యుక్తం చతుర్భుజం శాంతం ధ్యాయన్నర్చ్చేత్సమాహితః । బ్రాహ్మణైః పూజితైరేవ పూజితోఽయం న సంశయః
చతుర్భుజుడైన, శాంత స్వరూపుడైన ఆయనను ధ్యానిస్తూ, ఏకాగ్రతతో పూజించాలి. బ్రాహ్మణులు పూజించినప్పుడు ఆయన నిజంగా పూజింపబడినవాడే, సందేహం లేదు.
నిర్భర్త్సితైశ్చ తైర్భూప భవేన్నిర్భర్త్సితో విభుః । నిగమో ధర్మశాస్త్రం చ యదాధారే ప్రవర్తతే
రాజా! బ్రాహ్మణులు నిందించినప్పుడు ప్రభువు కూడా నిందింపబడతాడు. వేదం, ధర్మశాస్త్రం కూడా వారి ఆధారంపై నడుస్తాయి.
విప్రాస్తే వైష్ణవీమూర్తిః పావనీ పరమా మతా
ఆ బ్రాహ్మణులే పరమ పవిత్రమైన వైష్ణవ మూర్తిగా భావించబడతారు.
సర్వం శుభం జగతి ధర్మత ఏవ లభ్యం ధర్మో గతిర్నిగమతో నృపధర్మశాస్త్రాత్ । నూనం తయోరపి గతిర్భువి భూమిదేవాస్తైరర్చితైరిహ జగత్పతిరర్చితః స్యాత్
ఈ లోకంలో ఉన్నది అన్నీ ధర్మం వల్లే శుభంగా లభిస్తుంది. ధర్మమే వేదం, రాజధర్మశాస్త్రం ద్వారా మార్గం. భూమిదేవతలు ఇద్దరికీ మార్గం; వారిని పూజించినప్పుడు జగత్పతి ఇక్కడ పూజింపబడతాడు.
న యజ్ఞయోగైర్న తపోభిరన్యైర్న యోగయుక్త్యా న సమర్చనేన । తథా విభుస్తుష్యతి దేవదేవో యథా మహీ దైవతతోషణేన
యజ్ఞాలు, తపస్సులు, ఇతర యోగసాధనలు, పూజలు చేసినా దేవదేవుడు అంతగా సంతోషించడు. భూమిదేవతలను సంతృప్తిపరిచినప్పుడు మాత్రమే ఆయన సంతృప్తి చెందుతాడు.
బ్రహ్మణ్యో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మా బ్రహ్మవేదప్రవర్తకః । బ్రాహ్మణైరేవ తుష్యేత తోషితం బ్రహ్మదైవతమ్
బ్రహ్మణ్యుడు, బ్రహ్మవేత్త, బ్రహ్మా, బ్రహ్మవేదాన్ని ప్రచురించేవాడు. బ్రాహ్మణుల ద్వారానే సంతోషిస్తాడు. బ్రహ్మదైవతం వారు సంతృప్తి చెందితే సంతోషిస్తుంది.
నరకేఽపి చిరం మగ్నాః పూర్వజా యే కులద్వయే । తదైవ యాంతి తే స్వర్గం యదార్చ్చతి సుతో హరిమ్
రెండు వంశాలలో పూర్వీకులు ఎంతకాలంగా నరకంలో ఉన్నా, కుమారుడు హరిను భక్తిగా పూజించిన వెంటనే వారు స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
కిం తేషాం జీవితేనేహ పశువచ్చేష్టితేన కిమ్ । యేషాం న ప్రవణం చిత్తం వాసుదేవే జగన్మయే
వాసుదేవుడు, జగత్తు అంతటినీ వ్యాపించిన పరమాత్మయైన వాడిని మనసు ఆనుకూలంగా లేని వారికి, ఈ లోకంలో జీవితం లేదా జంతువుల్లా చేసే పనులకు ఏమి విలువ?
ధ్యానం తస్య ప్రవక్ష్యామి యన్న దృష్టం తు కేనచిత్ । శ్రూయతాం భూపకైవల్యం కేవలం మలవర్జితమ్
ఎవరూ చూడని ఆయన ధ్యానాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. ఓ రాజా! కేవలం మలినతలు లేని, పవిత్రమైన మోక్ష స్థితిని విను.
యథా దీపో నివాతస్థో నిశ్చలో వాయువర్జితః । ప్రజ్వలన్నాశయేత్సర్వమంధకారం మహామతే
ఎలా అంటే, గాలి లేని చోట వెలిగే దీపం కదలకుండా నిలిచిపోతుంది, అలాగే అది వెలుగుతో చుట్టూ ఉన్న చీకటిని తొలగిస్తుంది, ఓ జ్ఞానవంతుడా!
తద్వద్దోషవిహీనాత్మా భవత్యేవ నిరామయః । నిరాశో నిశ్చలో వీరోనమిత్రం న రిపుస్తథా
అదేవిధంగా, దోషాలు లేని ఆత్మ నిజంగా ఆరోగ్యంగా, ఆశలు లేకుండా, కదలకుండా, ధైర్యంగా, మిత్రుడూ శత్రువూ లేని స్థితిలో ఉంటుంది.
శోకహర్షౌ విషాదశ్చ న లోభో మత్సరో భ్రమః । సంభ్రమాలాపమోహైశ్చ సుఖదుఃఖైర్విముచ్యతే
అతడు శోకం, ఆనందం, నిరుత్సాహం, లోభం, అసూయ, మాయ, అయోమయం, భ్రమ, సంశయం, సుఖం, దుఃఖం—ఇవి అన్నింటి నుండి విముక్తుడవుతాడు.
విషయైశ్చాపి సర్వైశ్చ ఇంద్రియాణాం ప్రముచ్యతే । తదా స కేవలజ్ఞానీ కైవల్యత్వం ప్రజాయతే
అతడు అన్ని విషయాలనుండి, ఇంద్రియాలనుండి కూడా విడిపోతాడు. అప్పుడు కేవలం జ్ఞానరూపుడై, మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
జ్వాలాకర్మప్రసంగేన దీపస్తైలం ప్రశోషయేత్ । వర్త్యాధారేణ రాజేంద్ర నిర్ద్వన్ద్వో వాయువర్జితః
దీపం తన జ్వాల వల్ల నూనెను ఆరబెట్టుతుంది, ఓ రాజా! గాలి తాకకుండా, వత్తి ఆధారంగా నిలిచి, కదలకుండా ఉంటుంది.
కజ్జలం వమతే పశ్చాత్తైలస్యాపి మహామతే । కృష్ణా సందృశ్యతే రేఖా దీపస్యాగ్రే మహామతే
తర్వాత, ఆ నూనె నుండి దీపం పొగను వెలువడుతుంది, దీపం అగ్రభాగంలో నలుపు గీత కనిపిస్తుంది, ఓ మహామతి!
స్వయమాకృష్య తత్తైలం తేజసా నిర్మలోభవేత్ । కాయే చాంతః స్థితస్తద్వత్కర్మతైలం ప్రశోషయేత్
తన వెలుగు ద్వారా ఆ నూనెను లోపలికి తీసుకుని, దీపం నిర్మలంగా మారుతుంది. అలాగే, శరీరంలో స్థిరమైన ఆత్మ కర్మనూనెను ఆరబెడుతుంది.
విషయాన్కజ్జలం కృత్వా ప్రత్యక్షాన్సంప్రదర్శయేత్ । జ్వాలావన్నిర్మలో భూత్వా స్వయమేవ ప్రకాశయేత్
విషయాలను పొగలా చేసి, వాటిని ప్రత్యక్షంగా చూపిస్తుంది. జ్వాల వలె నిర్మలంగా మారి, తానే తాను ప్రకాశిస్తుంది.
క్రోధలోభాదిభిః సంజ్ఞైర్వాయుభిః పరివర్జితః । నిఃస్పృహో నిశ్చలో భూత్వా తేజశ్చ స్వయముజ్జ్వలేత్
కోపం, లోభం మొదలైన గాలుల నుండి విముక్తుడై, ఆశ లేకుండా, కదలకుండా ఉండి, తన వెలుగు తానే వెలుగుతుంది.
త్రైలోక్యం పశ్యతే సర్వం స్వస్థానస్థం స్వతేజసా । కేవలజ్ఞానరూపోఽయం మయా తే పరికీర్తితః
తన వెలుగు ద్వారా మూడు లోకాలన్నింటినీ వాటి స్థానాల్లో చూస్తాడు. ఈ కేవలం జ్ఞానరూపాన్ని నేను నీకు వివరించాను.
ధ్యానం చైవ ప్రవక్ష్యామి ద్వివిధం తస్య చక్రిణః । కేవలజ్ఞానరూపేణ దృశ్యతే పరచక్షుషా
చక్రాన్ని ధరించిన ఆయన యొక్క ధ్యానం రెండు విధాలుగా ఉందని నేను చెబుతాను. కేవలం జ్ఞానరూపంగా, ఇతరుల దృష్టికి ఆయన కనిపిస్తాడు.
యోగయుక్తా మహాత్మానః పరమార్థపరాయణాః । యం న పశ్యంతి ముగ్ధాస్తు సర్వజ్ఞం సర్వదర్శకమ్
యోగంతో కూడిన మహాత్ములు, పరమార్థాన్ని ఆశ్రయించిన వారు, అన్నీ తెలిసిన, అన్నీ చూసే ఆయనను చూస్తారు. మాయలో ఉన్నవారు మాత్రం చూడలేరు.
హస్తపాదవిహీనశ్చ సర్వత్ర పరిగచ్ఛతి । సర్వం గృహ్ణాతి త్రైలోక్యం స్థావరం జంగమం పునః
చేతులు, కాళ్లు లేకపోయినా, ఆయన ఎక్కడికైనా వెళ్తాడు. మూడు లోకాల్లోని స్థావరజంగమాలన్నింటినీ ఆయన పట్టుకుంటాడు.
నాసాముఖవిహీనస్తు ఘ్రాతి భక్షతి భూపతే । అకర్ణః శృణుతే సర్వం సర్వసాక్షీ జగత్పతిః
ముక్కు, నోరు లేకపోయినా, ఓ రాజా! ఆయన వాసన పీలుస్తాడు, భక్షణం చేస్తాడు. చెవులు లేకపోయినా, అన్నీ వింటాడు. జగత్పతియైన ఆయన అన్నింటికీ సాక్షి.
అరూపో రూపసంబద్ధః పంచవర్గవశం గతః । సర్వలోకస్య యః ప్రాణః పూజ్యతే సచరాచరైః
రూపం లేకపోయినా, రూపాలతో సంబంధం కలిగి, ఐదు వర్గాలకు లోబడి ఉంటాడు. అన్ని లోకాలకూ ప్రాణస్వరూపుడైన ఆయన, చరాచరములందరి ద్వారా పూజించబడతాడు.
అజిహ్వో వదతే సర్వం వేదశాస్త్రానుగం తథా । అత్వచః స్పర్శమేవాపి సర్వేషామేవ విందతి
నోరు లేకపోయినా వేదాలు, శాస్త్రాలకు అనుగుణంగా అన్నీ మాట్లాడతాడు; చర్మం లేకపోయినా అన్ని వస్తువుల స్పర్శను తెలుసుకుంటాడు.
సదానందో వివిక్తాక్ష ఏకరూపో నిరాశ్రయః । నిర్గుణో నిర్మమో వ్యాపీ సగుణో నిర్మలోఽనఘః
అతడు ఎప్పుడూ ఆనందంగా ఉంటాడు, ఇంద్రియాలను వశం చేసుకున్నవాడు, ఒకే రూపంలో ఉన్నవాడు, ఎవరి మీద ఆధారపడని వాడు. అతనికి లక్షణాలు లేవు, స్వార్థం లేదు, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నాడు, లక్షణాలతో కూడి, పవిత్రుడు, పాపం లేని వాడు.
అవశ్యః సర్వవశ్యాత్మా సర్వదః సర్వవిత్తమః । తస్య మాతా న చైవాస్తి స వై సర్వమయో విభుః
అతడు ఎవరి నియంత్రణలో లేడు, కానీ అందరినీ తన వశంలో ఉంచుతాడు; అందరికీ దాత, అన్నీ తెలిసినవాడు. అతనికి తల్లి లేదు, ఎందుకంటే అతడే అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్న పరమేశ్వరుడు.
ఏవం సర్వమయం ధ్యానం యశ్చ పశ్యత్యనన్యధీః । స యాతి పరమం స్థానమమూర్త్తమమృతోపమమ్
ఈ విధంగా అన్నింటినీ కలిగి ఉన్న ధ్యానాన్ని ఎవడు ఏకాగ్రంగా చూస్తాడో, అతడు పరమమైన, రూపరహితమైన, మరణం లేని స్థితిని పొందుతాడు.
ద్వితీయం తు ప్రవక్ష్యామి తచ్ఛృణుష్వ మహామతే । మూర్త్తాకారం తు సాకారం నిరాకారం నిరామయమ్
ఇప్పుడు రెండవదాన్ని నేను చెబుతాను, ఓ జ్ఞానవంతుడా, విను. అది రూపంతో, ఆకారంతో ఉన్నదైనా, రూపం లేని, వ్యాధిలేని స్వరూపం.
బ్రహ్మాండం సర్వమతులం వాసితం యస్య వాసనాత్ । స తస్మాద్వాసుదేవస్తు ప్రోచ్యతే నృపనందన
అతని సుగంధంతో ఈ అపూర్వమైన బ్రహ్మాండం మొత్తం పరిమళించబడింది. అందువల్ల, రాజుల ఆనందమా, అతడిని వాసుదేవుడు అంటారు.