శ్రుతం రామాయణోద్గానం పుత్రాభ్యాం తే సురాసురైః । గంధర్వైరపి సర్వైశ్చ కౌతుకావిష్టమానసైః
నీ ఇద్దరు కుమారులు పాడిన రామాయణ గానం దేవతలు, రాక్షసులు, గంధర్వులు మరియు అందరూ ఆశ్చర్యంతో వినిపించారు.
ప్రసన్నా ఏవ సర్వేఽపి ప్రశశంసుః సుతౌ చ తే । త్రైలోక్యం మోహితం తాభ్యాం రూపగానవయోగుణైః
అందరూ సంతోషంతో నీ ఇద్దరు కుమారులను ప్రశంసించారు. వారి అందం, గానం, యవ్వనం, గుణాలతో మూడు లోకాలు మంత్రముగ్ధమయ్యాయి.
దత్తం యల్లోకపాలైస్తు సుతాభ్యాం స్వీకృతం హి తత్ । ఋషిభిశ్చ వరా ఆభ్యామన్యేభ్యః కీర్తిరేవ చ
లోకపాలకులు ఇచ్చిన దానిని నీ కుమారులు స్వీకరించారు. ఋషులు వారికి వరాలు ఇచ్చారు, ఇతరుల నుండి కీర్తి మాత్రమే లభించింది.
ఏకరామం జగత్సర్వం పూర్వం మునివిలోకితమ్ । త్రిరామమధునా జాంతం సుతాభ్యాం తేఖిలేక్షితమ్
మునులు ముందుగా ఈ జగత్తును ఒక్క రాముడిగా చూశారు. ఇప్పుడు నీ ఇద్దరు కుమారుల ద్వారా అందరూ మూడు రూపాల రాముడిగా చూస్తున్నారు.
ఏకకామపరామూర్తిర్లోకే పూర్వమవేక్షితా । కామైశ్చతుర్భిరద్యాయం జాయతే చ యతస్తతః
ముందు ఈ లోకం ఒక్క కోరికతోనే కనిపించేది. ఇప్పుడు నాలుగు కోరికల వల్ల ఇది ఇలా ఏర్పడుతోంది.
సర్వత్రాన్యత్ర రాజేంద్ర రామపుత్రౌ కుశీలవౌ । గీయతే అత్ర సంకోచః కిం కృతో విదుషి త్వయి
రాజేంద్రా, ఎక్కడ చూసినా రాముని కుమారులు కుశుడు, లవుడు గానం చేయబడుతున్నారు. మరి నీవు జ్ఞానవంతుడవై ఇక్కడ ఎందుకు సంకోచించావు?
కృతేషు తవ సర్వేషు శ్రూయతే మహతీ స్తుతిః । త్యాగాదన్యత్ర సీతాయాః పుణ్యశ్లోకశిరోమణే
నీ చేసిన కార్యాలన్నింటికీ గొప్ప ప్రశంసలు వినిపిస్తున్నాయి, పుణ్యశ్లోకులలో మణివంటివాడవు. కానీ సీతను వదిలిన విషయాన్ని మినహాయిస్తే.
త్వయా త్రైలోక్యనాథేన గార్హస్థ్యమనుకుర్వతా । అంగీకార్యౌ సుతౌ రామవిద్యాశీలగుణాన్వితౌ
మూడు లోకాలకు అధిపతివైన నీవు గృహస్థ ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, రాముని విద్య, శీల, గుణాలతో ఉన్న నీ ఇద్దరు కుమారులను అంగీకరించాలి.
న తౌ స్వాం మాతరం హిత్వా స్థాస్యతోఽభవదంతికే । జనన్యా సహితౌ తస్మాదాకార్యౌ భవతా సుతౌ
తమ తల్లిని వదిలి వారు నీ దగ్గర ఉండరు. అందువల్ల, నీవు నీ కుమారులను తల్లితో కలిపి తీసుకురావాలి.
దత్త ఏవ తయేదానీం సేనాసంజీవనాత్పునః । ప్రత్యయః సర్వలోకానాం పావనః పతతామపి
ఇప్పుడు నీవు సైన్యాన్ని మళ్లీ ప్రాణపించావు, అందరికీ ధైర్యం కలిగించావు. ఇది అన్ని లోకాల విశ్వాసంగా, పతితులను కూడా పవిత్రం చేసేలా ఉంది.
నాజ్ఞాతం తేన చాస్మాకం నామరాణాం చ మానద । శుద్ధౌ తస్యాస్తు లోకానాం యన్నష్టం తదిహ ధ్రువమ్
దేవతలకు గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా, అతనికి లేదా మాకు ఏమీ తెలియని విషయం లేదు. ఆమె ద్వారా లోకాలకు పవిత్రత కలగాలి; పోయినది ఇక్కడ తప్పక తిరిగి లభిస్తుంది.
శేష ఉవాచ। ఇతి వాల్మీకినా రామః సర్వజ్ఞోఽప్యవబోధితః । స్తుత్వా నత్వా చ వాల్మీకిం ప్రత్యువాచ స లక్ష్మణమ్
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: వాల్మీకి ఇలా ఉపదేశించగా, సర్వజ్ఞుడైన రాముడు కూడా అవగాహన పొందాడు. వాల్మీకిని స్తుతించి నమస్కరించి, తరువాత లక్ష్మణునితో మాట్లాడాడు.
గచ్ఛ తాతాధునా సీతామానేతుం ధర్మచారిణీమ్ । సపుత్రాం రథమాస్థాయ సుమంత్రసహితః సఖే
ప్రియమైనవాడా, ఇప్పుడు నీవు సీతను, ఆమె కుమారులతో కలిసి తీసుకురావాలి. సుమంత్రుడితో కలిసి రథంపై ఎక్కి వెళ్ళు.
శ్రావయిత్వా మమేమాని మునేశ్చ వచనాన్యపి । సంబోధ్య చ పురీమేతాం సీతాం ప్రత్యానయాశు తామ్
నా మాటలతో పాటు మునివాక్యాలను కూడా ప్రజలకు వినిపించి, ఈ నగరాన్ని తెలియజేసి, సీతను త్వరగా తిరిగి తీసుకురా.
లక్ష్మణ ఉవాచ। యాస్యామి తవ సందేశాత్సర్వేషాం నః ప్రభోర్విభో । దేవ్యా యాస్యతి చేద్దేవ యాత్రా మే సఫలా తతః
లక్ష్మణుడు ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ, నీ ఆజ్ఞతో నేను వెళ్తాను. దేవీ సీత స్వయంగా వస్తే, నా ప్రయాణం ఫలప్రదమవుతుంది.
మయి సామాభ్యసూయైవ పూర్వదోషవశాత్సతీ । అనాగతాయాం తస్యాం తు క్షమస్వాగంతుకం మమ
నాలో ఉన్న పూర్వపాపాల వల్ల ఆమెకు నాపై ఏదైనా అసహనం ఉంటే, ఆమె రాకముందే, నేను ఆమెను కలవడానికి వస్తున్నాను కాబట్టి, దయచేసి నన్ను క్షమించు.
ఇత్యుక్త్వా లక్ష్మణో రామం రథే స్థిత్వా నృపాజ్ఞయా । సుమిత్రమునిశిష్యాభ్యాం యుతోఽగాద్భూమిజాశ్రమమ్
ఇలా చెప్పి లక్ష్మణుడు, రాజు ఆజ్ఞతో రథంలోకెక్కి, సుమిత్రతో పాటు ముని శిష్యులతో కలిసి భూమిజా ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
కథం ప్రసాదనీయా స్యాత్సీతా భగవతీ మయా । పూర్వదోషం విజానంతీ రామాధీనస్య మే సదా
సీతాదేవిని నేను ఎలా ప్రసన్నం చేసుకోవాలి? ఆమెకు నా మునుపటి తప్పు తెలుసు, నా మనసు ఎప్పుడూ రామునిపై ఆధారపడి ఉంది.
ఏవం సంచింతయన్నంతర్హర్షసంకోచ మధ్యగః । లక్ష్మణః ప్రాప సీతాయా ఆశ్రమం శ్రమనాశనమ్
ఇలా లోపల ఆలోచిస్తూ, ఆనందం, సంకోచం మధ్యలో ఉన్న లక్ష్మణుడు, శ్రమను పోగొట్టే సీతా ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
రథాత్సోథావరుహ్యారాదశ్రురుద్ధవిలోచనః । ఆర్యే పూజ్యే భగవతి శుభే ఇతి వదన్ముహుః
రథం నుంచి దిగిన లక్ష్మణుడు, కన్నీళ్లు నిండిన కళ్లతో, పదే పదే 'ఆర్యే, పూజ్యమయిన దేవీ, శుభమయినవారు' అని పలికాడు.
పపాత పాదయోస్తస్యా వేపమానాఖిలాంగకః । ఉత్థాపితస్తయా దేవ్యా ప్రీతివిహ్వలయా స చ
అతడు ఆమె పాదాలపై పడి, శరీరం అంతా వణికిపోయాడు. ఆమె, ప్రేమతో ఉప్పొంగి, లక్ష్మణుణ్ని లేపింది.
కిమర్థమాగతః సౌమ్య వనం మునిజనప్రియమ్ । ఆస్తే స కుశలీ దేవః కౌసల్యాశుక్తిమౌక్తికః
సౌమ్యా, మునులందరికీ ఇష్టమైన ఈ అడవికి నువ్వు ఎందుకు వచ్చావు? కౌసల్యాదేవి ముత్యంలాంటి రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడా?
అరోషో మయి కశ్చిత్స కీర్త్యా కేవలయాదృతః । కీర్త్యతే సర్వలోకైశ్చ కల్యాణగుణసాగరః
అతనికి నాపై ఎలాంటి కోపమూ ఉందా? లేకపోతే కీర్తికే గౌరవం లభిస్తున్నదా? సకల లోకాలూ కీర్తించే, మంగళగుణాల సముద్రమైన రాముని గురించి చెప్పు.
అకీర్తిభీతిమాపన్నస్త్యక్తుం మాం త్వాం నియుక్తవాన్ । యది తతశ్చ లోకేషు కీర్తిస్తస్యామలాభవత్
అపకీర్తి భయంతోనే అతడు నన్ను వదిలిపెట్టమని నీకు చెప్పాడు. అందువల్ల అతని కీర్తి లోకాల్లో నలుగురికీ మచ్చలేకుండా ఉంది.
మృత్వాపి పతిసత్కీర్తిం కుర్వంత్యా మే హి సుస్థిరా । పతిసామీప్యమేవాశు భూయాదేవ హి దేవర
భర్తకు మంచి కీర్తి తెచ్చే విధంగా ప్రవర్తించే భార్య మరణించిన తర్వాత కూడా భర్తకు గౌరవం తీసుకురావచ్చు. దేవరా, నేను త్వరగా నా భర్త సమీపాన్ని పొందాలని కోరుకుంటున్నాను.
త్యక్తయాపి మయా తేన నాసౌ త్యక్తో మనాగపి । ఫలం హి సాధనాయత్తం హేతుః ఫలవశో న తు
అతడు నన్ను వదిలిపెట్టినా, నేను మాత్రం అతడిని ఏమాత్రం విడిచిపెట్టలేదు. ఫలితం మన ప్రయత్నంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఫలితాన్ని బట్టి కారణం ఉండదు.
కౌసల్యాశల్యశూన్యాసౌ కృపాపూర్ణా సదా మయి । ఆస్తే కుశలినీ యస్యాః పుత్రస్త్రైలోక్యపాలకః
కౌసల్యా, దుఃఖం లేని, ఎప్పుడూ నాపై కరుణతో ఉన్నవారు. ఆమె కుమారుడు మూడు లోకాల రక్షకుడు కావడంతో ఆమె సుఖంగా ఉంది.
సర్వే కుశలినః సంతి భరతాద్యాశ్చ బాంధవాః । సుమిత్రా చ మహాభాగా యస్యాః ప్రాణాదహం ప్రియా
భరతుడు, ఇతర బంధువులు, సుమిత్రా దేవి — అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారు. సుమిత్రకు నేను ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవాడిని.
మద్వత్కిం త్వమపి త్యక్తః సర్వలోకేషు కీర్తయే । రాజ్ఞః కిం దుస్త్యజం తస్య స్వాత్మాపి యస్య న ప్రియః
నన్ను లాగే నిన్నూ లోకాలందరికీ కీర్తికోసం వదిలిపెట్టారా? తనకే స్వంతమైన మనసును కూడా త్యజించగలిగే రాజుకు వదిలిపెట్టలేనిది ఏముంది?
ఇత్యేవం బహుధా పృష్టస్తయా రామానుజః సతామ్ । ఉవాచ కుశలీ దేవః కుశలం త్వయి పృచ్ఛతి
సీతాదేవి ఎన్నో విధాలుగా అడిగినప్పుడు, రాముని తమ్ముడు ఇలా చెప్పాడు: 'రాముడు క్షేమంగా ఉన్నాడు, నీ క్షేమాన్ని అడుగుతున్నాడు.'