ధనుర్భంగే మతిభ్రంశే కైకయ్యా మరణే పితుః । అరణ్యగమనే తత్ర హరణే తవ వారిధేః
ధనుస్సు విరగడం, బుద్ధి తప్పిపోవడం, కైకేయి వల్ల తండ్రి మరణం, అరణ్యానికి వెళ్లడం, నీను సముద్రవాసి అపహరించడం—
తరణే రక్షసాం భర్తుర్మారణేఽపి రణేరణే । సహాయీభవనే మహ్యమృక్షవానరరక్షసామ్
సముద్రాన్ని దాటి, రాక్షసాధిపతిని యుద్ధంలో సంహరించడం, నాకు ఎద్దులు, వానరులు, రాక్షసులలో మిత్రులను సంపాదించడం—
లాభే తవ ప్రతిజ్ఞాయాః సత్యత్వే చ సతీమణే । పునః స్వబంధుసంబంధే రాజ్యప్రాప్తౌ చ భామిని
నీ ప్రతిజ్ఞ నెరవేరడంలో, దాని నిజాయితీలో, మళ్లీ బంధువులతో కలవడంలో, రాజ్యాన్ని పొందడంలో, ఓ సతీమణి, ఓ అందమైనవాడా—
పునః ప్రియావియోగే చ కారణం యదవారణమ్ । ప్రసీదతి తదేవాద్య సంయోగే పునరావయోః
మళ్లీ ప్రియమైనవారితో విడిపోవడంలో, దానికి కారణమైనదే, అదే ఈ రోజు మన ఇద్దరినీ మళ్లీ కలిపింది.
వేదోఽన్యథా కృతో యేన లోకోత్పత్తి లయౌ యతః । లోకాననుగతస్తస్మాత్కారణం ప్రథమం త్వహమ్
వేదాన్ని మారుస్తూ, లోకాల సృష్టి, లయలకు కారణమైనవాడే నేను. లోకాలు నన్ను అనుసరిస్తున్నందున, మొదటి కారణం నేనే.
అదృష్టమనువర్తంతే లోకాః సంప్రతిబోధకాః । భోగేన జీర్యతేఽదృష్టం తత్తద్భుక్తం త్వయా వనే
ప్రజలు కనిపించని దానిని అనుసరిస్తారు, అది వారికి జ్ఞానం కలిగిస్తుంది. అనుభవంతో కనిపించని దానం తగ్గిపోతుంది. నీవు అరణ్యంలో అనుభవించినదంతా అంతరించిపోయింది.
స్నేహోఽకారణకః సీతే వర్ధమానో మమ త్వయి । లోకాదృష్టే తిరస్కృత్య త్వామాహ్వయత ఆదరాత్
సీతా, నీపై నా ప్రేమకు ఎలాంటి కారణం లేదు, అది నాలో ఎప్పటికీ పెరుగుతూనే ఉంది. లోకంలో కనిపించని దానిని పక్కనపెట్టి, నేను నిన్ను గౌరవంతో పిలుస్తున్నాను.
శఙ్కితేనాపి దోషేణ స్నేహనైర్మల్యమజ్జనమ్ । భవతీతి స వై శుద్ధ ఆస్వాద్యో విబుధైః సదా
సందేహం వచ్చినా ప్రేమ యొక్క నిర్మలత మరింత శుద్ధమవుతుంది. అందుకే అది ఎప్పుడూ పవిత్రంగా, జ్ఞానులకు ఆనందదాయకంగా ఉంటుంది.
స్నేహశుద్ధిరియం భద్రే కృతా మే త్వయి నాన్యథా । మంతవ్యం రక్షితోఽప్యేష లోకః శిష్టానువర్తినా
ఓ మృదువైనవాడా, నీపై నా ప్రేమ నిర్మలతను నేనే కలిగించాను, వేరేలా కాదు. మంచి వారిని అనుసరించేవారివల్ల ఈ లోకం కూడా కాపాడబడుతుందని భావించాలి.
ఆవయోర్నిందయా దేవి సర్వావస్థా సుశుద్ధయే । లోకో నశ్యేద్ధి సంమూఢశ్చరితైర్మహతామయమ్
దేవీ, మనిద్దరిని నిందించడం వల్ల ప్రతి పరిస్థితిలో కూడా పవిత్రత కలుగుతుంది. లేకపోతే, గొప్పవారి చేష్టల వల్ల లోకం అయోమయంగా నశించిపోతుంది.
ఆవయోరుజ్జ్వలా కీర్తిరావయోరుజ్జ్వలో రసః । ఆవయోరుజ్జ్వలౌ వంశావావయోరుజ్జ్వలాః క్రియాః
మనిద్దరి కీర్తి ప్రకాశవంతంగా ఉంది, మనిద్దరి రుచి ప్రకాశవంతంగా ఉంది, మనిద్దరి వంశాలు ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయి, మనిద్దరి కార్యాలు ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయి.
భవేయురావయోః కీర్తిర్గాయకా ఉజ్జ్వలా భువి । ఆవయోర్భక్తిమంతో యే తే యాంత్యంతే భవాంబుధేః
మనిద్దరి కీర్తి భూమిపై గాయకులు పాడాలని కోరుకుంటున్నాను. మనిద్దరికి భక్తి కలిగినవారు భవసాగరాన్ని దాటి చివరకు చేరుకుంటారు.
ఇత్యుక్తా భవతీ తేన ప్రీయమాణేన తే గుణైః । పత్యుః పాదాంబుజే ద్రష్టుం కరోతు సదయం మనః
అలా నీ మంచి లక్షణాలతో సంతోషించిన ఆయన చెప్పిన మాటలు విని, భర్త పాదపద్మాలను చూడాలని నీ మనసు దయతో ఒప్పుకోవాలి.
వాసాంసి రమణీయాని భూషణాని మహాంతి చ । అంగరాగస్తథా గంధా మనోజ్ఞాస్త్వయి యోజితాః
నీవు ఆకర్షణీయమైన వస్త్రాలు, గొప్ప అలంకారాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, మధురమైన వాసనలు ధరించావు.
రథో దాస్యశ్చ రామేణ ప్రేషితా ఉత్సవాయతే । ఛత్రం చ చామరే శుభ్రే గజా అశ్వాశ్చ శోభనే
ఉత్సవానికి రాముడు రథం, దాసులు పంపించాడు; తెల్లటి గొడుగు, శుభ్రమైన చామరాలు, అందమైన ఏనుగులు, గుర్రాలు కూడా పంపించాడు.
స్తూయమానా ద్విజశ్రేష్ఠైః సూతమాగధబందిభిః । వంద్యమానా పురస్త్రీభిః సేవ్యమానా చ యోద్ధృభిః
నీవు బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులు, కీర్తిగాయకులు, పురోహితులు పొగిడుతూ, పట్టణ స్త్రీలు గౌరవిస్తూ, యోధులు సేవ చేస్తూ ఉన్నావు.
పుష్పైః సంఛాద్యమానా చ దేవీదేవాంగనాదిభిః । ధనాని దదతీ తేభ్యో ద్విజాతిభ్యో యథేప్సితమ్
దేవతా స్త్రీలు, అప్సరసులు పుష్పాలతో నిన్ను అలంకరించగా, నువ్వు వారికి, ద్విజులకు కావలసినంత ధనం ఇచ్చావు.
గజారూఢౌ కుమారౌ చ పురస్కృత్య జనేశ్వరీ । మయానుగమ్యమానా చ గచ్ఛాయోధ్యాం నిజాం పురీమ్
ప్రజల రాణివైన నీవు, నీ కుమారులు ఏనుగులపై ముందుగా, నేను వెనుక నడిచేలా, నీ స్వస్థలమైన అయోధ్యకు వెళ్లావు.
త్వయి తత్ర గతాయాం తు సంగతాయాం ప్రియేణ తే । సర్వాసాం రాజనారీణామాగతానాం చ సర్వశః
నువ్వు అక్కడికి చేరి, నీ ప్రియుడిని కలిసినప్పుడు, వచ్చిన అన్ని రాజకుమారులు, రాజమహిళలు కూడా
సర్వాసామృషిపత్నీనాం కౌసలానాం తథైవ చ । మంగలైర్వాద్యగీతాద్యైర్భవత్వద్య మహోత్సవః
అన్ని ఋషిపత్నులు, కోసలదేశ స్త్రీలు కూడా, మంగళ వాయిద్యాలు, పాటలు తోడుగా, నిన్ను ఉత్సవంగా ఆహ్వానించారు.
శేష ఉవాచ-। ఇతివిజ్ఞాపనాం దేవీ శ్రుత్వా సీతా తమాహ సా । నాహం కీర్తికరీ రాజ్ఞో హ్యపకీర్తిః స్వయం త్వహమ్
శేషుడు చెప్పాడు: ఆ విజ్ఞప్తిని విన్న సీతా దేవి ఇలా అన్నది— "నేను రాజుకు కీర్తి తేవడం లేదు; నిజానికి, నేనే ఆయన అపకీర్తిని తెచ్చే వాడిని."
కిం మయా తస్య సాధ్యం స్యాద్ధర్మకామార్థశూన్యయా । సత్యేవం భవతాం భూపే కో విశ్వాసో నిరంకుశే
"ధర్మం, కామం, అర్థం లేని నాతో ఆయనకు ఏమి ఉపయోగం? నిజంగా రాజా, నాపట్ల ఎలాంటి నిస్సంకోచ విశ్వాసం ఉండగలదు?"
ప్రత్యక్షా వా పరోక్షా వా భర్తుర్దోషా మనఃస్థితాః । న వాచ్యా జాతు మాదృశ్యా కల్యాణకులజాతయా
"భర్తలోని లోపాలు ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, గోప్యంగా ఉన్నా, మంచి కుటుంబంలో పుట్టిన స్త్రీ అయిన నేను వాటిని ఎప్పుడూ మాట్లాడకూడదు."
పాణిగ్రహణకాలే మే యద్రూపో హృదయే స్థితః । తద్రూపో హృదయాన్నాసౌ కదాచిదపసర్పతి
"పాణిగ్రహణ సమయంలో నా హృదయంలో స్థిరమైన రూపం, అది ఎప్పుడూ నా మనసు నుండి పోదు."
లక్ష్మణేమౌ కుమారౌ మే తత్తేజోంశసముద్భవౌ । వంశాంకురౌ మహాశూరౌ ధనుర్విద్యావిశారదౌ
"లక్ష్మణా! నా ఇద్దరు కుమారులు, ఆయన తేజస్సు నుండి పుట్టిన వారు, వంశానికి మొగ్గలు, గొప్ప వీరులు, విలువిద్యలో నిపుణులు."
నీత్వా పితుః సమీపం తు లాలనీయౌ ప్రయత్నతః । తపసారాధయిష్యామి రామం కామమిహ స్థితా
"వారిని తండ్రి వద్దకు తీసుకెళ్లి, ఎంతో జాగ్రత్తగా పెంచాలి; నేను ఇక్కడే ఉండి, తపస్సుతో రాముని ఆరాధిస్తాను."
వాచ్యం త్వయా మహాభాగ పూజ్యపాదాభివందనమ్ । సర్వేభ్యః కుశలం చాపి గత్వేతో మదపేక్షయా
"నీకు మహాభాగ్యమున్నదీ, నువ్వు వెళ్లినప్పుడు అందరికీ పాదాభివందనం చెప్పి, నా తరఫున శుభాకాంక్షలు తెలియజేయాలి."
పుత్రౌ సమాదిశత్సీతా గచ్ఛతం పితురంతికమ్ । శుశ్రూషణీయ ఏవాసౌ భవద్భ్యాం స్వపదప్రదః
సీతా తన కుమారులకు ఇలా చెప్పింది: "మీరు తండ్రి వద్దకు వెళ్లండి; ఆయనే మీ ఇద్దరూ సేవ చేయవలసినవాడు, ఆయనే తన స్థానాన్ని ఇస్తాడు."
ఆజ్ఞప్తావప్యనిచ్ఛంతౌ తౌ కుమారౌ కుశీలవౌ । వాల్మీకివచనాత్తత్ర జగ్మతుశ్చ సలక్ష్మణౌ
ఆజ్ఞ ఇచ్చినా, కుశుడు, లవుడు ఇద్దరూ వెళ్లాలని ఇష్టపడలేదు; కానీ వాల్మీకి మాట విన్నాక, వారు లక్ష్మణుడితో కలిసి అక్కడికి వెళ్లారు.
వాల్మీకేరేవ పాదాబ్జసమీపం తత్సుతౌ గతౌ । లక్ష్మణోఽపి వవందే తం గత్వా బాలకసంయుతః
వారు వాల్మీకి పాదపద్మాల దగ్గరకు వెళ్లారు; లక్ష్మణుడు కూడా బాలురతో కలిసి వెళ్లి ఆయనకు నమస్కరించాడు.