తతో జానీహి కుముదం కర్పూరం వా భవిష్యతి । మా జానీహి మృగాంకస్య బింబం శుభ్రశ్రియాన్వితమ్
అందుకే, ఇది కమలపువ్వు లేదా కర్పూరమని తెలుసుకో; తెల్లటి కాంతితో అలంకరించిన చంద్రుని వలయమని అనుకోకు.
తావదన్యో రుషాక్రాంతో ధున్వన్స్వం మస్తకం తథా । న జానంతి ద్విజా మూఢాః స్వాదుజ్ఞానా విచక్షణాః
అప్పుడే ఇంకొకడు కోపంతో తల ఊపుతూ ఇలా అన్నాడు: 'బుద్ధిలేని బ్రాహ్మణులు తెలియరు; రుచిని తెలిసినవారే నిజంగా తెలివైనవారు.'
ఇదం తు క్షౌద్రకందస్యరసేన పరిపాచితమ్ । జానీహి శతపత్రస్య పుష్పాణి మధురాణి చ
ఇది చెక్కెరరసం కలిపిన తేనె; ఇవి శతదళ కమలపు తీయని పువ్వులు అని తెలుసుకో.
ఏవం పరస్పరం విప్రాః కందమూలఫలాశినః । తర్కయంతి మునే ప్రీతా రసజ్ఞానేఽతిలోలుపాః
ఇలా, ఆ బ్రాహ్మణులు కందమూలఫలాలు తింటూ, రుచుల విషయాల్లో ఎంతో ఆసక్తితో పరస్పరం ఆనందంగా వాదించారు.
తావదన్యో ద్విజః ప్రాహ క్షత్త్రియాణాం వరం జనుః । భోక్ష్యంతే తాదృశం త్వన్నం మహత్పుణ్యైరుపస్కృతమ్
అప్పుడు మరొక బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: 'క్షత్రియుల జననం గొప్పది; వారు ఇలాంటి పుణ్యంతో కూడిన అన్నాన్ని భుజిస్తారు.'
తదా తం ప్రాబ్రవీద్విప్రో దత్తస్య ఫలమీదృశమ్ । యే దదత్యగ్రజన్మభ్యః ప్రాప్నువంతి త ఈప్సితమ్
అప్పుడు ఒక బ్రాహ్మణుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇలాంటి ఫలం దానం వల్ల లభిస్తుంది; ఉత్తమ జన్మలకు దానం చేసినవారు తాము కోరినది పొందుతారు.'
యైరర్చితో నైవ హరిర్నైవేద్యైర్వివిధైర్ముహుః । తేషామేతాదృశం భోజ్యం న భవేదక్షిగోచరమ్
హరిని ఎన్నో రకాల నైవేద్యాలతో పునఃపునః పూజించని వారికి ఇలాంటి భోజనం కనబడదు.
యైర్నరైరగ్రజన్మానో భోజితా వివిధై రసైః । భుంజతే తే స్వాదురసం పాపినాం చక్షురుజ్ఝితమ్
ఎవరైతే ఉత్తమ జన్మలను ఎన్నో రుచులతో తినిపించారో, వారు తియ్యని రుచులను ఆస్వాదిస్తారు; పాపుల కన్నులకు అవి కనిపించవు.
ఏవంవిధైరసైర్మిష్టైర్భోజితా ద్విజసత్తమాః । మండపే విపఠంతస్తే శబ్దబ్రహ్మవిచక్షణాః
ఇలాంటి మధురమైన రుచులతో తినిపించబడిన ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు, ఆ మండపంలో వేదాలను పారాయణ చేసి, శబ్దబ్రహ్మ జ్ఞానంలో నిపుణులయ్యారు.
నృత్యంత్యేకే హసన్త్యేకే నదన్త్యేకే ప్రహర్షితాః । ఉత్సవో బహురుద్భాతి తత్ర శత్రుఘ్న ఆగమత్
కొంతమంది నృత్యం చేశారు, మరికొందరు నవ్వారు, ఇంకొందరు ఆనందంతో అరచేశారు; అక్కడ గొప్ప ఉత్సవం జరిగింది. అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
రామః శత్రుఘ్నమాయాంతం పుష్కలేన సమన్వితమ్ । నిరీక్ష్యముదముద్భూతాం రక్షితుం నాశకత్తదా
రాముడు, పుష్కలుడితో కలిసి శత్రుఘ్నుడు వస్తున్నాడని చూసి, హర్షంతో ఉప్పొంగిపోయాడు; ఆ ఆనందాన్ని ఆపలేకపోయాడు.
యావదుత్తిష్ఠతే రామో భ్రాతరం హయపాలకమ్ । తావద్రామపదేలగ్నః శత్రుఘ్నో భ్రాతృవత్సలః
రాముడు తన సోదరుడైన గుర్రపు కాపరిని ఆహ్వానించేందుకు లేచేలోపే, సోదర ప్రేమతో శత్రుఘ్నుడు రాముని పాదాలపై పడ్డాడు.
పాదయోః పతితం వీక్ష్య భ్రాతరం వినయాన్వితమ్ । పరిరేభే దృఢం ప్రీతః క్షతసంశోభితాంగకమ్
తన పాదాలపై వినయంతో పడిపోయిన సోదరుడిని చూసి, రాముడు ప్రేమతో గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు. అతని శరీరం యుద్ధగాయాలతో మెరిసింది.
అశ్రూణి బహుధా ముంచన్హర్షాచ్ఛిరసి రాఘవః । అత్యంతం పరమాం ప్రాప ముదం వచనదూరగామ్
రాఘవుడు ఆనందంతో ఎన్నో కన్నీళ్లు కార్చి, మాటల్లో చెప్పలేని పరమానందాన్ని పొందాడు.
పుష్కలం స్వీయపదయోర్నమ్రం వినయవిహ్వలః । సుదృఢం భుజయోర్మధ్యే వినీయాపీడయద్భృశమ్
పుష్కలుడు తన పాదాల వద్ద వంగి, వినయంతో తలదించుకుని ఉండగా, రాముడు అతన్ని బలంగా తన భుజాల మధ్యకు తీసుకుని గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు.
హనూమంతం తథా వీరం సుగ్రీవం చాంగదం తథా । లక్ష్మీనిధిం జనకజం ప్రతాపాగ్ర్యం రిపుంజయమ్
అలాగే, వీరుడు అయిన హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు, అంగదుడు, లక్ష్మీనిధి, జనకుని కుమార్తె, పరాక్రమంలో ముందున్న వారు, శత్రువులను జయించినవారు కూడా ఉన్నారు.
సుబాహుం సుమదం వీరం విమలం నీలరత్నకమ్ । సత్యవంతం వీరమణిం సురథం రామసేవకమ్
సుబాహు, సుమద, వీరుడు, నిర్మలుడు, నీలరత్నాలతో అలంకరించబడినవాడు, సత్యవంతుడు, యోధులలో మణివంటి సురథుడు, రాముని సేవకుడు.
అన్యానపి మహాభాగాన్రఘునాథః స్వయం తదా । పరిరేభే దృఢం స్నిగ్ధాన్పాదయోః ప్రణతాన్నృపాన్
అప్పుడు రఘునాథుడు, తన పాదాలకు నమస్కరించిన ఇతర మహాభాగ రాజులను కూడా ప్రేమతో, గట్టిగా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.
సుమతిః శ్రీరఘుపతిం భక్తానుగ్రహకారకమ్ । పరిరభ్య దృఢం ప్రీతః సంముఖే తిష్ఠదున్నతః
భక్తులకు అనుగ్రహం చేసే శ్రీరఘుపతిని ఎదురుగా నిలబడి, సుమతి ఆనందంతో గట్టిగా ఆలింగనం చేశాడు.
తదా రామో నిజామాత్యం వీక్ష్య సాన్నిధ్యమాగతమ్ । ఉవాచ పరమప్రీత్యా మంత్రిణం వదతాం వరః
ఆ సమయంలో రాముడు, తన వద్దకు వచ్చిన మంత్రి ని చూసి, ఎంతో ఆనందంతో ఆ మంత్రిలో శ్రేష్ఠుడైన వాక్చాతుర్యశాలి తో ఇలా అన్నాడు.
సుమతే మంత్రిణాం శ్రేష్ఠ శంశ మే వాగ్మినాం వర । క ఏతే భూమిపాః సర్వే కథమత్ర సమాగతాః
సుమతి! మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడవు, వాక్కులో నిపుణుడవు, ఈ రాజులు ఎవరు? వీరు ఇక్కడ ఎలా చేరుకున్నారు? నాకు చెప్పు.
కుత్రకుత్ర హయః ప్రాప్తః కేనకేన నియంత్రితః । కథం వై మోచితో భ్రాత్రా మహాబలసుశాలినా
ఆ కుదిరె ఎక్కడ, ఎవరి చేతికి వచ్చిందో, దాన్ని ఎవరు నియంత్రించారో, నీ బలవంతుడైన అన్నయ్య దాన్ని ఎలా విముక్తం చేశాడో చెప్పు.
శేష ఉవాచ। ఇత్యుక్తో మంత్రిణాం శ్రేష్ఠః సుమతిః ప్రాహ రాఘవమ్ । ప్రహసన్మేఘగంభీర నాదేన చ సుబుద్ధిమాన్
శేషుడు చెప్పాడు: ఇలా అడిగినప్పుడు, మంత్రులలో శ్రేష్ఠుడైన సుమతి, మేఘగంభీరమైన స్వరంతో చిరునవ్వుతో రాఘవునికి జవాబు చెప్పాడు.
సుమతిరువాచ। సర్వజ్ఞస్య పురస్తేఽద్య మయా కథముదీర్యతే । పృచ్ఛసి త్వం లోకరీత్యా సర్వం జానాసి సర్వదృక్
సుమతి అన్నాడు: ప్రభూ! మీరు సర్వజ్ఞుడు. మీ ముందు నేను ఎలా మాట్లాడగలను? మీరు లోకరీతిగా అడుగుతున్నా, మీకు అన్నీ తెలుసు.
తథాపి తవ నిర్దేశం శిరస్యాధాయ సర్వదా । బ్రవీమి తచ్ఛృణుష్వాద్య సర్వరాజశిరోమణే
అయినా, మీ ఆజ్ఞను నా తలపై పెట్టుకుని, నేను చెప్పుతున్నాను. రాజులలో మణివంటివాడా! ఇప్పుడు వినండి.
త్వత్ప్రసాదాదహో స్వామిన్సర్వత్ర జగతీతలే । పరిబభ్రామ తే వాహో భాలపత్రసుశోభితః
మీ కృపవల్ల ప్రభూ! మీ కుదిరె, మెరిసే నుదురు కలిగి, భూమి మీద అన్ని చోట్ల సంచరించింది.
న కశ్చిత్తం నిజగ్రాహ స్వనామబలదర్పితః । స్వం స్వం రాజ్యం సమర్ప్యాథ ప్రణేముస్తే పదాంబుజమ్
ఎవరూ తమ పేరు, బలంపై గర్వంతో ఆ కుదిరెను పట్టుకోలేదు. ప్రతి రాజు తన రాజ్యాన్ని సమర్పించి, మీ పాదపద్మాలకు నమస్కరించాడు.
కో వా రావణ దైత్యేంద్ర నిహంతుర్వాజిసత్తమమ్ । గృహ్ణాతి విజయాకాంక్షీ జరామరణవర్జితః
రావణాసురుడిని సంహరించిన ఆ ఉత్తమ కుదిరెను, జయాన్ని కోరుతూ, మృత్యువును, వృద్ధాప్యాన్ని దాటి ఉన్నవాడు ఎవరు పట్టుకుంటారు?
అహిచ్ఛత్రాం గతస్తావత్తవ వాజీ మనోరమః । తద్రాజా సుమదః శ్రుత్వా హయం ప్రాప్తం తవ ప్రభో
మీ మనోహరమైన కుదిరె, అహిచ్ఛత్ర నగరానికి చేరింది. ప్రభూ! మీ కుదిరె వచ్చిందని విని, అక్కడి రాజు సుమద
సపుత్రః ప్రబలః సర్వసైన్యేన బలినా వృతః । సర్వం సమర్పయామాస రాజ్యం నిహతకంటకమ్
తన కుమారుడితో, బలవంతుడై, మొత్తం సైన్యంతో కలిసి, అన్ని విఘ్నాలను తొలగించి, తన రాజ్యాన్ని మీకు సమర్పించాడు.