దానధూలివినోదా చ రాసధ్వని మహానటీ । శశిరేఖా చ విజ్ఞేయా గోపాలప్రేయసీ సదా
ఆమె దానం చేసిన ధూళిలో ఆనందిస్తుంది. రాసలీల ధ్వనిలో గొప్ప నర్తకి. ఆమెను శశిరేఖగా పిలుస్తారు. ఎప్పుడూ గోపాలుని ప్రియురాలిగా ఉంటుంది.
కృష్ణాత్మా సోత్తమా శ్యామా మధుపింగలలోచనా । తత్పాదప్రేమసంమోహాత్క్వచిత్పులకచుంబితా
ఆమె ఆత్మ కృష్ణునిదే. ఆమె ఉత్తమురాలు, నల్లటి వర్ణంతో, తేనెపోలి కళ్లతో ఉంటుంది. అతని పాదాలపై ప్రేమ మోహంతో, అప్పుడప్పుడూ రోమాంచనాల ముద్దులు తగులుతుంటాయి.
శివకుండే శివానందా నందినీ దేహికాతటే । రుక్మిణీ ద్వారవత్యాం తు రాధా వృందావనే వనే
శివకుండలో ఆమె శివానంద, దేహికా తీరంలో నందిని, ద్వారకలో రుక్మిణి, వృందావన అరణ్యంలో రాధగా ఉంటుంది.
దేవకీ మథురాయాం తు జాతా మే పరమేశ్వరీ । చంద్రకూటే తథా సీతా వింధ్యే వింధ్యనివాసినీ
మధురలో దేవకీగా జన్మించింది, నాకు పరమేశ్వరిగా. చంద్రకూటంలో సీతగా, వింధ్యపర్వతాల్లో వింధ్యనివాసినిగా ఉంది.
వారాణస్యాం విశాలాక్షీ విమలా పురుషోత్తమే । వృందావనాధిపత్యం చ దత్తం తస్యై ప్రసీదతా
వారణాసిలో ఆమె విశాలాక్షి, పురుషోత్తమంలో విమల. వృందావనాధిపత్యాన్ని ఆమెకు ప్రసన్నుడైనవాడు ఇచ్చాడు.
కృష్ణేనాన్యత్ర దేవీ తు రాధా వృందావనే వనే । నిత్యానందతనుః శౌరిర్యోఽశరీరీతి భాష్యతే
ఇంకెక్కడైనా, కృష్ణుని దేవి వృందావన అరణ్యంలో రాధ. శౌరి నిత్యానందమయ శరీరుడు, అతడిని అశరీరుడని అంటారు.
వాయ్వగ్నినాకభూమీనామంగాధిష్ఠితదేవతా । నిరూప్యతే బ్రహ్మణోఽపి తథా గోవిందవిగ్రహః
వాయువు, అగ్ని, ఆకాశం, భూమి అనే మూలకాల్లో ఆమె అధిష్ఠాన దేవత. బ్రహ్మకూడా ఇలానే వివరించబడ్డాడు, అలాగే గోవిందుని రూపమూ.
సేంద్రియోఽపి యథా సూర్యస్తేజసా నోపలక్ష్యతే । తథా కాంతియుతః కృష్ణః కాలం మోహయతి ధ్రువమ్
సూర్యుడు ఇంద్రియాలతో ఉన్నా, తన తేజస్సుతో కనిపించడు. అలాగే కృష్ణుడు ప్రకాశంతో కాలాన్ని తప్పించగలడు, ఇది నిస్సందేహం.
న తస్య ప్రాకృతీ మూర్తిర్మేదోమాంసాస్థిసంభవా । యోగీ చైవేశ్వరశ్చాన్యః సర్వాత్మా నిత్యవిగ్రహః
ఆయనకు మాంసం, కొవ్వు, ఎముకలతో ఏర్పడిన శరీరం లేదు. యోగి, పరమేశ్వరుడు వేరే వారు; ఆయన సర్వాంతర్యామి, శాశ్వత రూపధారి.
కాఠిన్యం దేవయోగేన కరకాఘృతయోరివ । కృష్ణస్యామితతత్త్వస్య పాదపృష్ఠం న దేవతా
దైవిక యోగబలంతో, చేతిపిడికిల్లు నెయ్యిలా కఠినత ఉంటుంది; అనంత స్వరూపుడైన కృష్ణుని పాదతలాన్ని దేవతలు పొందలేరు.
వృందావనరజోవృందే తత్ర స్యుర్విష్ణుకోటయః । ఆనందకిరణే వృందవ్యాప్తవిశ్వకలానిధిః
వృందావనపు ధూళిలో అనేక విష్ణు స్వరూపాలు ఉంటాయి; ఆనంద కిరణాలతో వృందా వ్యాపించి, అన్ని కళలకు నిలయంగా ఉంటుంది.
గుణాత్మతాత్మని యథా జీవాస్తత్కిరణాంగకాః । భుజద్వయవృతః కృష్ణో న కదాచిచ్చతుర్భుజః
ఎలా జీవులు గుణాత్మక ఆత్మలో కిరణాలవలె ఉంటారో, అలాగే కృష్ణుడు రెండు చేతులతోనే ఉంటాడు, ఎప్పుడూ నాలుగు చేతులతో ఉండడు.
గోప్యైకయా వృతస్తత్ర పరిక్రీడతి సర్వదా । గోవింద ఏవ పురుషో బ్రహ్మాద్యాః స్త్రియ ఏవ చ
అక్కడ ఒక గోపికతో కూడి, ఎప్పుడూ ఆనందంగా విహరిస్తాడు; ఆ గోవిందుడే పరుషుడు, బ్రహ్మ మొదలైనవారు కూడా అక్కడ స్త్రీలే.
తత ఏవ స్వభావోయంఽప్రకృతేర్భావ ఈశ్వరః । పురుషః ప్రకృతిశ్చాద్యౌ రాధావృందావనేశ్వరౌ
అదే స్వభావం నుండి ప్రకృతి కి అతీతమైన ఈశ్వరుడు ఉద్భవిస్తాడు; ఆ ఆదిపురుషుడు, ప్రకృతి ఇద్దరూ రాధా, వృందావనేశ్వరుడే.
ప్రకృతేర్వికృతం సర్వం వినా వృందావనేశ్వరమ్
ప్రకృతి లోని అన్ని మార్పులు వృందావనేశ్వరుడి వల్లనే జరుగుతాయి.
సముద్భవేనైవ సముద్భవేదిదం భేదం గతం తస్య వినాశతో హి । స్వర్ణస్య నాశో న హి విద్యతే తథా మత్స్యాదినాశేఽపి న కృష్ణవిచ్యుతిః
ఈ లోకం మూలం నుండి పుట్టింది; ఆయన లేకపోతే భేదం ఉండదు. బంగారం నశించదు, మత్స్యాది నాశనంతో కూడా కృష్ణుడు ఎప్పటికీ విడిపోవడు.
త్రిగుణాదిప్రపంచోఽయం వృందావనవిహారిణః । ఊర్మ్మీవాబ్ధేస్తరంగస్య యథాబ్ధిర్నైవ జాయతే
ఈ మూడు గుణాల ప్రపంచం వృందావనంలో విహరించే ఆయనదే; అలలు సముద్రం నుండి పుట్టినట్టు, సముద్రం మాత్రం అలల వల్ల పుట్టదు.
న రాధికా సమా నారీ న కృష్ణసదృశః పుమాన్ । వయః పరం న కైశోరాత్స్వభావః ప్రకృతేః పరః
రాధికకు సమానమైన స్త్రీ లేరు, కృష్ణునికి సమానమైన పురుషుడు లేడు; వారి వయస్సు అత్యుత్తమం, బాల్యం కాదు, వారి స్వభావం ప్రకృతికి అతీతమైనది.
ధ్యేయం కైశోరకం ధ్యేయం వనం వృందావనం వనమ్ । శ్యామమేవ పరం రూపమాదిదేవం పరో రసః
యౌవన రూపాన్ని, వనం, వృందావనాన్ని ధ్యానించాలి; శ్యామవర్ణమే పరమరూపం, ఆదిదేవుడు, పరమ రసం.
బాల్యం పంచమవర్షాంతం పౌగండం దశమావధి । అష్టపంచకకైశోరం సీమా పంచదశావధి
బాల్యం అయిదవ సంవత్సరానికి ముగుస్తుంది, పౌగండం పదవ సంవత్సరానికి; యౌవన పరిమితి పదిహేనేళ్లు, ఎనిమిది ఐదు కలిపి.
యౌవనోద్భిన్నకైశోరం నవయౌవనముచ్యతే । తద్వయస్తస్య సర్వస్వం ప్రపంచమితరద్వయః
యౌవనంలో నుండి పుట్టే యౌవనాన్ని నవయౌవనం అంటారు; ఆ వయస్సే ఆయనకు సంపూర్ణం, ప్రపంచం, మిగతా రెండూ కూడా.
బాల్యపౌగండకైశోరం వయో వందే మనోహరమ్ । బాలగోపాలగోపాలం స్మరగోపాలరూపిణమ్
బాల్యం, పౌగండం, కైశోరం అనే మధుర వయస్సును నేను వందనం చేస్తాను; బాలగోపాలుడు, గోపాలుడు, మన్మథగోపాల రూపంలో ఉన్నవాడిని.
వందే మదనగోపాలం కైశోరాకారమద్భుతమ్ । యమాహుర్యౌవనోద్భిన్న శ్రీమన్మదనమోహనమ్
మదనగోపాలుని, అద్భుతమైన కైశోర రూపాన్ని నేను వందనం చేస్తాను; యౌవనంలో ఉద్భవించిన, అందరినీ మోహింపజేసే శ్రీమంతుడని ఆయనను అంటారు.
అఖండాతులపీయూష రసానందమహార్ణవమ్ । జయతి శ్రీపతేర్గూఢం వపుః కైశోరరూపిణః
అఖండ, తులనలేని అమృతస్వరూపమైన ఆనంద మహాసముద్రం విజయవంతమవుతుంది; శ్రీపతికి గూఢంగా ఉన్న కైశోరరూపాన్ని.
ఏకమప్యవ్యయం పూర్వం బల్లవీవృందమధ్యగమ్ । ధ్యానగమ్యం ప్రపశ్యంతి రుచిభేదాత్పృథగ్ధియః
ఒకడే, మారని, ఆదికాలంలో వృందా గోపాలులతో ఉన్నవాడు అయినా, భిన్నమైన అభిరుచులు, మనస్సులు కలవారు ధ్యానంలో ఆయనను అనుభవిస్తారు.
యన్నఖేందురుచిర్బ్రహ్మ ధ్యేయం బ్రహ్మాదిభిః సురైః । గుణత్రయమతీతం తం వందే వృందావనేశ్వరమ్
ఆయన నఖచంద్రం బ్రహ్మస్వరూపం, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు ధ్యానించదగినది; మూడు గుణాలకు అతీతుడైన వృందావనేశ్వరుణ్ణి నేను వందనం చేస్తాను.
వృందావనపరిత్యాగో గోవిందస్య న విద్యతే । అన్యత్ర యద్వపుస్తత్తు కృత్రిమం తన్న సంశయః
వృందావనం ను గోవిందుడు ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టడు; ఆయన రూపం ఎక్కడైనా కనిపించినా, అది నకిలీదే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
సులభం వ్రజనారీణాం దుర్ల్లభం తన్ముముక్షుణామ్ । తం భజే నందసూనుం యన్నఖతేజః పరం మనుః
వ్రజ మహిళలకు ఆయన సులభంగా లభిస్తాడు, కానీ ముక్తిని కోరేవారికి ఆయన దుర్లభుడు. అందుకే, నందుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణుని నేను పూజిస్తాను; ఆయన పాదనఖాల తేజస్సు మానవుల్లో అత్యుత్తమం.
పార్వత్యువాచ। భుక్తిముక్తిస్పృహా యావత్పిశాచీ హృది వర్త్తతే । తావత్ప్రేమసుఖస్యాత్ర కథమభ్యుదయో భవేత్
పార్వతీ దేవి ఇలా అడిగింది: భోగమూ మోక్షమూ కోరుకునే ఆలోచన మనసులో ఉండగా, ప్రేమానందం ఎలా కలుగుతుంది?
ఈశ్వర ఉవాచ- సాధుపృష్టం త్వయా భద్రే యన్మే మనసి వర్త్తతే । తత్సర్వం కథయిష్యామి సావధానా నిశామయ
ఈశ్వరుడు ఇలా చెప్పాడు: భద్రే! నీవు అడిగింది చాలా మంచిది; అది నా మనసులో ఉన్నదే. నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను, జాగ్రత్తగా విను.