక్షి.
అరూపో రూపసంబద్ధః పంచవర్గవశం గతః । సర్వలోకస్య యః ప్రాణః పూజ్యతే సచరాచరైః
రూపం లేకపోయినా, రూపాలతో సంబంధం కలిగి, ఐదు వర్గాలకు లోబడి ఉంటాడు. అన్ని లోకాలకూ ప్రాణస్వరూపుడైన ఆయన, చరాచరములందరి ద్వారా పూజించబడతాడు.
అజిహ్వో వదతే సర్వం వేదశాస్త్రానుగం తథా । అత్వచః స్పర్శమేవాపి సర్వేషామేవ విందతి
నోరు లేకపోయినా వేదాలు, శాస్త్రాలకు అనుగుణంగా అన్నీ మాట్లాడతాడు; చర్మం లేకపోయినా అన్ని వస్తువుల స్పర్శను తెలుసుకుంటాడు.
సదానందో వివిక్తాక్ష ఏకరూపో నిరాశ్రయః । నిర్గుణో నిర్మమో వ్యాపీ సగుణో నిర్మలోఽనఘః
అతడు ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటాడు, ఇంద్రియాలను వశం చేసుకున్నవాడు, ఒకే రూపంలో ఉన్నవాడు, ఎవరి మీద ఆధారపడని వాడు. అతనికి లక్షణాలు లేవు, స్వార్థం లేదు, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నాడు, లక్షణాలతో కూడి, పవిత్రుడు, పాపం లేని వాడు.
అవశ్యః సర్వవశ్యాత్మా సర్వదః సర్వవిత్తమః । తస్య మాతా న చైవాస్తి స వై సర్వమయో విభుః
అతడు ఎవరి నియంత్రణలో లేడు, కానీ అందరినీ తన వశంలో ఉంచుతాడు; అందరికీ దాత, అన్నీ తెలిసినవాడు. అతనికి తల్లి లేదు, ఎందుకంటే అతడే అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్న పరమేశ్వరుడు.
ఏవం సర్వమయం ధ్యానం యశ్చ పశ్యత్యనన్యధీః । స యాతి పరమం స్థానమమూర్త్తమమృతోపమమ్
ఈ విధంగా అన్నింటినీ కలిగి ఉన్న ధ్యానాన్ని ఎవడు ఏకాగ్రంగా చూస్తాడో, అతడు పరమమైన, రూపరహితమైన, మరణం లేని స్థితిని పొందుతాడు.
ద్వితీయం తు ప్రవక్ష్యామి తచ్ఛృణుష్వ మహామతే । మూర్త్తాకారం తు సాకారం నిరాకారం నిరామయమ్
ఇప్పుడు రెండవదాన్ని నేను చెబుతాను, ఓ జ్ఞానవంతుడా, విను. అది రూపంతో, ఆకారంతో ఉన్నదైనా, రూపం లేని, వ్యాధిలేని స్వరూపం.
బ్రహ్మాండం సర్వమతులం వాసితం యస్య వాసనాత్ । స తస్మాద్వాసుదేవస్తు ప్రోచ్యతే నృపనందన
అతని సుగంధంతో ఈ అపూర్వమైన బ్రహ్మాండం మొత్తం పరిమళించబడింది. అందువల్ల, రాజుల ఆనందమా, అతడిని వాసుదేవుడు అంటారు.
వర్షమాణస్య మేఘస్య యద్భాసా తస్య తద్భవేత్ । సూర్యతేజఃప్రతీకాశం చతుర్బాహుం సురేశ్వరమ్
వర్షించే మేఘానికి ఉన్న ప్రకాశం అతనికీ ఉంటుంది. అతడు సూర్యుని తేజస్సు లాంటి వెలుగుతో, నాలుగు చేతులతో, దేవతల అధిపతిగా ఉంటాడు.
దక్షిణే శోభతే శంఖో హేమరత్నవిభూషితః । కౌమోదకీ గదా తస్య మహాసురవినాశినీ
అతని కుడి వైపున బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించబడిన శంఖం మెరిసిపోతుంది. అతనికి కౌమోదకీ అనే గదా ఉంది, అది మహాసురులను నాశనం చేస్తుంది.
వామే చ శోభతే వీర హస్తే తస్య మహాత్మనః । మహాపద్మం సుగంధాఢ్యం తస్య దక్షిణహస్తగమ్
అతని ఎడమ చేతిలో పరిమళభరితమైన పెద్ద పద్మం మెరిసిపోతుంది; అతని కుడి చేతిలోనూ ఒక పద్మం ఉంటుంది.
శోభమానం సదైవాస్తే సాయుధం కమలశ్రియమ్ । కంబుగ్రీవం సువృత్తాస్యం పద్మపత్రనిభేక్షణమ్
అతడు ఎప్పుడూ కాంతివంతంగా, ఆయుధాలతో, పద్మ సౌందర్యంతో నిలబడివుంటాడు. అతని మెడ శంఖం ఆకారంలో ఉంటుంది, ముఖం బాగా ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది, కళ్లూ పద్మదళాల్లా ఉంటాయి.
రాజమానం హృషీకేశం దశనైః కుందసంనిభైః । గుడాకేశస్య యస్యాస్తే అధరో విద్రుమాకృతిః
హృషీకేశుడు మహిమాన్వితంగా, దంతాలు మల్లెపువ్వుల్లా తెల్లగా ఉంటాయి. గుడాకేశుని దిగువ పెదవి పద్మరాగం లాగా ఎర్రగా మెరిసిపోతుంది.
శోభతే పుండరీకాక్షః కిరీటేనాపి భాస్వతా । విశాలేనాపి రూపేణ కేశవస్తు సువక్షసా
పుండరీకాక్షుడు ప్రకాశవంతమైన కిరీటంతో మెరిసిపోతాడు. అతని రూపం విశాలంగా, కేశవుడు అందమైన ఛాతితో కాంతివంతంగా కనిపిస్తాడు.
కౌస్తుభేనాంకితేనైవ రాజమానో జనార్దనః । సూర్యతేజఃప్రతీకాశ కుండలాభ్యాం ప్రభాతి చ
కౌస్తుభ మణితో అలంకరించబడిన జనార్దనుడు మహిమాన్వితంగా ఉంటాడు. సూర్యుని తేజస్సు లాంటి కాంతితో, కుండలాలతో మెరిసిపోతాడు.
హరిః కేయూరకంకణైర్హారైర్మౌక్తికైర్ఋక్షసన్నిభైః
హరి చేతికట్టలు, కంకణాలు, హారాలు, నక్షత్రాల్లా మెరిసే ముత్యాల మాలలతో అలంకరించబడి ఉంటాడు.
వపుషా భ్రాజమానస్తు విజయో జయతాం వరః । భ్రాజతేసోఽపి గోవిందో హేమవర్ణేన వాససా
అతని రూపం ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది. విజయుడు, విజేతలలో శ్రేష్ఠుడు, కాంతివంతంగా మెరిసిపోతాడు. గోవిందుడు కూడా బంగారు రంగు వస్త్రాలతో మెరిసిపోతాడు.
ముద్రికాభిస్తు యుక్తాభిరంగులీషు విరాజతే । సర్వాయుధైః సుసంపూర్ణైర్ద్దివ్యైరాభరణైర్హరిః
అతని వేళ్లన్నీ ముద్రికలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. హరి అన్ని ఆయుధాలతో, దివ్యాభరణాలతో సంపూర్ణంగా అలంకరించబడి ప్రకాశిస్తాడు.
వైనతేయసమారూఢో లోకకర్త్తా జగత్పతిః । ఏవం యో ధ్యాయతే నిత్యమనన్యమనసా నరః
వైనతేయుడైన గరుడుని మీద కూర్చున్నవాడు, లోకాలను సృష్టించేవాడు, జగత్పతి. ఎవడు ఈ విధంగా ఎప్పుడూ ఏకాగ్రంగా ధ్యానం చేస్తాడో—
ముచ్యతే సర్వపాపేభ్యో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి । ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం ధ్యానభేదం జగత్పతేః
అతడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొంది, విష్ణు లోకానికి చేరుకుంటాడు. ఈ విధంగా జగత్పతిని ధ్యానించే విధానాలన్నీ నీకు వివరించాను.
అంబరీష ఉవాచ- సాధుసాధు మునిశ్రేష్ఠ లోకానుగ్రహకారక । విష్ణోర్ధ్యానం త్వయా ప్రోక్తం సగుణం నిర్గుణం చ యత్
అంబరీషుడు ఇలా అన్నాడు — మునిశ్రేష్ఠా! నిజంగా మీరు ఎంతో మంచివారు, లోకానికి ఉపకారకులు. మీరు విష్ణువు ధ్యానాన్ని, గుణాలతో కూడినదాన్ని, గుణరహితమైనదాన్ని కూడా వివరించారు.
అధునా లక్షణం బ్రూహి భక్తేః సాధు కృపాకర । యాదృశీ క్రియతే యేన యథా యత్ర యదా తథా
ఇప్పుడు, దయామయుడా, భక్తి లక్షణాల్ని నాకు చెప్పండి. అది ఎలా ఉంటుంది? ఎవరు, ఎలా, ఎక్కడ, ఎప్పుడు ఆ భక్తిని ఆచరిస్తారు?
సూత ఉవాచ- ఇత్యుక్తమాకర్ణ్య నృపోత్తమస్య మునిః ప్రహృష్టో నిజగాద భూపమ్ । శృణుష్వ రాజన్నిఖిలాఘహారిణీం భక్తిం హరేస్తే ప్రవదామి సమ్యక్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — రాజు ఇలా అడిగినప్పుడు ఆ ముని ఆనందంతో రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: రాజా! పాపాలను తొలగించే హరిభక్తిని నేను పూర్తిగా వివరించబోతున్నాను, వినండి.
అథ భక్తిం ప్రవక్ష్యామి వివిధాం పాపనాశినీమ్ । వివిధా భక్తిరుద్దిష్టా మనోవాక్కాయసంభవా
ఇప్పుడు పాపాలను హరించే భక్తి విధులను వివిధంగా వివరించబోతున్నాను. భక్తి అనేక విధాలుగా ఉంటుంది; అది మనస్సు, వాక్కు, శరీరంతో కలుగుతుంది.
లౌకికీ వైదికీ చాపి భవేదాధ్యాత్మికీ తథా । ధ్యానధారణయా బుద్ధ్యా వేదానాం స్మరణం హి యత్
భక్తి లోకికమైనదైనా, వేదపద్ధతిలోనిదైనా, లేదా ఆధ్యాత్మికమైనదైనా ఉండొచ్చు. ధ్యానం, ధారణ, బుద్ధితో వేదాలను జ్ఞాపకం చేసుకోవడం కూడా దీనిలో భాగమే.
విష్ణుప్రీతికరీ చైషా మానసీ భక్తిరుచ్యతే । మంత్రవేదసముచ్చారైరవిశ్రాంతవిచింతనైః
విష్ణువును సంతోషపెట్టే విధంగా మనస్సులో నిరంతరం మంత్రాలు, వేదపాఠాలు జపిస్తూ, ఆలోచిస్తూ ఉండడాన్ని మానసిక భక్తి అంటారు.
జాప్యైశ్చారణ్యకైశ్చైవ వాచికీ భక్తిరుచ్యతే । వ్రతోపవాసనియమైః పఞ్చేంద్రియజయేన చ
మంత్రజపం, అరణ్యపఠనాలు, నిరంతరంగా వాక్కుతో చేసే ప్రార్థనల ద్వారా వాచిక భక్తి అంటారు. వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, నియమాలు, ఐదు ఇంద్రియాలను నియంత్రించడం ద్వారా —
కాయికీ సైవ నిర్దిష్టా భక్తిః సర్వార్థసాధినీ । భూషణైర్హేమరత్నాంకైశ్చిత్రాభిర్వాగ్భిరేవ చ
శరీరంతో చేసే సేవను కాయిక భక్తి అంటారు, ఇది అన్ని ఫలితాలను ఇస్తుంది. బంగారం, రత్నాలతో అలంకరించడం, అందమైన మాటలతో సేవ చేయడం —