ఇత్యుక్తవతి భూమీశే రామే కుంభోద్భవో మునిః । కరవాలం చాభిమంత్ర్య దదౌ రామకరే మునిః
రాముడు భూమిపతి ఇలా చెప్పిన తరువాత, కుంభజుడు మహర్షి కత్తిని పవిత్రం చేసి, రాముని చేతిలో పెట్టాడు.
కరవాలే ధృతే స్పృష్టే రామేణ స హయః క్రతౌ । పశుత్వం తు విహాయాశు దివ్యరూపమపద్యత
రాముడు కత్తిని పట్టి తాకిన వెంటనే, ఆ యజ్ఞ గుర్రం తన జంతు రూపాన్ని వదిలి, వెంటనే దివ్యరూపాన్ని పొందింది.
విమానవరమారూఢశ్చాప్సరోభిః సమంతతః । చామరైర్వీజ్యమానశ్చ వైజయంత్యా విభూషితః
ఆ దివ్యరూపి అద్భుతమైన విమానంపై ఎక్కి, చుట్టూ అప్సరసలతో, చామరాలతో వడివేయించుకుంటూ, వైజయంతి హారంతో అలంకరించబడ్డాడు.
తదా తం వాజితాం త్యక్త్వా దివ్యరూపధరం వరమ్ । వీక్ష్య లోకాః క్రతౌ సర్వే విస్మయం ప్రాప్నువంస్తదా
అప్పుడు ఆ ఉత్తముడు గుర్రం రూపాన్ని వదిలి దివ్యరూపాన్ని ధరించడాన్ని చూసి, యజ్ఞంలో ఉన్న అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
తదా రామః స్వయం జానఞ్జ్ఞాపయన్సర్వతో నరాన్ । పప్రచ్ఛ దివ్యరూపం తం సురం పరమధార్మికః
అప్పుడు రాముడు స్వయంగా తెలుసుకుని, అందరికి తెలియజేసి, ఆ దివ్యరూపి ధార్మికుని అడిగాడు.
కస్త్వం దివ్యవపుః ప్రాప్తః కస్మాత్త్వం వాజితాం గతః । కథం సురస్త్రీసహితః కిం చికీర్షసి తద్వద
నీవెవరు, దివ్యరూపాన్ని పొందినవాడవు? ఎందుకు గుర్రం అయ్యావు? దేవస్త్రీలతో ఇక్కడ ఎలా ఉన్నావు? ఏమి చేయదలచుకున్నావు? నన్ను చెప్పు.
రామస్య వచనం శ్రుత్వా దేవః ప్రోవాచ భూమిపమ్ । హసన్మేఘరవాం వాణీమవదత్సుమనోహరామ్
రాముని మాటలు విని ఆ దేవుడు రాజును చూసి నవ్వుతూ, మేఘగర్జనలా గంభీరంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునే మధురమైన మాటలు పలికాడు.
తవాజ్ఞాతం న సర్వత్ర బాహ్యాభ్యంతరచారిణః । తథాపి పృచ్ఛతే తుభ్యం కథయామి యథాతథమ్
నీవు లోపల బయట తిరిగే వాడివైనా, అన్నీ నీకు తెలిసినవే కావు. అయినా నువ్వు అడిగినందుకు నిజాన్ని యథాతథంగా చెబుతాను.
అహం పురాభవే రామ ద్విజః పరమధార్మికః । అచరం ప్రతికూలం వై వేదస్య రిపుతాపన
ఓ రామా! నేను ఒకప్పుడు అత్యంత ధార్మికుడైన ద్విజుడిని. అయినా శత్రువులను దహించే వాడా, వేదానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించాను.
కదాచిద్ధుతపాపాయాస్తీరేఽహం గతవాన్పురా । అనేకవృక్షలలితే సర్వత్రసుమనోరమే
ఒకసారి పాపాలను తొలగించే నదీ తీరానికి నేను వెళ్లాను. అక్కడ ఎన్నో చెట్లతో అలంకరించబడి, చుట్టూ అందంగా ఉన్నది.
తత్ర స్నాత్వా పితౄంస్తృప్త్వా దానం దత్త్వా యథావిధి । ధ్యానం తవ మహాబాహో కృతవాన్వేదసంమితమ్
అక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, నియమానుసారం దానం చేసి, మహాబాహువా! వేదానికి అనుగుణంగా నిన్ను ధ్యానం చేశాను.
తదా జనాః సమాయాతా బహవస్తత్ర భూపతే । తేషాం ప్రవంచనార్థాయ దంభమేనమకారిషమ్
అప్పుడు, ఓ రాజా! అక్కడికి అనేక మంది వచ్చారు. వారిని మోసం చేయాలనే ఉద్దేశంతో నేను ఈ దంభాన్ని ప్రదర్శించాను.
అనేకక్రతుసంభారైః పూర్ణమజిరముత్తమమ్ । వాసోభిశ్ఛాదితం రమ్యం చషాలాదియుతం మహత్
అనేక యజ్ఞాల సమర్పణలతో ఆ అంగణం నిండిపోయింది. వస్త్రాలతో కప్పబడి, అందంగా, అవసరమైన పరికరాలన్నీ ఉన్న గొప్ప ప్రాంగణంగా మారింది.
అగ్నిహోత్రోద్భవోధూమః సర్వతో నభసోంగణమ్ । చకార రమ్యమతులం చిత్రకారివపుర్ధరః
అగ్నిహోత్రంలోంచి వచ్చిన పొగ ఆకాశమంతా వ్యాపించింది. భూమి చిత్రకారుడు చిత్రించినట్లుగా అపూర్వంగా, అందంగా కనిపించింది.
అనేకతిలకశ్రీభిః శోభితాంగో మహత్తపాః । దర్భశోభః సమిత్పాణిర్దంభో మూర్తిధరః కిము
అనేక శుభలక్షణాలతో నా శరీరం ప్రకాశించింది. చేతిలో దర్భ, సమిధలు పట్టుకుని, దంభమే మూర్తిరూపంలో ఉన్నట్టు కనిపించాను.
దుర్వాసాస్తత్ర స్వచ్ఛందం పర్యటఞ్జగతీతలమ్ । ప్రాప తత్ర మహాతేజా ధూతపాపసరిత్తటే
అక్కడ మహాతపస్వి దుర్వాసుడు స్వేచ్ఛగా భూమిపై సంచరిస్తూ, ఆ పాపాలను తొలగించే నదీ తీరానికి వచ్చాడు.
దదర్శ మాం దంభకరం మౌనధారిణమగ్రతః । అనర్ఘ్యకరమున్మత్తమస్వాగతవచః కరమ్
అతడు నన్ను, మౌనవ్రతాన్ని పాటిస్తూ, ఎదుట నిలబడి, విలువలేని పనులు చేస్తూ, పిచ్చివాడిగా, ఆహ్వానం పలకకుండా ఉన్న దంభికుడిని చూశాడు.
దృష్ట్వాతీవ క్రుధాక్రాంతః సముద్ర ఇవ పర్వణి । శశాపాసౌ మునిస్తీవ్రో దంభినం మాం మహామతిః
నన్ను చూసి అతడు పరిపూర్ణ చంద్రుని సమయంలో సముద్రంలా ఉగ్రకోపంతో నిండిపోయాడు. ఆ మహాముని, తీవ్రమైన మనస్సుతో నన్ను దంభికుడిని శపించాడు.
దంభం కరోషి చేత్తీరే సరితస్త్వం సుదుర్మతే । తస్మాత్ప్రాప్నుహి నిర్వాచ్యం పశుత్వం తాపసాధమ
ఈ నదీ తీరంలో దంభాన్ని చేస్తే, ఓ దుర్మతి! అందువల్ల, ఓ నీచ తపస్వీ! నీవు వాచ్యం చెప్పలేని పశువుగా మారిపోవాలి.
శాపం ప్రదత్తం సంశ్రుత్య దుఃఖితోఽహం తదాభవమ్ । అగ్రాహిషం పదే తస్య మునేర్దుర్వాససః కిల
ఆ శాపాన్ని విని నేను ఎంతో బాధపడ్డాను. వెంటనే దుర్వాస మహర్షి పాదాలను పట్టుకున్నాను.
తదా మే కృతవాన్రామ ద్విజోఽనుగ్రహముత్తమమ్ । వాజితాం ప్రాప్నుహి మఖే రాజరాజస్య తాపస
అప్పుడు ఆ ద్విజుడు, ఓ రామా! నాకు గొప్ప అనుగ్రహం చేశాడు — 'ఓ తపస్వీ! నీవు రాజరాజు అశ్వమేధ యజ్ఞాన్ని పొందుతావు' అని వరమిచ్చాడు.
పశ్చాత్తద్ధస్తసంపర్కాద్యాహి తత్పరమం పదమ్ । దివ్యం వపుర్మనోహారి ధృత్వా దంభవివర్జితమ్
తర్వాత అతని చేతి స్పర్శతో, దంభాన్ని విడిచి, దివ్యమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని ధరించి, పరమ పదాన్ని చేరవచ్చు అని చెప్పాడు.
తేన శాపోపిసందిష్టో మమానుగ్రహతాం గతః । యదహం తవ హస్తస్య స్పర్శం ప్రాప్తో మనోరమమ్
అలా ఆ శాపమే నాకు అనుగ్రహంగా మారింది. ఎందుకంటే నీ చేతి మధురమైన స్పర్శను పొందాను.
యదేవ రామ దేవాదిదుర్లభం బహుజన్మభిః । తత్తేఽహం కరజస్పర్శం ప్రాప్తవానిహ దుర్లభమ్
ఓ రామా! అనేక జన్మల్లో దేవతలకూ దుర్లభమైన నీ చేతి స్పర్శను నేను ఇప్పుడు పొందాను.
ఆజ్ఞాపయ మహారాజ త్వత్ప్రసాదాదహం మహత్ । గచ్ఛామి శాశ్వతం స్థానం తవ దుఃఖాదివర్జితమ్
మహారాజా, మీరు ఆజ్ఞాపించండి. మీ దయ వల్ల నేను ఇప్పుడు శాశ్వతమైన స్థలానికి, బాధలు లేని లోకానికి వెళ్తున్నాను.
న యత్ర శోకో న జరా న మృత్యుః కాలవిభ్రమః । తత్స్థానం దేవ గచ్ఛామి త్వత్ప్రసాదాన్నరాధిప
నరాధిపా, మీ కృపతో నేను ఆ పరమస్థానానికి వెళ్తున్నాను. అక్కడ శోకం లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు, కాలభ్రమం లేదు.
ఇత్యుక్త్వా తం పరిక్రమ్య విమానవరమారుహత్ । అనేకరత్నఖచితం సర్వదేవాధివందితమ్
అలా చెప్పి, ఆయన రాజును ప్రదక్షిణగా తిరిగి, ఎన్నో రత్నాలతో అలంకరించబడిన, సమస్త దేవతలు పూజించే ఉత్తమ విమానంలో ఎక్కాడు.
గతోఽసౌ శాశ్వతస్థానం రామపాదప్రసాదతః । పునరావృత్తిరహితం శోకమోహవివర్జితమ్
ఆయన రాముని పాదాల కృపతో తిరిగి రాని, శోకమూ మోహమూ లేని శాశ్వత స్థలానికి వెళ్లిపోయాడు.
తేన తత్కథితం శ్రుత్వా రామం జ్ఞాత్వేతరే జనాః । విస్మయం ప్రాపిరే సర్వే పరస్పరముదున్మదాః
ఆయన చెప్పిన మాటలు విని, రాముడిని గుర్తించిన మిగతా జనులంతా పరస్పరం ఆనందంతో ఆశ్చర్యపోయారు.
శృణు ద్విజమహాబుద్ధే దంభేనాపి స్మృతో హరిః । దదాతి మోక్షం సుతరాం కిం పునర్దంభవర్జనాత్
మహాబుద్ధి బ్రాహ్మణా, విను. దంభంతో అయినా హరినామస్మరణ చేస్తే ఆయన మోక్షం ఇస్తాడు. మరి దంభం లేకుండా చేస్తే ఎంత గొప్ప ఫలితం కలుగుతుందో!