గురోః శిష్యస్య మంత్రస్య విధానం లక్షణం పృథక్ । వదాస్మాకం మహాభాగ త్వం హి నః పరమః సుహృత్
మహాభాగ, గురువు, శిష్యుడు, మంత్రానికి వేర్వేరు విధానాలు, లక్షణాలు ఏమిటో మాకు చెప్పు. నువ్వే మా గొప్ప మిత్రువు.
సూత ఉవాచ- ఏకదా యమునాతీరే సమాసీనం జగద్గురుమ్ । నారదః ప్రణిపత్యాహ దేవదేవం సదాశివమ్
సూతుడు చెప్పాడు — ఒకసారి యమునా తీరంలో జగద్గురువు కూర్చున్నప్పుడు, నారదుడు నమస్కరించి దేవదేవుడు అయిన శివునితో ఇలా అన్నాడు.
నారద ఉవాచ- దేవదేవ మహాదేవ సర్వజ్ఞ జగదీశ్వర । భగవద్ధర్మతత్త్వజ్ఞ కృష్ణమంత్రవిదాం వర
నారదుడు అన్నాడు — దేవదేవా, మహాదేవా, సర్వజ్ఞా, జగదీశ్వరా, భగవద్ధర్మ తత్వాన్ని తెలిసినవాడా, కృష్ణమంత్రాన్ని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడా,
కృష్ణమంత్రా మయా లబ్ధాస్త్వత్తో యే చ పితుః పరే । తే సర్వే సాధితాస్తత్వాన్మంత్రరాజాదయో మయా
కృష్ణమంత్రాలు నిన్ను, నాన్నను, ఇతరులను ఆశ్రయించి నేర్చుకున్నాను. వాటిలో మంత్రరాజుతో సహా అన్నింటినీ తగిన విధంగా సాధించాను.
బహువర్షసహస్రైస్తు శాకమూలఫలాశినా । శుష్కపర్ణాంబువాయ్వాది భోజినా చ నిరాశినా
అనేక వేల సంవత్సరాలు కూరగాయలు, మూలికలు, పండ్లు తింటూ, ఎండిన ఆకులు, నీరు, గాలి వంటి వాటితో జీవిస్తూ, ఆశలు లేకుండా ఉండాను.
స్త్రీణాం సందర్శనాలాపవర్జినా భూమిశాయినా । కామాదిషడ్గుణం జిత్వా బాహ్యేంద్రియనియమ్యతా
స్త్రీలను చూడకుండా, మాట్లాడకుండా, నేలపై పడుకుని, కామాది ఆరు దోషాలను జయించి, బయటి ఇంద్రియాలను నియంత్రిస్తూ ఉండాను.
ఏవంకృతేఽపి నైవాత్మా సంతుష్టో మమ శంకర । తద్బ్రూహి యత్ప్రసిధ్యేత సంస్కారాద్యైర్వినా ప్రభో
ఇలా చేసినా నా మనస్సు సంతృప్తి పొందలేదు, ఓ శంకరా! కాబట్టి, పూజాదికాలు లేకుండా ఏది ఫలిస్తుంది అని దయచేసి చెప్పు ప్రభూ.
సకృదుచ్చారణాదేవ దదాతి ఫలముత్తమమ్ । యది యోగ్యోఽస్మి దేవేశ తదా మే కృపయా వద
ఒక్కసారి ఉచ్చరిస్తేనే అది అత్యుత్తమ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. దేవతల అధిపతీ! నేను యోగ్యుడనైతే దయచేసి నాకు చెప్పు.
శివ ఉవాచ- సాధు పృష్టం మహాభాగ త్వయా లోకహితైషిణా । సుగోప్యమపి వక్ష్యామి మంత్రచింతామణిం తవ
శివుడు పలికెను— ఓ మహాభాగా! లోకహితాన్ని కోరుతూ నువ్వు మంచి ప్రశ్న అడిగావు. ఎంత రహస్యమైనదైనా, నేను నీకు మన్త్రచింతామణిని చెప్పుతాను.
రహస్యానాం రహస్యం యద్గుహ్యానాం గుహ్యముత్తమమ్ । న మయా కథితం దేవ్యై నాగ్రజేభ్యః పురా తవ
ఇది రహస్యాల్లో రహస్యమైనది, గుప్తమైన వాటిలో అత్యుత్తమం. నేను ఈ విషయాన్ని దేవికి కూడా, పూర్వకాల ఋషులకు కూడా చెప్పలేదు.
వక్ష్యామి యుగలం తుభ్యం కృష్ణమంత్రమనుత్తమమ్ । మంత్రచింతామణిర్నామ యుగలం ద్వయమేవ చ
నేను నీకు ఈ యుగళాన్ని, అత్యుత్తమ కృష్ణమంత్రాన్ని చెప్పుతాను. మన్త్రచింతామణి అనే ఈ యుగళం రెండు భాగాలుగా ఉంటుంది.
పర్యాయా అస్య మంత్రస్య తథా పంచపదీతి చ । గోపీజనపదం వల్లభాం తం తు చరణానితి
ఈ మంత్రానికి మరో పేర్లు— పంచపదమంత్రం, గోపీ జన పదం, వల్లభా, చరణాని అని కూడా అంటారు.
శరణం చ ప్రపద్యే చ ఏష పంచపదాత్మకః । మంత్రచింతామణిః ప్రోక్తః షోడశార్ణో మహామనుః
‘శరణం’ అని, ‘ప్రపద్యే’ అని పలికితే ఇది పంచపద రూపం. మన్త్రచింతామణి పదహారు అక్షరాల మహామంత్రంగా చెప్పబడింది.
నమో గోపీజనేత్యుక్త్వా వల్లభాభ్యాం వదేత్తతః । పదద్వయాత్మకో మంత్రో దశార్ణః ఖలు కథ్యతే
‘గోపీ జన’కు నమస్సు అని చెప్పి, తరువాత ‘వల్లభా’ అని పలకాలి. రెండు పదాలతో కూడిన ఈ మంత్రాన్ని పది అక్షరాల మంత్రం అంటారు.
ఏతాం పంచపదీం జప్త్వా శ్రద్ధయాశ్రద్ధయా సకృత్ । కృష్ణప్రియాణాం సాన్నిధ్యం గచ్ఛత్యేవ న సంశయః
ఈ పంచపదమంత్రాన్ని విశ్వాసంతో లేదా విశ్వాసం లేకపోయినా ఒక్కసారి జపించినా, కృష్ణప్రియుల సన్నిధ్యాన్ని తప్పకుండా పొందుతారు.
న పురశ్చరణప్రేక్షా నాస్య న్యాసవిధిక్రమః । న దేశకాలనియమో నారిమిత్రాదిశోధనమ్
ఈ మంత్రానికి ప్రత్యేక పూజా విధానం అవసరం లేదు, నియాస విధి లేదు, స్థలం లేదా కాల పరిమితి లేదు, నీటితో లేదా మిత్రులతో శుద్ధి చేయాల్సిన అవసరం లేదు.
సర్వేఽధికారిణశ్చాత్ర చండాలాంతా మునీశ్వర । స్త్రియః శూద్రాదయశ్చాపి జడమూకాది పంగవః
ఓ మునీశ్వరా! ఇక్కడ అందరికీ హక్కు ఉంది—చండాలుల వరకు, స్త్రీలు, శూద్రులు, మూర్ఖులు, మూగవారు, లంగవారు కూడా.
అన్యే హూణాః కిరాతాశ్చ పులిందాః పుష్కసాస్తథా । ఆభీరాయ వనాః కంకాః ఖసాద్యాః పాపయోనయః
ఇంకా హూణులు, కిరాతులు, పులిందులు, పుష్కసులు, ఆభీరులు, అడవివాసులు, కంకులు, ఖసులు, పాపయోనులు కూడా.
దంభాహంకారపరమాః పాపాః పైశున్యతత్పరాః । గోబ్రాహ్మణాది హంతారో మహోపపాతకాన్వితాః
దంభం, అహంకారం ఎక్కువగా ఉన్నవారు, పాపులు, పరనిందకులు, గోవు, బ్రాహ్మణ హంతకులు, మహాపాతకులు కూడా.
జ్ఞానవైరాగ్యరహితాః శ్రవణాదివివర్జితాః । ఏతే చాన్యే చ సర్వే స్యుర్మనోరస్యాధికారిణః
జ్ఞానం, వైరాగ్యం లేని వారు, శ్రవణాది సాధనలేని వారు, వీరితో పాటు ఇతరులందరికీ ఈ మంత్రానికి హక్కు ఉంది.
యది భక్తిర్భవేదేషాం కృష్ణే సర్వేశ్వరేశ్వరే । తదాధికారిణః సర్వే నాన్యథా మునిసత్తమ
వారికి కృష్ణుని మీద భక్తి ఉంటే, అందరికీ హక్కు ఉంటుంది. లేకపోతే కాదు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా!
యాజ్ఞికో దాననిరతః సర్వతంత్రోపసేవకః । సత్యవాదీ యతిర్వాపి వేదవేదాంగపారగః
యజ్ఞాలు చేసేవాడు, దానంలో నిమగ్నుడైనవాడు, అన్ని తంత్రాలను ఆచరించేవాడు, సత్యవాది, యతి అయినవాడు, వేదాలు, వేదాంగాలు నేర్చుకున్నవాడు కూడా.
బ్రహ్మనిష్ఠః కులీనో వా తపస్వీ వ్రతతత్పరః । అత్రాధికారీ న భవేత్కృష్ణభక్తివివర్జితః
బ్రహ్మంలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు, మంచి వంశంలో పుట్టినవాడు, తపస్సు చేసేవాడు, వ్రతాలకు నిబద్ధుడైనవాడు అయినా, కృష్ణభక్తి లేని వాడికి ఇక్కడ హక్కు ఉండదు.
తస్మాదకృష్ణభక్తాయ కృతఘ్నాయ న మానినే । న చ శ్రద్ధావిహీనాయ వక్తవ్యం నాస్తికాయ చ
అందువల్ల, కృష్ణభక్తి లేని వాడికి, కృతఘ్నుడికి, గర్విష్టుడికి, విశ్వాసం లేని వాడికి, నాస్తికునికి ఈ ఉపదేశం చెప్పకూడదు.
న చాశుశ్రూషవే వాచ్యం నాసంవత్సరసేవినే । శ్రీకృష్ణేఽనన్యభక్తాయ దంభలోభవివర్జినే
వినిపించుకోని వాడికి, ఏడాది సేవ చేయని వాడికి చెప్పకూడదు. శ్రీకృష్ణునికి ఎలాంటి మాయ, లోభం లేని, ఏకభక్తి ఉన్నవాడికి మాత్రమే చెప్పాలి.
కామక్రోధవిముక్తాయ దేయమేతత్ప్రయత్నతః । ఋషిశ్చైవాహమేతస్య గాయత్రీఛంద ఉచ్యతే
కామక్రోధాలు లేని వాడికి శ్రద్ధగా ఈ మంత్రాన్ని ఇవ్వాలి. దీనికి ఋషి నేనే, ఛందస్సు గాయత్రీ అని చెప్పబడింది.
దేవతా బల్లవీకాంతో మంత్రస్య పరికీర్తితః । సప్రియస్య హరేర్దాస్యే వినియోగ ఉదాహృతః
ఈ మంత్రానికి దేవతగా గోపికల ప్రియుడైన హరి చెప్పబడ్డాడు. ఆయన ప్రియతో కలిసి హరికి సేవ చేయడమే దీనికి ప్రయోజనం.
ఆచక్రాద్యైస్తథా మంత్రైః పంచాంగాని ప్రకల్పయేత్ । అథవాపి స్వబీజేన కరాంగన్యాసకౌ చరేత్
నిర్దిష్టమైన మంత్రాలతో ఐదు భాగాలను స్థాపించాలి. లేకపోతే, తన స్వంత బీజాక్షరంతో చేతులు, అవయవాలపై న్యాసం చేయాలి.
మంత్రస్య ప్రథమో వర్ణో బిందునా మూర్ధ్నిభూషితః । గమిత్యేవం భవేద్బీజం నమః శక్తిరిహోదితా
మంత్రంలో మొదటి అక్షరం తలపై బిందువుతో అలంకరించబడితే అది బీజం అవుతుంది. 'నమః' అనే పదమే ఇక్కడ శక్తిగా చెప్పబడింది.
అంతిమార్ణైర్దశాంగాని తైరేవ చ తథార్చనమ్ । గంధపుష్పాదిభిస్తచ్చ జలైరేవాప్యసంభవే
చివరి అక్షరాలతో పది భాగాలు, పూజ చేయాలి. అవి లేకపోతే, పరిమళభరితమైన పువ్వులు, నీటితో ఆచరించాలి.