శేష ఉవాచ-। ఇతివిజ్ఞాపనాం దేవీ శ్రుత్వా సీతా తమాహ సా । నాహం కీర్తికరీ రాజ్ఞో హ్యపకీర్తిః స్వయం త్వహమ్
శేషుడు చెప్పాడు: ఆ విజ్ఞప్తిని విన్న సీతా దేవి ఇలా అన్నది— "నేను రాజుకు కీర్తి తేవడం లేదు; నిజానికి, నేనే ఆయన అపకీర్తిని తెచ్చే వాడిని."
కిం మయా తస్య సాధ్యం స్యాద్ధర్మకామార్థశూన్యయా । సత్యేవం భవతాం భూపే కో విశ్వాసో నిరంకుశే
"ధర్మం, కామం, అర్థం లేని నాతో ఆయనకు ఏమి ఉపయోగం? నిజంగా రాజా, నాపట్ల ఎలాంటి నిస్సంకోచ విశ్వాసం ఉండగలదు?"
ప్రత్యక్షా వా పరోక్షా వా భర్తుర్దోషా మనఃస్థితాః । న వాచ్యా జాతు మాదృశ్యా కల్యాణకులజాతయా
"భర్తలోని లోపాలు ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, గోప్యంగా ఉన్నా, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన స్త్రీ అయిన నేను వాటిని ఎప్పుడూ మాట్లాడకూడదు."
పాణిగ్రహణకాలే మే యద్రూపో హృదయే స్థితః । తద్రూపో హృదయాన్నాసౌ కదాచిదపసర్పతి
"పాణిగ్రహణ సమయంలో నా హృదయంలో స్థిరమైన రూపం, అది ఎప్పుడూ నా మనసు నుండి పోదు."
లక్ష్మణేమౌ కుమారౌ మే తత్తేజోంశసముద్భవౌ । వంశాంకురౌ మహాశూరౌ ధనుర్విద్యావిశారదౌ
"లక్ష్మణా! నా ఇద్దరు కుమారులు, ఆయన తేజస్సు నుండి పుట్టిన వారు, వంశానికి మొగ్గలు, గొప్ప వీరులు, విలువిద్యలో నిపుణులు."
నీత్వా పితుః సమీపం తు లాలనీయౌ ప్రయత్నతః । తపసారాధయిష్యామి రామం కామమిహ స్థితా
"వారిని తండ్రి వద్దకు తీసుకెళ్లి, ఎంతో జాగ్రత్తగా పెంచాలి; నేను ఇక్కడే ఉండి, తపస్సుతో రాముని ఆరాధిస్తాను."
వాచ్యం త్వయా మహాభాగ పూజ్యపాదాభివందనమ్ । సర్వేభ్యః కుశలం చాపి గత్వేతో మదపేక్షయా
"నీకు మహాభాగ్యమున్నదీ, నువ్వు వెళ్లినప్పుడు అందరికీ పాదాభివందనం చెప్పి, నా తరఫున శుభాకాంక్షలు తెలియజేయాలి."
పుత్రౌ సమాదిశత్సీతా గచ్ఛతం పితురంతికమ్ । శుశ్రూషణీయ ఏవాసౌ భవద్భ్యాం స్వపదప్రదః
సీతా తన కుమారులకు ఇలా చెప్పింది: "మీరు తండ్రి వద్దకు వెళ్లండి; ఆయనే మీ ఇద్దరూ సేవ చేయవలసినవాడు, ఆయనే తన స్థానాన్ని ఇస్తాడు."
ఆజ్ఞప్తావప్యనిచ్ఛంతౌ తౌ కుమారౌ కుశీలవౌ । వాల్మీకివచనాత్తత్ర జగ్మతుశ్చ సలక్ష్మణౌ
ఆజ్ఞ ఇచ్చినా, కుశుడు, లవుడు ఇద్దరూ వెళ్లాలని ఇష్టపడలేదు; కానీ వాల్మీకి మాట విన్నాక, వారు లక్ష్మణుడితో కలిసి అక్కడికి వెళ్లారు.
వాల్మీకేరేవ పాదాబ్జసమీపం తత్సుతౌ గతౌ । లక్ష్మణోఽపి వవందే తం గత్వా బాలకసంయుతః
వారు వాల్మీకి పాదపద్మాల దగ్గరకు వెళ్లారు; లక్ష్మణుడు కూడా బాలురతో కలిసి వెళ్లి ఆయనకు నమస్కరించాడు.
వాల్మీకిర్లక్ష్మణస్తౌ తు కుమారౌ మిలితా అమీ । సభాయాం సంస్థితం రామం జ్ఞాత్వా తే జగ్మురుత్సుకాః
వాల్మీకి, లక్ష్మణులు ఇద్దరూ కలసి, సభలో నిలబడి ఉన్న రాముని గుర్తించి, ఆతురంగా ఆయనవద్దకు వెళ్లారు.
లక్ష్మణః ప్రణిపత్యాథ సీతావాక్యాదిసర్వశః । కథయామాస రామాయ హర్షశోకయుతః సుధీః
తర్వాత లక్ష్మణుడు నమస్కరించి, సీతా మాటలన్నిటిని రామునికి చెప్పాడు. అతని మనసు ఆనందంతో కూడిన దుఃఖంతో కూడి ఉంది.
సీతాసందేశవాక్యేభ్యో రామో మూర్చ్ఛాం సమన్వభూత్ । సంజ్ఞామవాప్య చోవాచ లక్ష్మణం నయకోవిదమ్
సీతా సందేశాన్ని విని రాముడు మూర్చిపోయాడు. మళ్లీ స్పృహకు వచ్చి, మంచి సలహా చెప్పగల లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు.
గచ్ఛ మిత్ర పునస్తత్ర యత్నేన మహతా చ తామ్ । శీఘ్రమానయ భద్రం తే మద్వాక్యాని నివేద్య చ
స్నేహితా! మళ్లీ అక్కడికి వెళ్లి, ఎంతో శ్రమతో త్వరగా ఆమెను తీసుకురా. నా మాటలు చెప్పి, సుఖంగా రా.
అరణ్యే కిం తపస్యంత్యా గతిరన్యా విచింతితా । శ్రుతా దృష్టాథ వా మత్తో యన్నాగచ్ఛసి జానకి
జానకి! అడవిలో తపస్సు చేస్తూ, ఇంకొక మార్గం ఆలోచించావా? నా విషయమై ఏదైనా వినిపించిందా, కనిపించిందా? ఎందుకు నన్ను దగ్గరకు రాలేవు?
త్వదిచ్ఛయా త్వమేవేతో గతారణ్యం మునిప్రియమ్ । పూజితా మునిపత్న్యస్తా దృష్టా మునిగణాస్త్వయా
నీ ఇష్టంతోనే మునులకిష్టమైన అడవికి వెళ్లావు. మునుల భార్యలు నిన్ను గౌరవించారు. మునుల సమూహాలను నీవు చూశావు.
పూర్ణో మనోరథస్తేఽద్య కిం నాగచ్ఛసి భామిని । న దోషం మయి పశ్యేస్త్వం స్వాత్మేచ్ఛాయా విలోకనాత్
ఈ రోజు నీ కోరిక నెరవేరింది, అందుచేత అందాలవతీ! ఎందుకు రాలేవు? నీ ఇష్టాన్ని గౌరవించానని నాలో తప్పు చూడవద్దు.
గత్వా గత్వాథ వామోరు పతిరేవ గతిః స్త్రియాః । నిర్గుణోపి గుణాంభోధిః కింపునర్మనసేప్సితః
నాజూకు నడుము కలదువా! ఎంతసార్లు వెళ్లినా, భార్యకు భర్తే ఆశ్రయం. అతనిలో లక్షణాలు లేకపోయినా, అతడు గుణాల సముద్రమే. మనసుతో కోరినవాడైతే ఇంకెంత గొప్పవాడు!
యాయా క్రియాకులస్త్రీణాం సాసా పత్యుః ప్రతుష్టయే । పూర్వమేవప్రతుష్టోఽహమిదానీం సుతరాం త్వయి
కార్యాల్లో నిమగ్నమైన భార్య భర్త సంతోషాన్ని కోరుతుంది. నేను ముందే సంతృప్తుడిని, ఇప్పుడు నీవల్ల మరింత సంతోషంగా ఉన్నాను.
యాగో జపస్తపోదానం వ్రతం తీర్థం దయాదికమ్ । దేవాశ్చ మయి సంతుష్టే తుష్టమేతదసంశయమ్
యజ్ఞం, జపం, తపస్సు, దానం, వ్రతం, తీర్థయాత్ర, దయ మొదలైనవి—ఇవి అన్నీ నేను సంతోషంగా ఉన్నప్పుడు దేవతలు సంతోషిస్తారు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శేష ఉవాచ-। ఇతి సందేశమాదాయ సీతాం ప్రతి జగత్పతేః । ఆహ లక్ష్మణ ఆత్మేశమానతః ప్రణయాద్ధరౌ
శేషుడు ఇలా అన్నాడు—ప్రపంచాధిపతియైన రాముని సందేశాన్ని సీతకు తీసుకుని, లక్ష్మణుడు ప్రేమతో నమస్కరించి, తన ఆత్మాధిపతిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
సీతానయనముద్దిశ్య ప్రసన్నస్త్వం యదూచివాన్ । కథయిష్యామి తద్వాక్యం వినయేన సమన్వితమ్
సీతను తీసుకురావాలని నీవు సంతోషంగా చెప్పిన మాటలను వినయంతో చెప్పుతాను.
ఇత్యుక్త్వా పాదయోర్నత్వా రఘునాథస్య లక్ష్మణః । జగామ త్వరితః సీతాం రథే తిష్ఠన్మహాజవే
ఇలా చెప్పి, రఘునాథుని పాదాలకు నమస్కరించిన లక్ష్మణుడు, వేగంగా రథంపై నిలబడి సీతవద్దకు వెళ్లాడు.
వాల్మీకిః శ్రీయుతౌ వీక్ష్య రామపుత్రౌ మహౌజసౌ । ఉవాచ స్మితమాధాయ ముఖం కృత్వా మనోహరమ్
వాల్మీకి, రాముని ఇద్దరు కుమారులను, మహోజస్వులుగా చూసి, ఆకర్షణీయమైన ముఖంతో చిరునవ్వుతో మాట్లాడాడు.
యువాం ప్రగాయతాం పుత్రౌ రామచారిత్రమద్భుతమ్ । వీణాం ప్రవాదయంతౌ చ కలగానేన శోభితమ్
మీ ఇద్దరూ, కుమారులారా! రాముని అద్భుతమైన చరిత్రను పాడుతూ, వీణ వాయిస్తూ, మధురమైన గానంతో అలంకరించబడుతున్నారు.
ఇత్యక్తౌ తౌ సుతౌ రామచారిత్రం బహుపుణ్యదమ్ । అగాయతాం మహాభాగౌ సువాక్యపదచిత్రితమ్
అలా, ఆ మహాభాగ్యులు ఇద్దరూ, పుణ్యఫలదాయకమైన రాముని చరిత్రను, అందమైన పదాలతో అలంకరించి పాడారు.
యస్మిన్ధర్మవిధిః సాక్షాత్పాతివ్రత్యం తు యత్స్థితమ్ । భ్రాతృస్నేహో మహాన్యత్ర గురుభక్తిస్తథైవ చ
అందులో ధర్మ నియమం ప్రత్యక్షంగా ఉంది. పతివ్రతా ధర్మం స్థిరంగా ఉంది. అన్నదమ్ముల మధ్య అపారమైన ప్రేమ ఉంది. పెద్దవారికి భక్తి కూడా ఉంది.
స్వామిసేవకయోర్యత్ర నీతిర్మూర్తిమతీ కిల । అధర్మకరశాస్తిం వై యత్ర సాక్షాద్రఘూద్వహాత్
యజమాని-దాసుల మధ్య మంచి నడవడి అక్కడ ప్రత్యక్షంగా ఉంది. దుర్మార్గులకు శిక్షను రఘువంశంలో ఉత్తముడైనవాడు స్వయంగా అమలు చేస్తాడు.
తద్గానేన జగద్వ్యాప్తం దివి దేవా అపి స్థితాః । కిన్నరా అపి యద్గానం శ్రుత్వా మూర్చ్ఛామితాః క్షణాత్
ఆ పాటతో ప్రపంచం అంతా నిండిపోయింది. ఆకాశంలో దేవతలు కూడా నిలబడి చూశారు. కిన్నరులు ఆ సంగీతాన్ని విని ఒక్కసారిగా మైమరచిపోయారు.
వీణాయారణితం శ్రుత్వా తాలమానేన శోభితమ్ । నిఖిలా పరిషత్తత్ర శాలభం జీవచిత్రితా
వీణా మృదంగాల శబ్దాన్ని, లయబద్ధంగా వినిపించే తాళాన్ని విని, అక్కడున్న అందరూ ప్రాంగణంలో జీవంతో చిత్రించబడినట్లుగా మంత్రముగ్ధులయ్యారు.