శాలగ్రామశిలాయాం యో మూల్యముద్ఘాటయేన్నరః । విక్రేతా చానుమంతా చ యః పరీక్షానుమోదకః
శాలగ్రామ రాయికి ధర నిర్ణయించేవాడు, అమ్మేవాడు, ఆమోదించేవాడు, పరిశీలించి ఒప్పుకునేవాడు...
సర్వే తే నరకం యాంతి యావత్సూర్యశ్చ సంప్లవః । అతస్తద్వర్జయేద్దేవి చక్రక్రయణవిక్రయమ్
వాళ్లందరూ సూర్యుడు అంతం అయ్యే వరకూ నరకంలో ఉంటారు. అందుకే దేవీ, చక్రాన్ని కొనుగోలు చేయడం, అమ్మడం నివారించాలి.
శాలగ్రామోద్భవో దేవో యో దేవో ద్వారకోద్భవః । ఉభయోః సంగమో యత్ర ముక్తిస్తత్ర న సంశయః
శాలగ్రామంలో పుట్టిన దేవుడు, ద్వారకాలో పుట్టిన దేవుడు — ఈ ఇద్దరూ కలిసినచోట ముక్తి తప్పక లభిస్తుంది.
ద్వారకోద్భవచక్రాఢ్యో బహుచక్రేణ చిహ్నితః । చక్రాసనశిలాకారచిత్స్వరూపో నిరంజనః
ద్వారకా జనిత చక్రాలతో, అనేక చక్రాల గుర్తులతో, చక్రాసనాకారంలో మెరిసే శిల, స్వచ్ఛమైన స్వరూపంతో ఉంటుంది.
నమోఽస్త్వోంకారరూపాయ సదానందస్వరూపిణే । శాలగ్రామమహాభాగ భక్తస్యానుగ్రహం కురు
ఓం రూపంగా, నిత్యానంద స్వరూపుడైన శాలగ్రామ మహాభాగా! నీ భక్తుడికి అనుగ్రహం చేయుము.
తవానుగ్రహకామస్య ఋణగ్రస్తస్య మే ప్రభో । అతః పరం ప్రవక్ష్యామి తిలకస్య విధిం ముదా
నీ అనుగ్రహం కోరుతూ, ఋణభారంతో ఉన్న నాకు, ప్రభూ! ఇప్పుడు తిలక విధానాన్ని ఆనందంగా వివరించబోతున్నాను.
యచ్ఛ్రుత్వా మానవాః సర్వే విష్ణుసారూప్యమాప్నుయుః । లలాటే కేశవం విద్యాత్కంఠే శ్రీపురుషోత్తమమ్
ఇది వినినవారు అందరూ విష్ణువుతో సమానత్వాన్ని పొందుతారు. లలాటంపై కేశవుడిని, మెడపై శ్రీపురుషోత్తముణ్ణి తెలుసుకోవాలి.
నాభౌ నారాయణం దేవం వైకుంఠం హృదయే తథా । దామోదరం వామపార్శ్వే దక్షిణే చ త్రివిక్రమమ్
నాభిలో నారాయణుడు, హృదయంలో వైకుంఠం, ఎడమవైపు దామోదరుడు, కుడివైపు త్రివిక్రముడు ఉండాలి.
మూర్ధ్ని చైవ హృషీకేశం పద్మనాభం చ పృష్ఠతః । కర్ణయోర్యమునాం గంగాం బాహ్వోః కృష్ణం హరిం తథా
తలపై హృషీకేశుడు, వెనుక భాగంలో పద్మనాభుడు, చెవుల వద్ద యమునా, గంగా, రెండు చేతులపై కృష్ణుడు, హరి ఉండేలా భావించాలి.
యథాస్థానేషు తుష్యంతి దేవతా ద్వాదశ స్మృతాః । ద్వాదశైతాని నామాని కర్తవ్యే తిలకే పఠేత్
ఈ పన్నెండు దేవతలు తగిన చోట గుర్తు చేసుకుంటే సంతోషిస్తారు. తిలకం ధరించేటప్పుడు ఈ పన్నెండు పేర్లను చదవాలి.
సర్వపాపవిశుద్ధాత్మా విష్ణులోకం స గచ్ఛతి । ఊర్ద్ధ్వపుండ్రమూర్ద్ధ్వరేఖం లలాటే యస్య దృశ్యతే
ఎవరైనా లలాటంపై ఊర్ధ్వపుండ్రం ధరిస్తే, అతడు అన్ని పాపాల నుండి పవిత్రుడై, విష్ణు లోకాన్ని పొందుతాడు.
చాండాలోఽపి స శుద్ధాత్మా పూజ్య ఏవ న సంశయః । యస్యోర్ద్ధ్వపుండ్రం దృశ్యేత న లలాటే నరస్య హి
ఒక చాండాలుడైనా, అతని మనసు శుద్ధంగా ఉండి, లలాటంపై ఊర్ధ్వపుండ్రం ఉంటే, అతడు పూజకు అర్హుడు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తద్దర్శనం న కర్త్తవ్యం దృష్ట్వా సూర్యం నిరీక్షయేత్ । త్రిపుండ్రం యస్య విప్రస్య ఊర్ద్ధ్వపుండ్రం న దృశ్యతే
ఎవరికి లలాటంపై ఊర్ధ్వపుండ్రం కనిపించదో, వాడిని చూడకూడదు. చూసిన వెంటనే సూర్యుని దర్శించాలి.
తం దృష్ట్వాప్యథవా స్పృష్ట్వా సచైలం స్నానమాచరేత్ । సాంతరాలం ప్రకర్త్తవ్యం పుండ్రం హరిపదాకృతి
ఒక బ్రాహ్మణుడి లలాటంపై త్రిపుండ్రం ఉండి, ఊర్ధ్వపుండ్రం లేకపోతే, వాడిని చూసినా, తాకినా, దుస్తులతోనే స్నానం చేయాలి.
నిరంతరాలం యః కుర్యాదూర్ద్ధ్వపుండ్రం ద్విజాధమః । లలాటే తస్య సతతం శునఃపాదో న సంశయః
హరి పాదం ఆకారంలో మధ్యలో ఖాళీ ఉండేలా ఊర్ధ్వపుండ్రం వేయాలి. మధ్యలో ఖాళీ లేకుండా వేస్తే, అలాంటి ద్విజుడు కనిష్ఠుడు, అతని లలాటం ఎప్పుడూ శునకభక్షకుడివంటి దానిగా మారుతుంది — ఇందులో సందేహం లేదు.
నాసాదికేశపర్యంతమూర్ద్ధ్వపుండ్రం సుశోభనమ్ । మధ్యే ఛిద్రసమాయుక్తం తం విద్యాద్ధరిమందిరమ్
ముక్కు నుండి జుట్టు వరకు సాగిన అందమైన ఊర్ధ్వపుండ్రంలో మధ్యలో ఖాళీ ఉంటే, అది హరివాసమైనదిగా తెలుసుకోవాలి.
వామభాగే స్థితో బ్రహ్మా దక్షిణే తు సదాశివః । మధ్యే విష్ణుం విజానీయాత్తస్మాన్మధ్యం న లేపయేత్
ఎడమవైపు బ్రహ్మా, కుడివైపు సదాశివుడు, మధ్యలో విష్ణువు ఉంటాడు. అందుకే మధ్య భాగాన్ని పూయకూడదు.
వీక్ష్యాదర్శే జలే వాపి యో విదధ్యాత్ప్రయత్నతః । ఊర్ద్ధ్వపుండ్రం మహాభాగః సయాతి పరమాం గతిమ్
తన ప్రతిబింబంలోనైనా, నీటిలోనైనా శ్రద్ధగా ఊర్ధ్వపుండ్రం వేసే వాడు, ఓ భాగ్యవంతుడా, పరమగతిని పొందుతాడు.
అగ్నిరాపశ్చ వేదాశ్చ చంద్రాదిత్యౌ తథానిలః । విప్రాణాం నిత్యమేతే హి కర్ణే తిష్ఠంతి దక్షిణే
అగ్ని, నీరు, వేదాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గాలి — ఇవన్నీ బ్రాహ్మణుల కుడి చెవిలో ఎప్పుడూ ఉంటాయి.
గంగా చ దక్షిణే శ్రోత్రే నాసికాయాం హుతాశనః । ఉభయోరపి సంస్పర్శాత్తత్క్షణాదేవ శుధ్యతి
గంగా కుడి చెవిలో, అగ్ని ముక్కులో ఉంటుంది. వీటిలో ఏదైనా తాకితే వెంటనే పవిత్రత లభిస్తుంది.
కృత్వా చైవోదకం శంఖే వైష్ణవానాం మహాత్మనామ్ । తులసీమిశ్రితం దద్యాత్పిబేన్మూర్ధ్నాభివందయేత్
వైష్ణవుల కోసం శంఖంలో నీళ్లు పోసి, తులసితో కలిపి సమర్పించి, తాగి, తల వంచి నమస్కరించాలి.
ప్రాశ్నీయాత్ప్రోక్షయేద్దేహం పుత్రమిత్రపరిగ్రహమ్ । విష్ణోః పాదోదకం పీతం కోటిజన్మాఘనాశనమ్
దాన్ని తాగాలి, శరీరానికి ప్రోక్షణ చేయాలి, కుమారుడు, మిత్రుడు, ఇతరులకు కూడా ఇవ్వాలి. విష్ణు పాదోదకం తాగితే కోట్ల జన్మల పాపాలు నశిస్తాయి.
తదేవాష్టగుణం పాపం భూమౌ బిందునిపాతనాత్ । జలశంఖం కరే కృత్వా స్తుత్వా నత్వా ప్రదక్షిణమ్
ఆ నీళ్లు భూమిపై ఒక బొట్టు పడితే కూడా ఎనిమిది రెట్లు పాపం కలుగుతుంది. శంఖంలో నీళ్లు పట్టుకుని, స్తుతించి, నమస్కరించి, ప్రదక్షిణ చేయాలి.
సతతం ధార్యతే వారి తేనాప్తం జన్మనః ఫలమ్ । శంఖో యస్య గృహే నాస్తి ఘంటా వా గరుడాన్వితా
నీళ్లు ఎప్పుడూ ఉంచాలి; దాని వల్ల జన్మ ఫలం సిద్ధిస్తుంది. ఇంట్లో శంఖం లేదా గరుడంతో అలంకరించిన గంట లేకపోతే,
పురతో వాసుదేవస్య న స భాగవతః కలౌ । యానైర్వా పాదుకాభిర్వా యానం భగవతో గృహే
వాసుదేవుని ముందు అలాంటి వాడు కలియుగంలో భక్తుడు కాడు. భగవంతుని ఇంట్లో రథమో, పాదుకలద్వారానో ప్రయాణం జరగాలి.
దేవోత్సవేష్వసేవా చ అప్రణామస్తదగ్రతః । ఉచ్ఛిష్టే చైవ చాశౌచే భగవద్వందనాదికమ్
దేవతల ఉత్సవాల్లో సేవ చేయకపోవడం, ఆయన ముందు నమస్కరించకపోవడం, అపవిత్రంగా లేదా ఊచిత భోజనం చేసిన తర్వాత భగవంతునికి వందనం చేయడం —
ఏకహస్తప్రణామశ్చ తత్పురస్తాత్ప్రదక్షిణమ్ । పాదప్రసారణం చాగ్రే తథా పర్యంకసేవనమ్
ఒక చేతితో నమస్కరించడం, ముందుగా ప్రదక్షిణగా తిరగడం, పాదాలను ముందుకు చాపడం, అలాగే మంచంపై పడుకోవడం—
శయనం భక్షణం చాపి మిథ్యాభాషణమేవ చ । ఉచ్చైర్భాషామిథో జల్పో రోదనాని చ విగ్రహః
పదుకొనడం, తినడం, అబద్ధంగా మాట్లాడడం, పెద్దగా మాట్లాడడం, వ్యర్థంగా మాట్లాడడం, ఏడవడం, గొడవపడడం—
నిగ్రహానుగ్రహౌ చైవ స్త్రీషు చ క్రూరభాషణమ్ । కేవలావరణం చైవ పరనిందాపరస్తుతిః
తగ్గింపు, ప్రోత్సాహం, స్త్రీలతో కఠినంగా మాట్లాడడం, ఒంటరిగా దాచుకోవడం, ఇతరులను నిందించడం, ఇతరులను పొగడడం—
అశ్లీలభాషణం చైవ అధోవాయువిమోక్షణమ్ । శక్తౌ గౌణోపచారశ్చ అనివేదితభక్షణమ్
అశ్లీలంగా మాట్లాడడం, క్రింద గాలి విడిచిపోవడం, చేతిలో శక్తి ఉన్నా తక్కువ సేవ చేయడం, నివేదించకుండా తినడం—