యౌవనోద్భిన్నకైశోరం నవయౌవనముచ్యతే । తద్వయస్తస్య సర్వస్వం ప్రపంచమితరద్వయః
యౌవనంలో నుండి పుట్టే యౌవనాన్ని నవయౌవనం అంటారు; ఆ వయస్సే ఆయనకు సంపూర్ణం, ప్రపంచం, మిగతా రెండూ కూడా.
బాల్యపౌగండకైశోరం వయో వందే మనోహరమ్ । బాలగోపాలగోపాలం స్మరగోపాలరూపిణమ్
బాల్యం, పౌగండం, కైశోరం అనే మధుర వయస్సును నేను వందనం చేస్తాను; బాలగోపాలుడు, గోపాలుడు, మన్మథగోపాల రూపంలో ఉన్నవాడిని.
వందే మదనగోపాలం కైశోరాకారమద్భుతమ్ । యమాహుర్యౌవనోద్భిన్న శ్రీమన్మదనమోహనమ్
మదనగోపాలుని, అద్భుతమైన కైశోర రూపాన్ని నేను వందనం చేస్తాను; యౌవనంలో ఉద్భవించిన, అందరినీ మోహింపజేసే శ్రీమంతుడని ఆయనను అంటారు.
అఖండాతులపీయూష రసానందమహార్ణవమ్ । జయతి శ్రీపతేర్గూఢం వపుః కైశోరరూపిణః
అఖండ, తులనలేని అమృతస్వరూపమైన ఆనంద మహాసముద్రం విజయవంతమవుతుంది; శ్రీపతికి గూఢంగా ఉన్న కైశోరరూపాన్ని.
ఏకమప్యవ్యయం పూర్వం బల్లవీవృందమధ్యగమ్ । ధ్యానగమ్యం ప్రపశ్యంతి రుచిభేదాత్పృథగ్ధియః
ఒకడే, మారని, ఆదికాలంలో వృందా గోపాలులతో ఉన్నవాడు అయినా, భిన్నమైన అభిరుచులు, మనస్సులు కలవారు ధ్యానంలో ఆయనను అనుభవిస్తారు.
యన్నఖేందురుచిర్బ్రహ్మ ధ్యేయం బ్రహ్మాదిభిః సురైః । గుణత్రయమతీతం తం వందే వృందావనేశ్వరమ్
ఆయన నఖచంద్రం బ్రహ్మస్వరూపం, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు ధ్యానించదగినది; మూడు గుణాలకు అతీతుడైన వృందావనేశ్వరుణ్ణి నేను వందనం చేస్తాను.
వృందావనపరిత్యాగో గోవిందస్య న విద్యతే । అన్యత్ర యద్వపుస్తత్తు కృత్రిమం తన్న సంశయః
వృందావనం ను గోవిందుడు ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టడు; ఆయన రూపం ఎక్కడైనా కనిపించినా, అది నకిలీదే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
సులభం వ్రజనారీణాం దుర్ల్లభం తన్ముముక్షుణామ్ । తం భజే నందసూనుం యన్నఖతేజః పరం మనుః
వ్రజ మహిళలకు ఆయన సులభంగా లభిస్తాడు, కానీ ముక్తిని కోరేవారికి ఆయన దుర్లభుడు. అందుకే, నందుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణుని నేను పూజిస్తాను; ఆయన పాదనఖాల తేజస్సు మానవుల్లో అత్యుత్తమం.
పార్వత్యువాచ। భుక్తిముక్తిస్పృహా యావత్పిశాచీ హృది వర్త్తతే । తావత్ప్రేమసుఖస్యాత్ర కథమభ్యుదయో భవేత్
పార్వతీ దేవి ఇలా అడిగింది: భోగమూ మోక్షమూ కోరుకునే ఆలోచన మనసులో ఉండగా, ప్రేమానందం ఎలా కలుగుతుంది?
ఈశ్వర ఉవాచ- సాధుపృష్టం త్వయా భద్రే యన్మే మనసి వర్త్తతే । తత్సర్వం కథయిష్యామి సావధానా నిశామయ
ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు: భద్రే! నీవు అడిగింది చాలా మంచిది; అది నా మనసులో ఉన్నదే. నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను, జాగ్రత్తగా విను.
స్మృత్వా గుణాన్స్మరన్నామ గానం వా మనరంజనమ్ । బోధయత్యాత్మనాత్మానం సతతం ప్రేమ్ణి లీయతే
ఆయన గుణాలను స్మరించడం, ఆయన నామాన్ని జపించడం లేదా మనసుకు ఆనందం కలిగించే పాటలు పాడటం వలన మన ఆత్మ ఎప్పుడూ తనను తాను జాగృతం చేసుకుంటూ, ప్రేమలో లీనమవుతుంది.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖండే వృందావనమాహాత్మ్యే పార్వతీశివసంవాదే శ్రీకృష్ణరూపవర్ణనంనామ సప్తసప్తతితమోఽధ్యాయః
ఇలా వృందావన మహిమలో, పార్వతీ-శివ సంభాషణలో, శ్రీకృష్ణుని రూపవర్ణన అనే పదిహేడు వంతు అధ్యాయం శ్రీపద్మ పురాణంలో, పాతాళ ఖండంలో ముగిసింది.
పార్వత్యువాచ- వైష్ణవానాం చ యద్ధర్మం సర్వం తథ్యం చ మే వద । యత్కృత్వా మానవాః సర్వే భవాంభోధిం తరంతి హి
పార్వతీ దేవి అడిగింది: వైష్ణవుల ధర్మాలు అన్నీ నిజంగా నాకు చెప్పు. వాటిని పాటిస్తే అందరూ సంసారసాగరాన్ని దాటి పోతారు.
ఈశ్వర ఉవాచ- అథ ద్వాదశధా శుద్ధిర్వైష్ణవానామిహోచ్యతే । గృహోపలేపనం చైవ తథానుగమనం హరేః
ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు: ఇప్పుడు వైష్ణవులకు ఉన్న పన్నెండు రకాల పవిత్రతలను నేను వివరించబోతున్నాను: ఇంటిని శుభ్రంగా ఉంచడం, హరిదేవుని మార్గాన్ని అనుసరించడం.
భక్త్యా ప్రదక్షిణా చైవ పాదయోః శోధనం పునః । పూజార్థం పత్రపుష్పాణాం భక్త్యైవోత్తోలనం హరేః
భక్తితో ప్రదక్షిణ చేయడం, పాదాలను మళ్లీ శుభ్రం చేసుకోవడం, హరిదేవుని పూజ కోసం ఆకులు, పువ్వులు భక్తితో సమకూర్చడం.
కరయోః సర్వశుద్ధీనామియం శుద్ధిర్విశిష్యతే । తన్నామకీర్తనం చైవ గుణానామపి కీర్త్తనమ్
చేతులను శుభ్రపరిచే అన్ని మార్గాల్లో, ఆయన నామస్మరణ, ఆయన గుణాలను కీర్తించడం అత్యుత్తమంగా చెప్పబడింది.
భక్త్యా శ్రీకృష్ణదేవస్య వచసః శుద్ధిరిష్యతే । తత్కథాశ్రవణం చైవ తస్యోత్సవనిరీక్షణమ్
భక్తితో శ్రీకృష్ణుని పూజించడం వలన మాటలు పవిత్రమవుతాయి; ఆయన కథలు వినడం, ఆయన ఉత్సవాలను చూడడం కూడా పవిత్రతకు దారితీస్తుంది.
శ్రోత్రయోర్నేత్రయోశ్చైవ శుద్ధిః సమ్యగిహోచ్యతే । పాదోదకం చ నిర్మాల్యం మాలానామపి ధారణమ్
కన్నులు, చెవులు పవిత్రమవ్వాలంటే, ఆయన పాదజలం, ఆయనకు సమర్పించిన నైవేద్యం, పూలమాలలు ధరించడం ముఖ్యమైనవి.
ఉచ్యతే శిరసః శుద్ధిః ప్రణతస్య హరేః పురః । ఆఘ్రాణం తస్య పుష్పాదేర్నిర్మాల్యస్య తథా ప్రియే
తల పవిత్రత అంటే హరిదేవుని ముందు నమస్కరించడం. ప్రియమైనవాడా! ఆయనకు సమర్పించిన పువ్వులు, నైవేద్యాన్ని వాసించడం కూడా పవిత్రతకు కారణం.
విశుద్ధిః స్యాదంతరస్య ఘ్రాణస్యాపి విధీయతే । యత్ర పుష్పాదికం యచ్చ కృష్ణపాదయుగార్పితమ్
మనం లోపల పవిత్రంగా ఉండాలంటే, ముక్కు కూడా పవిత్రంగా ఉండాలంటే, కృష్ణుని పాదాల వద్ద సమర్పించిన పువ్వులు వాసించాలి.
తదేకం పావనం లోకే తద్ధి సర్వం విశోధయేత్ । పూజా చ పంచధా ప్రోక్తా తాసాం భేదం శృణుష్వ మే
ఇది ఒక్కటే లోకంలో పవిత్రతను ఇస్తుంది; ఇది అన్నింటినీ శుభ్రం చేస్తుంది. పూజ ఐదు విధాలుగా చెప్పబడింది. వాటి తేడాలు ఇప్పుడు విను.
అభిగమనముపాదానం యోగః స్వాధ్యాయ ఏవ చ । ఇజ్యా పంచప్రకారార్చా క్రమేణ కథయామి తే
అభిగమనము, ఉపాదానం, యోగం, స్వాధ్యాయం, ఇజ్యా — ఈ ఐదు రకాల పూజలను నేను నీకు క్రమంగా వివరించబోతున్నాను.
తత్వాభిగమనం నామ దేవతాస్థానమార్జనమ్ । ఉపలేపం చ నిర్మాల్యదూరీకరణమేవ చ
అభిగమనము అంటే దేవత స్థలాన్ని శుభ్రం చేయడం, అలంకరించడం, నైవేద్యపు అవశేషాలను తొలగించడం.
ఉపాదానం నామ గంధ పుష్పాదిచయనం తథా । యోగో నామ స్వదేవస్య స్వాత్మనైవాత్మభావనా
ఉపాదానం అంటే గంధం, పువ్వులు మొదలైనవి సమకూర్చడం. యోగం అంటే మన స్వదేవుణ్ణి మన ఆత్మగా భావించడం.
స్వాధ్యాయో నామ మంత్రార్థానుసంధాపూర్వకో జపః । సూక్తస్తోత్రాదిపాఠశ్చ హరేః సంకీర్త్తనం తథా
స్వాధ్యాయం అంటే మంత్రాల అర్థాన్ని మనసులో ఉంచుకుని జపించడం, అలాగే స్తోత్రాలు, హిమ్స్ చదవడం, హరి నామాన్ని పాడడం కూడా స్వాధ్యాయమే.
తత్త్వాదిశాస్త్రాభ్యాసశ్చ స్వాధ్యాయః పరికీర్తితః । ఇజ్యా నామ స్వదేవస్య పూజనం చ యథార్థతః
తత్వాన్ని తెలిపే శాస్త్రాలను పునఃపునః అధ్యయనం చేయడం కూడా స్వాధ్యాయంగా పిలవబడుతుంది. ఇజ్యా అంటే తన ఇష్టదైవాన్ని యథావిధిగా పూజించడం.
ఇతి పంచప్రకారార్చా కథితా తవ సువ్రతే । సార్ష్టి సామీప్య సాలోక్య సాయుజ్య సారూప్యదా క్రమాత్
ఓ సతీ! ఇలా ఐదు విధాల ఆర్చన విధానాలు నీకు వివరించబడ్డాయి. అవి సార్ష్టి, సామీప్య, సాలోక్య, సాయుజ్య, సారూప్య అని వరుసగా చెప్పబడినవి.
ప్రసంగాత్కథయిష్యామి శాలగ్రామశిలార్చనమ్ । కేశవాదేశ్చతుర్బాహోర్దక్షిణోర్ధ్వకరక్రమాత్
ఇప్పుడు సందర్భానుసారం శాలగ్రామశిల పూజను వివరించబోతున్నాను. కేశవుడు, నాలుగు భుజాలు కలవాడు, కుడి, పైభాగపు చేతుల క్రమంలో ప్రారంభిస్తాను.
శంఖచక్రగదాపద్మీ కేశవాఖ్యో గదాధరః । నారాయణః పద్మగదాచక్రశంఖాయుధైః క్రమాత్
కేశవుడు శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం ధరించేవాడు, గదాధరుడు అని పిలవబడతాడు. నారాయణుడు పద్మం, గద, చక్రం, శంఖం అనే ఆయుధాలను ఆ క్రమంలో ధరిస్తాడు.
మాధవశ్చక్రశంఖాభ్యాం పద్మేన గదయా భవేత్ । గదాబ్జశంఖచక్రీ చ గోవిందాఖ్యో గదాధరః
మాధవుడు చక్రం, శంఖం, పద్మం, గదతో ఉంటాడు. గోవిందుడు గద, పద్మం, శంఖం, చక్రాన్ని ధరించేవాడు, గదాధరుడని పిలవబడతాడు.