రామః శత్రుఘ్నమాయాంతం పుష్కలేన సమన్వితమ్ । నిరీక్ష్యముదముద్భూతాం రక్షితుం నాశకత్తదా
రాముడు, పుష్కలుడితో కలిసి శత్రుఘ్నుడు వస్తున్నాడని చూసి, హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయాడు; ఆ ఆనందాన్ని ఆపలేకపోయాడు.
యావదుత్తిష్ఠతే రామో భ్రాతరం హయపాలకమ్ । తావద్రామపదేలగ్నః శత్రుఘ్నో భ్రాతృవత్సలః
రాముడు తన సోదరుడైన గుర్రపు కాపరిని ఆహ్వానించేందుకు లేచేలోపే, సోదర ప్రేమతో శత్రుఘ్నుడు రాముని పాదాలపై పడ్డాడు.
పాదయోః పతితం వీక్ష్య భ్రాతరం వినయాన్వితమ్ । పరిరేభే దృఢం ప్రీతః క్షతసంశోభితాంగకమ్
తన పాదాలపై వినయంతో పడిపోయిన సోదరుడిని చూసి, రాముడు ప్రేమతో గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు. అతని శరీరం యుద్ధగాయాలతో మెరిసింది.
అశ్రూణి బహుధా ముంచన్హర్షాచ్ఛిరసి రాఘవః । అత్యంతం పరమాం ప్రాప ముదం వచనదూరగామ్
రాఘవుడు ఆనందంతో ఎన్నో కన్నీళ్లు కార్చి, మాటల్లో చెప్పలేని పరమానందాన్ని పొందాడు.
పుష్కలం స్వీయపదయోర్నమ్రం వినయవిహ్వలః । సుదృఢం భుజయోర్మధ్యే వినీయాపీడయద్భృశమ్
పుష్కలుడు తన పాదాల వద్ద వంగి, వినయంతో తలదించుకుని ఉండగా, రాముడు అతన్ని బలంగా తన భుజాల మధ్యకు తీసుకుని గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు.
హనూమంతం తథా వీరం సుగ్రీవం చాంగదం తథా । లక్ష్మీనిధిం జనకజం ప్రతాపాగ్ర్యం రిపుంజయమ్
అలాగే, వీరుడు అయిన హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, లక్ష్మీనిధి, జనకుని కుమార్తె, పరాక్రమంలో ముందున్న వారు, శత్రువులను జయించినవారు కూడా ఉన్నారు.
సుబాహుం సుమదం వీరం విమలం నీలరత్నకమ్ । సత్యవంతం వీరమణిం సురథం రామసేవకమ్
సుబాహు, సుమద, వీరుడు, నిర్మలుడు, నీలరత్నాలతో అలంకరించబడినవాడు, సత్యవంతుడు, యోధులలో మణివంటి సురథుడు, రాముని సేవకుడు.
అన్యానపి మహాభాగాన్రఘునాథః స్వయం తదా । పరిరేభే దృఢం స్నిగ్ధాన్పాదయోః ప్రణతాన్నృపాన్
అప్పుడు రఘునాథుడు, తన పాదాలకు నమస్కరించిన ఇతర మహాభాగ రాజులను కూడా ప్రేమతో, గట్టిగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
సుమతిః శ్రీరఘుపతిం భక్తానుగ్రహకారకమ్ । పరిరభ్య దృఢం ప్రీతః సంముఖే తిష్ఠదున్నతః
భక్తులకు అనుగ్రహం చేసే శ్రీరఘుపతిని ఎదురుగా నిలబడి, సుమతి ఆనందంతో గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు.
తదా రామో నిజామాత్యం వీక్ష్య సాన్నిధ్యమాగతమ్ । ఉవాచ పరమప్రీత్యా మంత్రిణం వదతాం వరః
ఆ సమయంలో రాముడు, తన వద్దకు వచ్చిన మంత్రి ని చూసి, ఎంతో ఆనందంతో ఆ మంత్రిలో శ్రేష్ఠుడైన వాక్చాతుర్యశాలి తో ఇలా అన్నాడు.
సుమతే మంత్రిణాం శ్రేష్ఠ శంశ మే వాగ్మినాం వర । క ఏతే భూమిపాః సర్వే కథమత్ర సమాగతాః
సుమతి! మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడవు, వాక్కులో నిపుణుడవు, ఈ రాజులు ఎవరు? వీరు ఇక్కడ ఎలా చేరుకున్నారు? నాకు చెప్పు.
కుత్రకుత్ర హయః ప్రాప్తః కేనకేన నియంత్రితః । కథం వై మోచితో భ్రాత్రా మహాబలసుశాలినా
ఆ కుదిరె ఎక్కడ, ఎవరి చేతికి వచ్చిందో, దాన్ని ఎవరు నియంత్రించారో, నీ బలవంతుడైన అన్నయ్య దాన్ని ఎలా విముక్తం చేశాడో చెప్పు.
శేష ఉవాచ। ఇత్యుక్తో మంత్రిణాం శ్రేష్ఠః సుమతిః ప్రాహ రాఘవమ్ । ప్రహసన్మేఘగంభీర నాదేన చ సుబుద్ధిమాన్
శేషుడు చెప్పాడు: ఇలా అడిగినప్పుడు, మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడైన సుమతి, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో చిరునవ్వుతో రాఘవునికి జవాబు చెప్పాడు.
సుమతిరువాచ। సర్వజ్ఞస్య పురస్తేఽద్య మయా కథముదీర్యతే । పృచ్ఛసి త్వం లోకరీత్యా సర్వం జానాసి సర్వదృక్
సుమతి అన్నాడు: ప్రభూ! మీరు సర్వజ్ఞుడు. మీ ముందు నేను ఎలా మాట్లాడగలను? మీరు లోకరీతిగా అడుగుతున్నా, మీకు అన్నీ తెలుసు.
తథాపి తవ నిర్దేశం శిరస్యాధాయ సర్వదా । బ్రవీమి తచ్ఛృణుష్వాద్య సర్వరాజశిరోమణే
అయినా, మీ ఆజ్ఞను నా తలపై పెట్టుకుని, నేను చెప్పుతున్నాను. రాజులలో మణివంటివాడా! ఇప్పుడు వినండి.
త్వత్ప్రసాదాదహో స్వామిన్సర్వత్ర జగతీతలే । పరిబభ్రామ తే వాహో భాలపత్రసుశోభితః
మీ కృపవల్ల ప్రభూ! మీ కుదిరె, మెరిసే నుదురు కలిగి, భూమి మీద అన్ని చోట్ల సంచరించింది.
న కశ్చిత్తం నిజగ్రాహ స్వనామబలదర్పితః । స్వం స్వం రాజ్యం సమర్ప్యాథ ప్రణేముస్తే పదాంబుజమ్
ఎవరూ తమ పేరు, బలంపై గర్వంతో ఆ కుదిరెను పట్టుకోలేదు. ప్రతి రాజు తన రాజ్యాన్ని సమర్పించి, మీ పాదపద్మాలకు నమస్కరించాడు.
కో వా రావణ దైత్యేంద్ర నిహంతుర్వాజిసత్తమమ్ । గృహ్ణాతి విజయాకాంక్షీ జరామరణవర్జితః
రావణాసురుడిని సంహరించిన ఆ ఉత్తమ కుదిరెను, జయాన్ని కోరుతూ, మృత్యువును, వృద్ధాప్యాన్ని దాటి ఉన్నవాడు ఎవరు పట్టుకుంటారు?
అహిచ్ఛత్రాం గతస్తావత్తవ వాజీ మనోరమః । తద్రాజా సుమదః శ్రుత్వా హయం ప్రాప్తం తవ ప్రభో
మీ మనోహరమైన కుదిరె, అహిచ్ఛత్ర నగరానికి చేరింది. ప్రభూ! మీ కుదిరె వచ్చిందని విని, అక్కడి రాజు సుమద
సపుత్రః ప్రబలః సర్వసైన్యేన బలినా వృతః । సర్వం సమర్పయామాస రాజ్యం నిహతకంటకమ్
తన కుమారుడితో, బలవంతుడై, మొత్తం సైన్యంతో కలిసి, అన్ని విఘ్నాలను తొలగించి, తన రాజ్యాన్ని మీకు సమర్పించాడు.
యో రాజా జగతాం నేత్రీం మాతరం జగదంబికామ్ । ప్రసాద్య చిరమాయుష్యం లేభే రాజ్యమకంటకమ్
ఆ రాజు, జగదంబికను సంతోషపెట్టి, దీర్ఘాయువు, కష్టరహితమైన రాజ్యాన్ని పొందాడు.
స ఏష త్వాం ప్రణమతి సుమదః ప్రభుసేవితమ్ । తం గృహాణ కృపాదృష్ట్యా చిరాద్దర్శనకాంక్షకమ్
ఈ సుమద, ప్రభువైన మీకు సేవచేసి, మీ దర్శనాన్ని ఎన్నాళ్లుగానో కోరుకుంటూ, మీకు నమస్కరిస్తున్నాడు. దయతో అతన్ని అంగీకరించండి.
తతః సుబాహుభూపస్య నగరే బలపూరితే । దమనస్తస్య వై పుత్రః ప్రజగ్రాహ హయోత్తమమ్
తర్వాత, బలంతో నిండిన సుబాహు మహారాజు నగరంలో, అతని కుమారుడు దమన్ ఆ ఉత్తమ కుదిరెను పట్టుకున్నాడు.
తేన సాకం మహద్యుద్ధం బభూవ దమనేన చ । పుష్కలో జయమాపేదే సంమూర్ఛ్య సుభుజాత్మజమ్
దమన్తో అతని మధ్య గొప్ప యుద్ధం జరిగింది. పుష్కలుడు, సుబాహువు కుమారుడిని జయించి, విజయాన్ని సాధించాడు.
తతః సుబాహుః సంక్రుద్ధో రణే పవనజం బలాత్ । యుయుధే తవ పాదాబ్జసేవకం బలినాం వరమ్
ఆ సమయంలో సుబాహు అనే వాడు బాగా కోపంతో, యుద్ధంలో పవనుని కుమారుడైన నీ పాదారవింద భక్తుడిని, బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన వానిని, శక్తిగా ఎదుర్కొన్నాడు.
తస్య పాదాహతో జ్ఞానం ప్రాప్య శాపతిరస్కృతమ్ । తుభ్యం సమర్ప్య సకలం వాజినః పాలకోఽభవత్
ఆయన పాదంతో తగిలిన వెంటనే, శాపం వల్ల మరచిపోయిన జ్ఞానం తిరిగి పొందాడు. తనలోని అన్నిటినీ నీకు అర్పించి, ఆ గుర్రాన్ని కాపాడే వాడిగా మారాడు.
ఏష త్వాం సుభుజో రాజా ప్రణమత్యున్నతాంగకః । కృపాదృష్ట్యాభిషించ త్వం సుబాహుం నయకోవిదమ్
ఇప్పుడు ఈ బలమైన భుజాలు కలిగిన రాజు, తన అవయవాలను పైకి ఎత్తి నమస్కరిస్తూ నీకు వందనం చేస్తున్నాడు. నీ దయా దృష్టితో, రాజనీతిలో నిపుణుడైన సుబాహుని అభిషేకించు.
తతో ముక్తో హయో రేవాహ్రదే స నిమమజ్జ హ । తత్ర ప్రాప్తం మోహనాస్త్రం శత్రుఘ్నేన బలీయసా
తర్వాత, విముక్తమైన గుర్రం రేవా నదిలోని నీటిలో మునిగిపోయింది. అక్కడ శత్రుఘ్నుడు, మోహనాస్త్రాన్ని పొందాడు.
తతో దేవపురే ప్రాగాచ్ఛివవాసవిభూషితే । తత్రత్యం తు విజానాసి యతస్త్వం తత్ర చాగతః
అంతట తరువాత, శివుని నివాసాలతో అలంకరించబడిన దేవతల నగరానికి వెళ్లాడు. అక్కడ జరిగిన సంగతులన్నీ నీకు తెలుసు, ఎందుకంటే నీవు కూడా అక్కడికి వచ్చావు.
విద్యున్మాలీ హతో దైత్యః సత్యవాన్సంగతస్తతః । సురథేన సమం యుద్ధం జానాసి త్వం మహామతే
విద్యున్మాలి అనే రాక్షసుడు అక్కడ సంహరించబడ్డాడు, సత్యవాన్ కూడా చేరాడు. సురథుడితో కలసి జరిగిన యుద్ధాన్ని, ఓ మహామతి, నీవు తెలుసు.