తయోరకరవం నామ కుశో లవ ఇతి స్ఫుటమ్ । వవృధాతేఽనిశం తత్ర శుక్లపక్షే యథా శశీ
వారికి నేను 'కుశ' మరియు 'లవ' అని పేర్లు పెట్టాను. వారు అక్కడ రోజురోజుకీ పెరిగిపోతూ, శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరిగినట్టు వెలిగిపోతున్నారు.
కాలేనోపనయాద్యాని సర్వాణి కృతవానహమ్ । వేదాన్సాంగానహం సర్వాన్గ్రాహయామాస భూపతే
కాలక్రమంలో వారికి అవసరమైన అన్ని ఉపనయనాది కర్మలు చేశాను. అన్ని వేదాలను, వాటి ఉపవేదాలతో సహా నేర్పాను, ఓ రాజా!
సర్వాణి సరహస్యాని శృణుష్వ ముఖతో మమ । ఆయుర్వేదం ధనుర్విద్యాం శస్త్రవిద్యాం తథైవ చ
నా నోటినుండి నీవు విను — ఆయుర్వేదం, ధనుర్విద్య, ఆయుధాల విద్య ఇలా అన్ని రహస్య విద్యలను నేర్పాను.
విద్యాం జాలంధరీం చాథ సంగీతకుశలౌ కృతౌ । గంగాకూలే గాయమానౌ లతాకుంజవనేషు చ
జాలంధరీ అనే మాయావిద్యను కూడా నేర్పాను. సంగీతంలో నిపుణులుగా చేసి, గంగా తీరంలో, లతా కుఞ్జాలలో వారు పాటలు పాడేవారు.
చంచలౌ చలచిత్తౌ తౌ సర్వవిద్యావిశారదౌ । తదాహమతిసంతోషం ప్రాప్తశ్చాహం రఘూత్తమ
ఆ ఇద్దరూ చంచలులు, చలించే మనస్సు కలవారు, అన్ని విద్యల్లో ప్రావీణ్యం సాధించారు. అప్పుడు నాకు ఎంతో సంతృప్తి కలిగింది, రఘువంశశ్రేష్ఠా!
దత్త్వా సర్వాణి చాస్త్రాణి మస్తకే నిహితః కరః । అతీవగానకుశలౌ దృష్ట్వా లోకా విసిష్మిరే । షడ్జమధ్యమగాంధారస్వరభేదవిశారదౌ
వారికి అన్ని ఆయుధ విద్యలు నేర్పి, తలపై చేయి ఉంచాను. వారు సంగీతంలో అపూర్వ నైపుణ్యం కనబరిచారు. షడ్జమధ్యమగాంధార స్వరాల్లో ప్రావీణ్యం చూపగా, లోకాలు ఆశ్చర్యపోయాయి.
తథావిధౌ విలోక్యాహం గాపయామి మనోహరమ్ । భవిష్యజ్ఞానయోగాచ్చ కృతం రామాయణం శుభమ్
వారిని అలా చూసి, ఆకర్షణీయమైన పాటలు పాడించాను. భవిష్యత్తు జ్ఞానంతో, నేను పవిత్రమైన రామాయణాన్ని రచించాను.
మృదంగపణవాద్యాది యంత్రవీణావిశారదౌ । వనేవనే చ గాయంతౌ మృగపక్షివిమోహకౌ
మృదంగం, పణవం, ఇతర వాద్యాలు, యంత్రవీణలో నైపుణ్యం కలిగి, అడవి నుంచి అడవికి తిరుగుతూ, వారు పాడిన పాటలకు జంతువులు, పక్షులు మంత్రముగ్ధులయ్యేవి.
అద్భుతం గీతమాధుర్యం తవ రామకుమారయోః । శ్రోతుం తౌ వరుణో బాలా వా నినాయ విభావరీమ్
ఓ రామా! నీ కుమారుల గానం ఎంత మధురంగా, అద్భుతంగా ఉండేదో, వారిద్దరి పాట వినేందుకు వరుణుడు కూడా ఆ రాత్రి అక్కడే గడిపాడు.
మనోహరవయోరూపౌ గానవిద్యాబ్ధిపారగౌ । కుమారౌ జగదుస్తత్ర లోకేశాదేశతః కలమ్
ఆ ఇద్దరు కుమారులు, అందమైన యవ్వనంతో, శరీర సౌందర్యంతో, సంగీత విద్యాసముద్రాన్ని దాటి, లోకపాలుల ఆజ్ఞతో అక్కడ పాటలు పాడారు.
పరమం మధురం రమ్యం పవిత్రం చరితం తవ । శుశ్రావ వరుణః సార్ద్ధం కుటుంబేన చ గాయకైః
నీ పవిత్రమైన, మధురమైన, అందమైన చరిత్రను వరుణుడు తన కుటుంబంతో పాటు గాయకులతో కలిసి ఆనందంగా వినాడు.
శృణ్వన్నైవ గతస్తృప్తిం మిత్రేణ వరుణః సహ । సుధాతోఽపి పరం స్వాదుచరితం రఘునందన
తన మిత్రునితో కలిసి వినినా, వరుణుడు తృప్తి పొందలేదు, రఘునందన, నీ చరిత్ర అమృతంలా మధురంగా ఉంది.
గానానందమహాలోభ హృతప్రాణేంద్రియక్రియః । ప్రత్యాగంతుం దిదేశాసౌ కుమారౌ న హి తావకౌ
పాటల ఆనందంలో మునిగి, గొప్ప సంతోషంతో తన శరీర, ఇంద్రియాల పనులు మరిచిపోయి, నీ ఇద్దరు కుమారులను తిరిగి పంపమని ఆజ్ఞాపించలేదు.
రమణీయ మహాభోగైర్లోభితావపి బాలకౌ । చలితౌ న గురోశ్చాత్మమాతుః పాదాంబుజస్మృతేః
ఎన్ని రకాల అందమైన, గొప్ప ఆనందాలు కనిపించినా, ఆ బాలురు గురువు, తల్లి పదపద్మాలను గుర్తు చేసుకుంటూ అక్కడే ఉన్నారు, వెళ్లిపోలేదు.
అహం చాపి గతః పశ్చాద్వరుణాలయముత్తమమ్ । వరుణః ప్రేమసహితః పూజాం చక్రే మమ ప్రభో
తర్వాత నేను కూడా వరుణుని అద్భుతమైన ఇంటికి వెళ్లాను. అక్కడ వరుణుడు ప్రేమతో నన్ను పూజించాడు, ప్రభూ.
పృచ్ఛతే జన్మకర్మాది సర్వజ్ఞాయాపి బాలయోః । వరుణాయాబ్రువం సర్వం జన్మవిద్యాద్యుపాగమమ్
బాలుర జన్మం, కార్యాలు మొదలైనవన్నీ వరుణుడు అడిగినప్పుడు, అతడు అన్నీ తెలిసినవాడైనా, వారి జన్మం, విద్య, ఆచారాలు అన్నీ నేను వివరంగా చెప్పాను.
శ్రుత్వా సీతాసుతౌ దేవః స చక్రేంబరభూషణైః । దేవదత్తమితి గ్రాహ్యమితి మద్వాక్యగౌరవాత్
ఇది విని, దేవుడు సీతా కుమారులను దేవతల వస్త్రాభరణాలతో అలంకరించాడు. నా మాటలకు గౌరవంగా, వారికి దేవతల బహుమతులు అర్హమని ప్రకటించాడు.
ఆహృతం రాజపుత్రాభ్యాం యద్దత్తం వరుణేన తత్ । ప్రసన్నేన తయోర్వాద్యగానవిద్యావయోగుణైః । తతో మామబ్రవీత్సీతాముద్దిశ్య వరుణః కృతీ
రాజకుమారులు తెచ్చినదాన్ని, వరుణుడు ఇచ్చినదాన్ని, వారి సంగీతం, గానం, విద్య, లక్షణాలకు సంతోషించి, వరుణుడు సీతను గురించి నన్ను అడిగాడు.
సీతాపతి వ్రతాధుర్యా రూపశీలవయోన్వితా । వీరపుత్రా మహాభాగా త్యాగం నార్హతి కర్హిచిత్
సీతా దేవి, వ్రతంలో స్థిరంగా, అందం, స్వభావం, వంశంతో కూడినవారు, వీరపుత్రులతో కూడిన మహాభాగ్యవంతురాలు, ఆమెను ఎప్పుడూ వదిలిపెట్టకూడదు.
మహతీ హానిరేతస్యాస్త్యాగే హి రఘునందన । సిద్ధీనాం పరమాసిద్ధిరేషా తే హ్యనపాయినీ
సీతను వదిలితే నీకు గొప్ప నష్టం కలుగుతుంది, రఘునందన. ఆమె నీకు అన్ని సిద్ధుల్లో శ్రేష్ఠమైన, ఎప్పటికీ నశించని సిద్ధి.
పామరైర్మహిమానాస్యా జ్ఞాయతే యది దూషితైః । కా హానిస్తావతా రామ పుణ్యశ్రవణకీర్తన
పాపులు, చెడు మనసున్నవారు ఆమె గొప్పతనాన్ని అర్థం చేసుకోకపోయినా, రామా, ఆమె పుణ్యకీర్తి వినిపించేటప్పుడు దాంతో నీకు ఏమి నష్టం?
అస్మత్సాక్షికమేతస్యాః పావనం చరితం సదా । సద్యస్తే సిద్ధిమాయాంతి యే సీతాపదచింతకాః
ఆమె పవిత్రమైన చరిత్రం ఎప్పుడూ మాకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం. సీతా పాదాలను ధ్యానించే వారు వెంటనే ఫలితాన్ని పొందుతారు.
యస్యాః సంకల్పమాత్రేణ జన్మస్థితిలయాదికాః । భవంతి జగతాం నిత్యం వ్యాపారా ఐశ్వరా అమీ
ఆమె సంకల్పం వల్లే లోకాల సృష్టి, స్థితి, లయ మొదలైనవి ఎప్పటికీ జరుగుతుంటాయి. ఇవే ఆమె ఐశ్వర్య కార్యాలు.
సీతా మృత్యుఃసుధా చేయం తపత్యేషా చ వర్షతి । స్వర్గో మోక్షస్తపో యోగో దానం చ తవ జానకీ
ఈ సీతే మరణం, ఈ సీతే అమృతం; ఆమె వేడి ఇస్తుంది, వర్షం కురిపిస్తుంది. నీ జనకీ స్వర్గం, మోక్షం, తపస్సు, యోగం, దానం అన్నీ.
బ్రహ్మాణం శివమన్యాంశ్చ లోకపాలాన్మదాదికాన్ । కరోత్యేషా కరోత్యేవ నాన్యా సీతా తవ ప్రియా
బ్రహ్మ, శివుడు, ఇతర లోకపాళకులు, గర్వంతో ఉన్నవారు — వీరందరినీ నీ ప్రియమైన సీతే సృష్టిస్తుంది, మరెవ్వరూ కాదు.
త్వం పితా సర్వలోకానాం సీతా చ జననీత్యతః । కుదృష్టిరత్ర తు క్షేమయోగ్యా న తవ కర్హిచిత్
నీవు అన్ని లోకాల తండ్రివి, సీత ఆమె తల్లి. అందువల్ల నీకు ఆమెపై ఎప్పుడూ చెడు దృష్టి ఉండకూడదు.
వేత్తి సీతాం సదా శుద్ధాం సర్వజ్ఞో భగవాన్స్వయమ్ । భవానపి సుతాం భూమేః ప్రాణాదపి గరీయసీమ్
సర్వజ్ఞుడు అయిన భగవంతుడు ఎప్పుడూ సీతను పవిత్రురాలిగా తెలుసు. నీవు కూడా భూమిపుత్రిగా ఆమెను నీ ప్రాణం కన్నా మించిగా భావించాలి.
ఆదర్తవ్యా త్వయా తస్మాత్ప్రియా శుద్ధేతి జానకీ । న చ శాపపరాభూతిః సీతాయాం త్వయి వా విభో
కాబట్టి నీవు నీ ప్రియమైన జనకిని ఎప్పుడూ పవిత్రురాలిగా భావించాలి. శాపం గానీ, ఓటమి గానీ సీతకు లేదా నీకు ఎప్పుడూ కలగవు, ప్రభూ.
ఇమాని మమ వాక్యాని వాచ్యాని జగతాం పతిమ్ । రామం ప్రతి త్వయా సాక్షాద్వాల్మీకే మునిసత్తమ
మునిశ్రేష్ఠుడైన వాల్మీకి, నీవు నా ఈ మాటలను జగత్తుకు అధిపతియైన రామునికి నేరుగా చెప్పాలి.
ఇత్యుక్తో వరుణేనాహం సీతాసంగ్రహకారణాత్ । ఏవమేవ హి సర్వైశ్చ లోకపాలైరపి ప్రభో
సీతను తిరిగి తీసుకురావాలనే ఉద్దేశంతో వరుణుడు నన్ను ఇలా అడిగాడు. ప్రభూ, అంతే కాకుండా లోకపాలకులందరూ కూడా నన్ను ఇదే విధంగా ప్రోత్సహించారు.