రాజావీరమణిస్తత్ర శ్రుతవత్యా మనోజ్ఞయా । లక్ష్మీనిధిః కోమలయా రిపుతాపోంగసేనయా
అక్కడ రాజు వీరమణి ఆకర్షణీయమైన శ్రుతవతి తో, లక్ష్మీనిధి కోమలతో, రిపుతాప ఉంగసేనతో ఉన్నారు.
విభీషణో మహామూర్త్యా ప్రతాపాగ్ర్యః ప్రతీతయా । ఉగ్రాశ్వః కామగమయా నీలరత్నోధిరమ్యయా
విభీషణుడు మహామూర్తి అయిన ప్రతీతతో, ఉగ్రాశ్వుడు కామగమయతో, నీలరత్నుడు ఉదిరమ్యతో ఉన్నారు.
సురథః సుమనోహార్యా తథా మోహనయా కపిః । ఇత్యాదీన్నృపతీన్విప్రో వసిష్ఠః ప్రాహిణోన్మునిః
సురథుడు సుమనోహార్యతో, అలాగే వానరం మోహనయతో ఉన్నాడు. ఇలా వసిష్ఠ మహర్షి వీరిని, ఇతర రాజులతో పాటు పంపించాడు.
వసిష్ఠః సరయూం గత్వా శివపుణ్యజలాప్లుతామ్ । ఉదకం మంత్రయామాస వేదమంత్రేణ మంత్రవిత్
వసిష్ఠుడు సరయూ నదికి వెళ్లి, ఆ పవిత్రమైన నీటిలో స్నానం చేసి, వేద మంత్రాలతో నీటికి మంత్రోచ్చారణ చేశాడు.
పయః పునీహ్యముం వాహముదకేన మనోహృతా । యజ్ఞార్థం రామచంద్రస్య సర్వలోకైకరక్షితుః
ఈ పాలను, రామచంద్రుని యజ్ఞార్థంగా, అందమైన నీటితో శుద్ధి చేయుము, ఓ వాహకా, సమస్త లోకాలకు రక్షకుడైన రాముని కోసం.
ఉదకం తన్మునిస్పృష్టం సర్వే రామాదయో నృపాః । ఆజహ్రుర్మండపతలే విప్రవర్యైరుపస్తుతే
మహర్షి తాకిన ఆ నీటిని రాముడు మొదలైన రాజులు, బ్రాహ్మణులు స్తుతించిన యజ్ఞశాలలోకి తీసుకువచ్చారు.
పయోభిర్నిర్మలైః స్నాప్య వాజినం క్షీరసన్నిభమ్ । మంత్రేణ మంత్రయామాస రామ హస్తేన కుంభజః
పాలలాంటి తెల్లని గుర్రాన్ని స్వచ్ఛమైన నీటితో స్నానంచేయించి, కుంభజుడు రాముని చేతితో మంత్రోచ్చారణ చేశాడు.
పునీహి మాం మహావాహ అస్మిన్బ్రహ్మసమాకులే । త్వన్మేధేనాఖిలా దేవాః ప్రీణంతు పరితోషితాః
ఓ మహావాహా, ఈ బ్రాహ్మణులతో నిండిన సభలో నన్ను పవిత్రం చేయుము. నీ యజ్ఞంతో సమస్త దేవతలు సంతోషించాలి.
ఇత్యుక్త్వా స నృపో రామః సీతయా సమమస్పృశత్ । తదా సర్వే ద్విజాశ్చిత్రమమన్యంత కుతూహలాత్
ఇలా చెప్పి రాముడు సీతతో కలిసి గుర్రాన్ని తాకాడు. అప్పుడు అందరు బ్రాహ్మణులు ఆశ్చర్యంతో చూశారు.
పరస్పరమవోచంస్తే యన్నామస్మరణాన్నరాః । మహాపాపాత్ప్రముచ్యంతే స రామః కిం వదత్యహో
వారు పరస్పరం ఇలా అన్నారు: 'రాముని నామస్మరణతో మానవులు మహాపాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. మరి ఈ రాముడు ఏమి చెబుతాడో – ఎంత ఆశ్చర్యం!'
ఇత్యుక్తవతి భూమీశే రామే కుంభోద్భవో మునిః । కరవాలం చాభిమంత్ర్య దదౌ రామకరే మునిః
రాముడు భూమిపతి ఇలా చెప్పిన తరువాత, కుంభజుడు మహర్షి కత్తిని పవిత్రం చేసి, రాముని చేతిలో పెట్టాడు.
కరవాలే ధృతే స్పృష్టే రామేణ స హయః క్రతౌ । పశుత్వం తు విహాయాశు దివ్యరూపమపద్యత
రాముడు కత్తిని పట్టి తాకిన వెంటనే, ఆ యజ్ఞ గుర్రం తన జంతు రూపాన్ని వదిలి, వెంటనే దివ్యరూపాన్ని పొందింది.
విమానవరమారూఢశ్చాప్సరోభిః సమంతతః । చామరైర్వీజ్యమానశ్చ వైజయంత్యా విభూషితః
ఆ దివ్యరూపి అద్భుతమైన విమానంపై ఎక్కి, చుట్టూ అప్సరసలతో, చామరాలతో వడివేయించుకుంటూ, వైజయంతి హారంతో అలంకరించబడ్డాడు.
తదా తం వాజితాం త్యక్త్వా దివ్యరూపధరం వరమ్ । వీక్ష్య లోకాః క్రతౌ సర్వే విస్మయం ప్రాప్నువంస్తదా
అప్పుడు ఆ ఉత్తముడు గుర్రం రూపాన్ని వదిలి దివ్యరూపాన్ని ధరించడాన్ని చూసి, యజ్ఞంలో ఉన్న అందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
తదా రామః స్వయం జానఞ్జ్ఞాపయన్సర్వతో నరాన్ । పప్రచ్ఛ దివ్యరూపం తం సురం పరమధార్మికః
అప్పుడు రాముడు స్వయంగా తెలుసుకుని, అందరికి తెలియజేసి, ఆ దివ్యరూపి ధార్మికుని అడిగాడు.
కస్త్వం దివ్యవపుః ప్రాప్తః కస్మాత్త్వం వాజితాం గతః । కథం సురస్త్రీసహితః కిం చికీర్షసి తద్వద
నీవెవరు, దివ్యరూపాన్ని పొందినవాడవు? ఎందుకు గుర్రం అయ్యావు? దేవస్త్రీలతో ఇక్కడ ఎలా ఉన్నావు? ఏమి చేయదలచుకున్నావు? నన్ను చెప్పు.
రామస్య వచనం శ్రుత్వా దేవః ప్రోవాచ భూమిపమ్ । హసన్మేఘరవాం వాణీమవదత్సుమనోహరామ్
రాముని మాటలు విని ఆ దేవుడు రాజును చూసి నవ్వుతూ, మేఘగర్జనలా గంభీరంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునే మధురమైన మాటలు పలికాడు.
తవాజ్ఞాతం న సర్వత్ర బాహ్యాభ్యంతరచారిణః । తథాపి పృచ్ఛతే తుభ్యం కథయామి యథాతథమ్
నీవు లోపల బయట తిరిగే వాడివైనా, అన్నీ నీకు తెలిసినవే కావు. అయినా నువ్వు అడిగినందుకు నిజాన్ని యథాతథంగా చెబుతాను.
అహం పురాభవే రామ ద్విజః పరమధార్మికః । అచరం ప్రతికూలం వై వేదస్య రిపుతాపన
ఓ రామా! నేను ఒకప్పుడు అత్యంత ధార్మికుడైన ద్విజుడిని. అయినా శత్రువులను దహించే వాడా, వేదానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించాను.
కదాచిద్ధుతపాపాయాస్తీరేఽహం గతవాన్పురా । అనేకవృక్షలలితే సర్వత్రసుమనోరమే
ఒకసారి పాపాలను తొలగించే నదీ తీరానికి నేను వెళ్లాను. అక్కడ ఎన్నో చెట్లతో అలంకరించబడి, చుట్టూ అందంగా ఉన్నది.
తత్ర స్నాత్వా పితౄంస్తృప్త్వా దానం దత్త్వా యథావిధి । ధ్యానం తవ మహాబాహో కృతవాన్వేదసంమితమ్
అక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, నియమానుసారం దానం చేసి, మహాబాహువా! వేదానికి అనుగుణంగా నిన్ను ధ్యానం చేశాను.
తదా జనాః సమాయాతా బహవస్తత్ర భూపతే । తేషాం ప్రవంచనార్థాయ దంభమేనమకారిషమ్
అప్పుడు, ఓ రాజా! అక్కడికి అనేక మంది వచ్చారు. వారిని మోసం చేయాలనే ఉద్దేశంతో నేను ఈ దంభాన్ని ప్రదర్శించాను.
అనేకక్రతుసంభారైః పూర్ణమజిరముత్తమమ్ । వాసోభిశ్ఛాదితం రమ్యం చషాలాదియుతం మహత్
అనేక యజ్ఞాల సమర్పణలతో ఆ అంగణం నిండిపోయింది. వస్త్రాలతో కప్పబడి, అందంగా, అవసరమైన పరికరాలన్నీ ఉన్న గొప్ప ప్రాంగణంగా మారింది.
అగ్నిహోత్రోద్భవోధూమః సర్వతో నభసోంగణమ్ । చకార రమ్యమతులం చిత్రకారివపుర్ధరః
అగ్నిహోత్రంలోంచి వచ్చిన పొగ ఆకాశమంతా వ్యాపించింది. భూమి చిత్రకారుడు చిత్రించినట్లుగా అపూర్వంగా, అందంగా కనిపించింది.
అనేకతిలకశ్రీభిః శోభితాంగో మహత్తపాః । దర్భశోభః సమిత్పాణిర్దంభో మూర్తిధరః కిము
అనేక శుభలక్షణాలతో నా శరీరం ప్రకాశించింది. చేతిలో దర్భ, సమిధలు పట్టుకుని, దంభమే మూర్తిరూపంలో ఉన్నట్టు కనిపించాను.
దుర్వాసాస్తత్ర స్వచ్ఛందం పర్యటఞ్జగతీతలమ్ । ప్రాప తత్ర మహాతేజా ధూతపాపసరిత్తటే
అక్కడ మహాతపస్వి దుర్వాసుడు స్వేచ్ఛగా భూమిపై సంచరిస్తూ, ఆ పాపాలను తొలగించే నదీ తీరానికి వచ్చాడు.
దదర్శ మాం దంభకరం మౌనధారిణమగ్రతః । అనర్ఘ్యకరమున్మత్తమస్వాగతవచః కరమ్
అతడు నన్ను, మౌనవ్రతాన్ని పాటిస్తూ, ఎదుట నిలబడి, విలువలేని పనులు చేస్తూ, పిచ్చివాడిగా, ఆహ్వానం పలకకుండా ఉన్న దంభికుడిని చూశాడు.
దృష్ట్వాతీవ క్రుధాక్రాంతః సముద్ర ఇవ పర్వణి । శశాపాసౌ మునిస్తీవ్రో దంభినం మాం మహామతిః
నన్ను చూసి అతడు పరిపూర్ణ చంద్రుని సమయంలో సముద్రంలా ఉగ్రకోపంతో నిండిపోయాడు. ఆ మహాముని, తీవ్రమైన మనస్సుతో నన్ను దంభికుడిని శపించాడు.
దంభం కరోషి చేత్తీరే సరితస్త్వం సుదుర్మతే । తస్మాత్ప్రాప్నుహి నిర్వాచ్యం పశుత్వం తాపసాధమ
ఈ నదీ తీరంలో దంభాన్ని చేస్తే, ఓ దుర్మతి! అందువల్ల, ఓ నీచ తపస్వీ! నీవు వాచ్యం చెప్పలేని పశువుగా మారిపోవాలి.
శాపం ప్రదత్తం సంశ్రుత్య దుఃఖితోఽహం తదాభవమ్ । అగ్రాహిషం పదే తస్య మునేర్దుర్వాససః కిల
ఆ శాపాన్ని విని నేను ఎంతో బాధపడ్డాను. వెంటనే దుర్వాస మహర్షి పాదాలను పట్టుకున్నాను.