పపాత పాదయోస్తస్యా వేపమానాఖిలాంగకః । ఉత్థాపితస్తయా దేవ్యా ప్రీతివిహ్వలయా స చ
అతడు ఆమె పాదాలపై పడి, శరీరం అంతా వణికిపోయాడు. ఆమె, ప్రేమతో ఉప్పొంగి, లక్ష్మణుణ్ని లేపింది.
కిమర్థమాగతః సౌమ్య వనం మునిజనప్రియమ్ । ఆస్తే స కుశలీ దేవః కౌసల్యాశుక్తిమౌక్తికః
సౌమ్యా, మునులందరికీ ఇష్టమైన ఈ అడవికి నువ్వు ఎందుకు వచ్చావు? కౌసల్యాదేవి ముత్యంలాంటి రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా?
అరోషో మయి కశ్చిత్స కీర్త్యా కేవలయాదృతః । కీర్త్యతే సర్వలోకైశ్చ కల్యాణగుణసాగరః
అతనికి నాపై ఎలాంటి కోపమూ ఉందా? లేకపోతే కీర్తికే గౌరవం లభిస్తున్నదా? సకల లోకాలూ కీర్తించే, మంగళగుణాల సముద్రమైన రాముని గురించి చెప్పు.
అకీర్తిభీతిమాపన్నస్త్యక్తుం మాం త్వాం నియుక్తవాన్ । యది తతశ్చ లోకేషు కీర్తిస్తస్యామలాభవత్
అపకీర్తి భయంతోనే అతడు నన్ను వదిలిపెట్టమని నీకు చెప్పాడు. అందువల్ల అతని కీర్తి లోకాల్లో నలుగురికీ మచ్చలేకుండా ఉంది.
మృత్వాపి పతిసత్కీర్తిం కుర్వంత్యా మే హి సుస్థిరా । పతిసామీప్యమేవాశు భూయాదేవ హి దేవర
భర్తకు మంచి కీర్తి తెచ్చే విధంగా ప్రవర్తించే భార్య మరణించిన తర్వాత కూడా భర్తకు గౌరవం తీసుకురావచ్చు. దేవరా, నేను త్వరగా నా భర్త సమీపాన్ని పొందాలని కోరుకుంటున్నాను.
త్యక్తయాపి మయా తేన నాసౌ త్యక్తో మనాగపి । ఫలం హి సాధనాయత్తం హేతుః ఫలవశో న తు
అతడు నన్ను వదిలిపెట్టినా, నేను మాత్రం అతడిని ఏమాత్రం విడిచిపెట్టలేదు. ఫలితం మన ప్రయత్నంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఫలితాన్ని బట్టి కారణం ఉండదు.
కౌసల్యాశల్యశూన్యాసౌ కృపాపూర్ణా సదా మయి । ఆస్తే కుశలినీ యస్యాః పుత్రస్త్రైలోక్యపాలకః
కౌసల్యా, దుఃఖం లేని, ఎప్పుడూ నాపై కరుణతో ఉన్నవారు. ఆమె కుమారుడు మూడు లోకాల రక్షకుడు కావడంతో ఆమె సుఖంగా ఉంది.
సర్వే కుశలినః సంతి భరతాద్యాశ్చ బాంధవాః । సుమిత్రా చ మహాభాగా యస్యాః ప్రాణాదహం ప్రియా
భరతుడు, ఇతర బంధువులు, సుమిత్రా దేవి — అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారు. సుమిత్రకు నేను ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడిని.
మద్వత్కిం త్వమపి త్యక్తః సర్వలోకేషు కీర్తయే । రాజ్ఞః కిం దుస్త్యజం తస్య స్వాత్మాపి యస్య న ప్రియః
నన్ను లాగే నిన్నూ లోకాలందరికీ కీర్తికోసం వదిలిపెట్టారా? తనకే స్వంతమైన మనసును కూడా త్యజించగలిగే రాజుకు వదిలిపెట్టలేనిది ఏముంది?
ఇత్యేవం బహుధా పృష్టస్తయా రామానుజః సతామ్ । ఉవాచ కుశలీ దేవః కుశలం త్వయి పృచ్ఛతి
సీతాదేవి ఎన్నో విధాలుగా అడిగినప్పుడు, రాముని తమ్ముడు ఇలా చెప్పాడు: 'రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు, నీ క్షేమాన్ని అడుగుతున్నాడు.'
కౌసల్యా చ సుమిత్రా చ యాశ్చాన్యా రాజయోషితః । పప్రచ్ఛుః కుశలం దేవి ప్రీత్యా త్వామాశిషా సహ
కౌసల్యా, సుమిత్రా, ఇతర రాజకుమార్తెలు కూడా, దేవీ, ప్రేమతో నీ క్షేమాన్ని అడిగి, ఆశీర్వాదాలు పంపించారు.
కుశలప్రశ్నపూర్వం హి తవ పాదాభివందనమ్ । నివేదయామి శత్రుఘ్న భరతాభ్యాం కృతం శుభే
ముందుగా నీ పాదాలకు వందనం చేసి, శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు పంపిన క్షేమపరిశీలనను, శుభమయినవారా, నీకు తెలియజేస్తున్నాను.
గురుభిర్గురుపత్నీభిః సర్వాభిరపి తే శుభే । దత్తాశీః కుశలప్రశ్నః కృతశ్చ త్వయి జానకి
గురువులు, వారి భార్యలు, అందరూ నీకు ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చారు, క్షేమంగా ఉన్నావా అని జానకీ, ప్రేమతో అడిగారు.
ఆకారయతి దేవస్త్వాం నిర్వ్యలీకేన చాత్మవాన్ । అలభ్యాన్యరతిస్త్వత్తోఽన్యత్ర సర్వత్ర భామిని
రాముడు నిన్ను నిజాయితీగా, హృదయపూర్వకంగా పిలుస్తున్నాడు. భామినీ, నిన్ను తప్పించి అతడికి ఎక్కడా ఆనందం లేదు.
శూన్యా ఏవ దిశః సర్వాస్త్వాం వినా జనకాత్మజే । పశ్యన్రోదితి నాథో నో రోదయన్నితరానపి
జనకుని కుమార్తె, నీవు లేని ఈ దిక్కులన్నీ ఖాళీగా అనిపిస్తున్నాయి. నిన్ను వెతుకుతూ ప్రభువు కన్నీరు పెట్టుకుంటున్నాడు, కానీ ఇతరులను ఏడిపించడంలేదు.
యత్ర దేవి స్థితాసి త్వం నిత్యం స్మరతి రాఘవః । అశూన్యం తు తమేవాసౌ మన్యమానో విదేహజే
దేవీ, నువ్వు ఎక్కడ ఉన్నా, రాఘవుడు నిన్ను ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటాడు. విదేహుని కుమార్తె, నువ్వు ఉన్న ఆ స్థలమే ఖాళీగా లేదని అతడు భావిస్తాడు.
ధన్యోఽయమాశ్రమో జాతో వాల్మీకేర్యత్ర జానకీ । కాలం క్షపతి వార్తాభిర్మదీయాభిర్వదన్నితి
వాల్మీకి ఆశ్రమం ఎంత భాగ్యశాలి! ఎందుకంటే అక్కడే జానకి నివసిస్తోంది. అతడు నా సంగతుల్ని చెబుతూ కాలాన్ని గడిపేస్తున్నాడు.
ఉక్తవాన్యద్రుదన్కించిత్స్వామీ నస్త్వయి తచ్ఛృణు । వ్యక్తీభవతి వక్తుర్యద్ధృద్గతం తదసంశయమ్
ప్రభువు నీ గురించి బాధతో ఇంకొన్ని మాటలు అన్నాడు, అవి విను. ఎవరి హృదయంలో ఉన్నది వారు మాట్లాడినప్పుడు స్పష్టంగా బయటపడుతుంది, దీనిలో సందేహం లేదు.
లోకా వదంతి మామేవ సర్వేషామీశ్వరేశ్వరమ్ । అహం త్వదృష్టమేవైషాం స్వతంత్రం కారణం బ్రువే
ప్రపంచంలో అందరూ నన్నే ప్రభువులందరికీ అధిపతిగా అంటారు. కానీ నేను మాత్రం, నీకు కనిపించని దానే వారికి స్వతంత్రతకు కారణమని చెబుతాను.
అదృష్టమేవ కార్యేషు సర్వేశోఽప్యనుగచ్ఛతి । ఈశనీయాః కుతో నైతదన్వీయుః సుఖదుఃఖయోః
ప్రభువులందరికీ అధిపతి అయినవాడు కూడా పనుల్లో కనిపించని దాన్నే అనుసరిస్తాడు. మరి పాలించబడే వారు సుఖదుఃఖాల్లో దానిని అనుసరించకపోవడం ఎలా?
ధనుర్భంగే మతిభ్రంశే కైకయ్యా మరణే పితుః । అరణ్యగమనే తత్ర హరణే తవ వారిధేః
ధనుస్సు విరగడం, బుద్ధి తప్పిపోవడం, కైకేయి వల్ల తండ్రి మరణం, అరణ్యానికి వెళ్లడం, నీను సముద్రవాసి అపహరించడం—
తరణే రక్షసాం భర్తుర్మారణేఽపి రణేరణే । సహాయీభవనే మహ్యమృక్షవానరరక్షసామ్
సముద్రాన్ని దాటి, రాక్షసాధిపతిని యుద్ధంలో సంహరించడం, నాకు ఎద్దులు, వానరులు, రాక్షసులలో మిత్రులను సంపాదించడం—
లాభే తవ ప్రతిజ్ఞాయాః సత్యత్వే చ సతీమణే । పునః స్వబంధుసంబంధే రాజ్యప్రాప్తౌ చ భామిని
నీ ప్రతిజ్ఞ నెరవేరడంలో, దాని నిజాయితీలో, మళ్లీ బంధువులతో కలవడంలో, రాజ్యాన్ని పొందడంలో, ఓ సతీమణి, ఓ అందమైనవాడా—
పునః ప్రియావియోగే చ కారణం యదవారణమ్ । ప్రసీదతి తదేవాద్య సంయోగే పునరావయోః
మళ్లీ ప్రియమైనవారితో విడిపోవడంలో, దానికి కారణమైనదే, అదే ఈ రోజు మన ఇద్దరినీ మళ్లీ కలిపింది.
వేదోఽన్యథా కృతో యేన లోకోత్పత్తి లయౌ యతః । లోకాననుగతస్తస్మాత్కారణం ప్రథమం త్వహమ్
వేదాన్ని మారుస్తూ, లోకాల సృష్టి, లయలకు కారణమైనవాడే నేను. లోకాలు నన్ను అనుసరిస్తున్నందున, మొదటి కారణం నేనే.
అదృష్టమనువర్తంతే లోకాః సంప్రతిబోధకాః । భోగేన జీర్యతేఽదృష్టం తత్తద్భుక్తం త్వయా వనే
ప్రజలు కనిపించని దానిని అనుసరిస్తారు, అది వారికి జ్ఞానం కలిగిస్తుంది. అనుభవంతో కనిపించని దానం తగ్గిపోతుంది. నీవు అరణ్యంలో అనుభవించినదంతా అంతరించిపోయింది.
స్నేహోఽకారణకః సీతే వర్ధమానో మమ త్వయి । లోకాదృష్టే తిరస్కృత్య త్వామాహ్వయత ఆదరాత్
సీతా, నీపై నా ప్రేమకు ఎలాంటి కారణం లేదు, అది నాలో ఎప్పటికీ పెరుగుతూనే ఉంది. లోకంలో కనిపించని దానిని పక్కనపెట్టి, నేను నిన్ను గౌరవంతో పిలుస్తున్నాను.
శఙ్కితేనాపి దోషేణ స్నేహనైర్మల్యమజ్జనమ్ । భవతీతి స వై శుద్ధ ఆస్వాద్యో విబుధైః సదా
సందేహం వచ్చినా ప్రేమ యొక్క నిర్మలత మరింత శుద్ధమవుతుంది. అందుకే అది ఎప్పుడూ పవిత్రంగా, జ్ఞానులకు ఆనందదాయకంగా ఉంటుంది.
స్నేహశుద్ధిరియం భద్రే కృతా మే త్వయి నాన్యథా । మంతవ్యం రక్షితోఽప్యేష లోకః శిష్టానువర్తినా
ఓ మృదువైనవాడా, నీపై నా ప్రేమ నిర్మలతను నేనే కలిగించాను, వేరేలా కాదు. మంచి వారిని అనుసరించేవారివల్ల ఈ లోకం కూడా కాపాడబడుతుందని భావించాలి.
ఆవయోర్నిందయా దేవి సర్వావస్థా సుశుద్ధయే । లోకో నశ్యేద్ధి సంమూఢశ్చరితైర్మహతామయమ్
దేవీ, మనిద్దరిని నిందించడం వల్ల ప్రతి పరిస్థితిలో కూడా పవిత్రత కలుగుతుంది. లేకపోతే, గొప్పవారి చేష్టల వల్ల లోకం అయోమయంగా నశించిపోతుంది.