అధిష్ఠాతాఽత్ర గోపాలో ధేనుపాలనతత్పరః । షష్ఠం దలం యదాఖ్యాతం తత్ర నందవనం స్మృతమ్
అక్కడ గోపాలుడు పాలకుడిగా, గోవులను కాపాడడంలో తలమునకగా ఉంటాడు. ఆరు దళాలలో ఆరవదాన్ని నందవనం అని గుర్తిస్తారు.
సప్తమం బకులారణ్యం దలం రమ్యం ప్రకీర్తితమ్ । తత్రాష్టమం తాలవనం తత్ర ధేనువధః స్మృతః
ఏడవ దళం అందమైన బకులవనంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఎనిమిదవదాన్ని తాళవనం అంటారు, అక్కడ ధేనుకాసుర వధను గుర్తిస్తారు.
నవమం కుముదారణ్యం దలం రమ్యం ప్రకీర్తితమ్ । కామారణ్యం చ దశమం ప్రధానం సర్వకారణమ్
తొమ్మిదవ దళం సుందరమైన కుముదవనం అని ప్రసిద్ధి. పదవదాన్ని కామవనం అంటారు, అది ముఖ్యమైనది, అన్నింటికీ కారణమైనది.
బ్రహ్మప్రసాధనం తత్ర విష్ణుచ్ఛద్మప్రదర్శనమ్ । కృష్ణక్రీడారసస్థానం ప్రధానం దలముచ్యతే
అక్కడ బ్రహ్మకు అలంకారం, విష్ణువు ఆశ్రయాన్ని చూపించడమూ ఉంది. కృష్ణుని లీలారస స్థలం ప్రధాన దళంగా చెప్పబడింది.
దలమేకాదశం ప్రోక్తం భక్తానుగ్రహకారణమ్ । నిర్మాణం సేతుబంధస్య నానావనమయస్థలమ్
పదకొండవ దళం భక్తులకు కృప ప్రసాదించేందుకు ఉద్దేశించబడింది. అక్కడ నానావిధమైన వనాలతో కూడిన వంతెన నిర్మాణ స్థలం ఉంది.
భాండీరం ద్వాదశదలం వనం రమ్యం మనోహరమ్ । కృష్ణః క్రీడారతస్తత్ర శ్రీదామాదిభిరావృతః
పన్నెండవ దళం ఆకర్షణీయమైన, అందమైన భాండీరవనం. అక్కడ కృష్ణుడు శ్రీదాముడు మొదలైనవారితో కలిసి ఆటలలో మునిగిపోతాడు.
త్రయోదశం దలం శ్రేష్ఠం తత్ర భద్రవనం(రం) స్మృతమ్ । చతుర్దశదలం ప్రోక్తం సర్వసిద్ధిప్రదస్థలమ్
పదమూడవ దళం అత్యుత్తమమైనది, అది భద్రవనం అని గుర్తించబడింది. పద్నాల్గవ దళం అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదించే స్థలంగా చెప్పబడింది.
శ్రీవనం తత్ర రుచిరం సర్వైశ్వర్యస్య కారణమ్ । కృష్ణక్రీడాదలమయం శ్రీకాంతికీర్తివర్ద్ధనమ్
అక్కడ అందమైన శ్రీవనం ఉంది, అది సమస్త ఐశ్వర్యానికి కారణం. కృష్ణుని లీలాదళం శ్రీకాంతి కీర్తిని పెంచుతుంది.
దలం పంచదశం శ్రేష్ఠం తత్ర లోహవనం స్మృతమ్ । కథితం షోడశదలం మాహాత్మ్యం కర్ణికాసమమ్
పదిహేనవ దళం అత్యుత్తమమైనది, అది లోహవనం అని గుర్తించబడింది. పదహారు దళాల మహిమ కర్ణికా సమానంగా వివరించబడింది.
మహావనం తత్ర గీతం తత్రాస్తి గుహ్యముత్తమమ్ । బాలక్రీడారతస్తత్ర వత్సపాలైః సమావృతః
అక్కడ మహావనం గానంగా చెప్పబడింది, అక్కడ పరమ రహస్యముంది. అక్కడ బాలకృష్ణుడు వత్సపాలులతో కలిసి ఆటలలో ఆనందిస్తాడు.
పూతనాదివధస్తత్ర యమలార్జునభంజనమ్ । అధిష్ఠాతా తత్ర బాలగోపాలః పంచమాబ్దికః
అక్కడ పూతనాదుల వధ, యమలార్జున విరగడం జరుగుతుంది. అక్కడ పాలకుడు ఐదు సంవత్సరాల బాలగోపాలుడు.
నామ్నా దామోదరః ప్రోక్తః ప్రేమానందరసార్ణవః । దలం ప్రసిద్ధమాఖ్యాతం సర్వశ్రేష్ఠదలోత్తమమ్
ఆయనను దామోదరుడు అని పిలుస్తారు, ప్రేమానంద రససముద్రుడు. ఈ ప్రసిద్ధ దళం అన్నింటిలో ఉత్తమమైనదిగా చెప్పబడింది.
కృష్ణక్రీడా చ కింజల్కీ విహారదలముచ్యతే । సిద్ధప్రధానకింజల్క దలం చ సముదాహృతమ్
కృష్ణుని ఆటను పుష్పరేణువుగా, ఆ వినోదాన్ని ఆకుగా అంటారు. సిద్ధులలో శ్రేష్ఠులైన వారి పుష్పరేణువును కూడా ఆకుగా పేర్కొంటారు.
పార్వత్యువాచ-। వృందారణ్యస్య మాహాత్మ్యం రహస్యం వా కిమద్భుతమ్ । తదహం శ్రోతుమిచ్ఛామి కథయస్వ మహాప్రభో
పార్వతీ దేవి అడిగింది — ప్రభూ! వృందావనానికి ఉన్న గొప్పతనం, రహస్యము లేదా ఆశ్చర్యం ఏమిటో నేను వినాలని కోరుకుంటున్నాను. దయచేసి చెప్పండి.
ఈశ్వర ఉవాచ-। కథితం తే ప్రియతమే గుహ్యాద్గుహ్యోత్తమోత్తమమ్ । రహస్యానాం రహస్యం యద్దుర్లభానాం చ దుర్లభమ్
ఈశ్వరుడు చెప్పాడు — ప్రియమైనవాడా! నేను నీకు అత్యంత రహస్యమైన, దుర్లభమైన రహస్యాన్ని వివరంగా చెప్పాను.
త్రైలోక్యగోపితం దేవి దేవేశ్వరసుపూజితమ్ । బ్రహ్మాదివాంఛితం స్థానం సురసిద్ధాదిసేవితమ్
దేవీ! అది మూడు లోకాలకూ దాచబడింది, దేవతాధిపతులు పూజించే స్థలం, బ్రహ్మ మొదలైనవారు కోరుకునే స్థానం, దేవతలు, సిద్ధులు తదితరులు సేవించే ప్రదేశం.
యోగీంద్రా హి సదా భక్త్యా తస్య ధ్యానైకతత్పరాః । అప్సరోభిశ్చ గంధర్వైర్నృత్యగీతనిరంతరమ్
యోగులలో శ్రేష్ఠులు ఎప్పుడూ భక్తితో దాని ధ్యానంలో లీనమై ఉంటారు. అక్కడ అప్సరసలు, గంధర్వులు నిరంతరం నాట్యం చేయడం, పాటలు పాడడం జరుగుతుంటుంది.
శ్రీమద్వృందావనం రమ్యం పూర్ణానందరసాశ్రయమ్ । భూరిచింతామణిస్తోయమమృతం రసపూరితమ్
శ్రీ వృందావనం ఎంతో అందమైనది, పరిపూర్ణ ఆనందానికి నిలయం. అక్కడ నీళ్ళు అనేక చింతామణుల తేజంతో, అమృతస్వరూపమైన రసంతో నిండివుంటాయి.
వృక్షం గురుద్రుమం తత్ర సురభీవృందసేవితమ్ । స్త్రీం లక్ష్మీం పురుషం విష్ణుం తద్దశాంశసముద్భవమ్
అక్కడ గొప్ప వృక్షం ఉంది, దానిని అనేక కామధేనువులు సేవిస్తుంటాయి. ఆ వృక్షం నుండి పది భాగాలుగా లక్ష్మీదేవి, విష్ణువు ఉద్భవించారు.
తత్ర కైశోరవయసం నిత్యమానందవిగ్రహమ్ । గతినాట్యం కలాలాపస్మితవక్త్రం నిరంతరమ్
అక్కడ ఆయన ఎప్పుడూ యవ్వనంతో, శాశ్వత ఆనందమూర్తిగా ఉంటాడు. ఆయన నడక, నాట్యం, మధురమైన మాటలు, చిరునవ్వుతో కూడిన ముఖం ఎల్లప్పుడూ కనిపిస్తాయి.
శుద్ధసత్వైః ప్రేమపూర్ణైర్వైష్ణవైస్తద్వనాశ్రితమ్ । పూర్ణబ్రహ్మసుఖేమగ్నం స్ఫురత్తన్మూర్తితన్మయమ్
ఆ అడవిలో శుద్ధమైన హృదయంతో, ప్రేమతో నిండిన వైష్ణవులు నివసిస్తారు. వారు పరబ్రహ్మానందంలో మునిగి, ఆయన రూపంలో ఏకమై ఉంటారు.
మత్తకోకిలభృంగాద్యైః కూజత్కలమనోహరమ్ । కపోలశుకసంగీతమున్మత్తాలి సహస్రకమ్
అక్కడ మత్తులో ఉన్న కోకిలలు, తేనెటీగలు మధురంగా కూస్తూ ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. గాలిలో వేలాది మత్తులో ఉన్న చిలుకలు పాటలు పాడుతుంటాయి.
భుజంగశత్రునృత్యాఢ్యం సకలామోదవిభ్రమమ్ । నానావర్ణైశ్చ కుసుమైస్తద్రేణుపరిపూరితమ్
అక్కడ పాములకు శత్రువైనవాడు చేసే నాట్యాలు, అన్ని రకాల ఆనందాలు, ఆకర్షణలు నిండివుంటాయి. వివిధ రంగుల పువ్వుల రేణువులతో ఆ అడవి పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది.
పూర్ణేందునిత్యాభ్యుదయం సూర్యమందాంశుసేవితమ్ । అదుఃఖం దుఃఖవిచ్ఛేదం జరామరణవర్జితమ్
అక్కడ పూర్ణచంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ ఉదయిస్తాడు, మృదువైన సూర్యకిరణాలు సేవిస్తాయి. అక్కడ బాధ లేదు, బాధలకు అంతం, వృద్ధాప్యం, మరణం లేవు.
అక్రోధం గతమాత్సర్యమభిన్నమనహంకృతమ్ । పూర్ణానందామృతరసం పూర్ణప్రేమసుఖార్ణవమ్
అక్కడ కోపం లేదు, అసూయ లేదు, విడిపోవడం లేదు, అహంకారం లేదు. పరిపూర్ణ ఆనందం, అమృతరసం, సంపూర్ణ ప్రేమ ఆనంద సముద్రం అక్కడ ఉంది.
గుణాతీతం మహద్ధామ పూర్ణప్రేమస్వరూపకమ్ । వృక్షాదిపులకైర్యత్ర ప్రేమానందాశ్రువర్షితమ్
అది గుణాలకు అతీతమైన గొప్ప స్థలం, పరిపూర్ణ ప్రేమ స్వరూపం. అక్కడ వృక్షాలు మొదలైనవి కూడా ఆనందభరిత ప్రేమతో ఆనందాశ్రువులు కురిపిస్తాయి.
కిం పునశ్చేతనాయుక్తైర్విష్ణుభక్తైః కిముచ్యతే । గోవిందాంఘ్రిరజః స్పర్శాన్నిత్యం వృందావనం భువి
అయితే, చైతన్యంతో ఉన్న విష్ణుభక్తుల గురించి ఇంకేమి చెప్పాలి? గోవిందుని పాదధూళి తాకినంత మాత్రాన వృందావనం ఎప్పుడూ భూమిపై ఉంటుంది.
సహస్రదలపద్మస్య వృందారణ్యం వరాటకమ్ । యస్య స్పర్శనమాత్రేణ పృథ్వీ ధన్యా జగత్త్రయే
వృందావనం వెయ్యి దళాల పద్మంలో అద్భుతమైన మధ్యభాగంగా ఉంది. దాని తాకిడితో భూమి మూడు లోకాలలో శ్రేష్ఠంగా మారుతుంది.
గుహ్యాద్గుహ్యతరం రమ్యం మధ్యే వృందావనం భువి । అక్షరం పరమానందం గోవిందస్థానమవ్యయమ్
భూమి మధ్యలో వృందావనం అత్యంత రహస్యమైనది, అందమైనది, నశించని పరమానందమైనది, గోవిందుని శాశ్వత నివాసస్థలం.
గోవిందదేహతోఽభిన్నం పూర్ణబ్రహ్మసుఖాశ్రయమ్ । ముక్తిస్తత్ర రజఃస్పర్శాత్తన్మాహాత్మ్యం కిముచ్యతే
అది గోవిందుని స్వరూపంతో ఏకమై ఉంది, పరబ్రహ్మ ఆనందానికి నిలయం. అక్కడ ధూళిని తాకినవారికి ముక్తి లభిస్తుంది — దాని గొప్పతనం గురించి ఇంకేమి చెప్పాలి?