మూర్చ్ఛాం ప్రాప్తం తు తం దృష్ట్వా ప్లవంగం బలసంయుతః । వివ్యాధ సాయకైస్తీక్ష్ణైః సైన్యం తత్సకలం మహత్
ఆ మహాబలశాలి వానరుడు అపస్మారంలో పడిపోయినట్టు చూసి, అతడు పదునైన బాణాలతో ఆ గొప్ప సైన్యాన్ని అంతటినీ దాడి చేశాడు.
తస్య బాణాయుతైర్భగ్నం బలం సర్వం రణాంగణే । పలాయనపరం జాతం చతురంగసమన్వితమ్
అతని అనేక బాణాల వర్షంతో యుద్ధరంగంలో ఆ సైన్యం మొత్తం ఛిన్నాభిన్నమై, నాలుగు విభాగాల సైన్యమంతా పారిపోవడం మొదలుపెట్టింది.
తదా కపిపతిః కోపాత్సుగ్రీవో రక్షకో మహాన్ । అభ్యధావన్నగాన్నైకానుత్పాట్య కుశముద్భటమ్
అప్పుడు వానరుల రాజైన సుగ్రీవుడు, గొప్ప రక్షకుడు, కోపంతో ఎన్నో చెట్లు పీకి, ఉగ్రుడైన కుశుని ఎదుటకు దూసుకెళ్లాడు.
కుశః సర్వాన్ప్రచిచ్ఛేద లీలయా ప్రహసన్నగాన్ । పునరప్యాగతాన్వృక్షాంశ్చిచ్ఛేద తరసా బలీ
కుశుడు నవ్వుతూ సులభంగా అన్ని చెట్లను కోసేశాడు. మళ్లీ తిరిగి వచ్చిన చెట్లను కూడా తన బలంతో వేగంగా నరికేశాడు.
అనేకబాణవ్యథితః సుగ్రీవః సమరాంగణే । జగ్రాహ పర్వతం ఘోరం కుశమస్తకమధ్యతః
యుద్ధరంగంలో అనేక బాణాల వల్ల బాధపడుతున్న సుగ్రీవుడు, భయంకరమైన ఒక కొండను ఎత్తి, కుశుని తలపై విసిరాడు.
కుశస్తం నగమాయాంతం వీక్ష్య బాణైరనేకధా । నిష్పిపేష చకారాశు మహారుద్రాంగయోగ్యతామ్
ఆ కొండ తనవైపు వస్తున్నదని చూసిన కుశుడు, అనేక బాణాలతో దానిని వెంటనే ఛిద్రం చేసి, మహారుద్రునికి సమర్పించదగ్గదిగా మార్చేశాడు.
సుగ్రీవస్తన్మహత్కర్మ దృష్ట్వా బాలేన నిర్మితమ్ । జయాశాప్రతినిర్వృత్తో బభూవ సమరాంగణే
బాలుడైన కుశుడు చేసిన ఆ గొప్ప కార్యాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు యుద్ధరంగంలో విజయం మీద ఆశను పూర్తిగా కోల్పోయాడు.
రణమధ్యే దురాక్రాంతం కుశం లాంగూలతాడకమ్ । అత్యమర్షీరుషాక్రాంతస్తం హంతుం నగమాదదే
యుద్ధమధ్యలో, దగ్గరగా చేరలేని, తన తోకతో దెబ్బలు కొడుతున్న కుశుని చూసి, సుగ్రీవుడు తీవ్రమైన కోపంతో అతన్ని చంపేందుకు మరో కొండను ఎత్తుకున్నాడు.
ఆత్మానం హంతుముద్యుక్తం వీక్ష్య సుగ్రీవమాదరాత్ । తాడయామాస బహుభిః సాయకైః శితపర్వభిః
సుగ్రీవుడు తనను తానే చంపుకోవడానికి సిద్ధమవుతున్నాడని గమనించిన కుశుడు, గౌరవంతో అతనిపై అనేక పదునైన బాణాలు వదిలాడు.
స తాడితో బహువిధైః శరైః పీడాసమన్వితః । కుశం హంతుం సమారబ్ధో యయౌ శాలం సమాదదే
అనేక విధాలైన బాణాలతో గాయపడి, బాధతో నిండిన సుగ్రీవుడు, కుశుని సంహరించేందుకు ముందుకు వెళ్లి, ఒక శాలవృక్షాన్ని పట్టుకున్నాడు.
తదాపి చ కుశో వీరో వారుణాస్త్రం సమాదదే । బబంధ తం చ పాశేన దృఢేన స లవాగ్రజః
అప్పటికీ, వీరుడైన కుశుడు వారుణాస్త్రాన్ని ఉపయోగించి, బలమైన పాశంతో లవుని అన్న సుగ్రీవుణ్ణి బంధించాడు.
స బద్ధః పాశకైః స్నిగ్ధైః కుశేన బలశాలినా । పపాత రణమధ్యే వై మహావీరైరలంకృతే
బలవంతుడైన కుశుడు వేసిన మృదువైన పాశాలతో బంధించబడి, సుగ్రీవుడు మహావీరులు చుట్టుముట్టిన యుద్ధరంగంలో పడిపోయాడు.
సుగ్రీవం పతితం దృష్ట్వా వీరాః సర్వత్ర దుద్రువుః । జయమాప లవభ్రాతా మహావీరశిరోమణిః
సుగ్రీవుడు పడిపోయిన దృశ్యం చూసి, వీరులు అందరూ అక్కడక్కడా పారిపోయారు. లవుని తమ్ముడు, మహావీరులలో శిరోమణి, విజయాన్ని సాధించాడు.
తావల్లవో భటాఞ్జిత్వా పుష్కలం చాంగదం తథా । ప్రతాపాగ్ర్యం వీరమణిం తథాన్యానపి భూభుజః
ఆ సమయంలో లవుడు, యోధులను, పుష్కలుడిని, అంగదుడిని, పరాక్రమంలో అగ్రగణ్యులైన వీరులను, ఇతర రాజులను కూడా ఓడించాడు.
జయం ప్రాప్య రణే వీరో లవో భ్రాతరమాగమత్ । సంగ్రామే జయకర్తారం వైరికోటినిపాతకమ్
యుద్ధంలో విజయం సాధించిన వీరుడు లవుడు, యుద్ధంలో గెలిచినవాడు, శత్రువులను లక్షల కొద్దీ సంహరించిన తన తమ్ముడి దగ్గరకు వెళ్లాడు.
పరస్పరం ప్రహృషితౌ పరిరంభం ప్రకుర్వతః । జయం ప్రాప్తౌ తదా వార్తాం మునే చక్రతురున్మదౌ
వారిద్దరూ పరస్పరం ఆనందంతో ఆలింగనం చేసుకుని, విజయం సాధించిన ఆనందాన్ని ఆ మునికి ఉల్లాసంగా తెలియజేశారు.
లవ ఉవాచ। భ్రాతస్తవ ప్రసాదేన నిస్తీర్ణో రణతోయధిః । ఇదానీం వీరరణకం శోధయావః సుశోభితమ్
లవుడు ఇలా అన్నాడు: అన్నయ్యా, నీ దయ వల్ల నేను యుద్ధ సముద్రాన్ని దాటి వచ్చాను. ఇప్పుడు మనం ఈ మహోన్నతమైన వీరభూమిని శుభ్రం చేద్దాం.
ఇత్యుక్త్వా త్వరితం వీరో జగ్మతుస్తౌ కుశీలవౌ । రాజ్ఞో మౌలిమణిం చిత్రం జగ్రాహ కనకాచితమ్
అలా చెప్పి, ఆ వీర కుమారులు కుశుడు, లవుడు వేగంగా వెళ్లి, రాజు ధరించిన బంగారు అలంకారాల మణిమకుటాన్ని తీసుకున్నారు.
పుష్కలస్య లవో వీరో జగ్రాహ ముకుటం శుభమ్ । అంగదే చ మహానర్ఘ్యే శత్రుఘ్నస్యాపరస్య చ
వీరుడైన లవుడు పుష్కలుని శుభ్రమైన మకుటాన్ని, శత్రుఘ్నుని విలువైన అంగదాలను, ఇంకొకరిని కూడా తీసుకున్నాడు.
గృహీత్వా శస్త్రసంఘాతం హనూమంతం కపీశ్వరమ్ । సుగ్రీవం సవిధే గత్వా ఉభావపి బబంధతుః
అస్త్రాలన్నీ తీసుకుని, వానరాధిపతి హనుమంతుని, సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఇద్దరినీ బంధించారు.
పుచ్ఛే వాయుసుతస్యాయం గృహీత్వా తు కుశానుజః । భ్రాతరం ప్రత్యువాచేదం నేష్యామి స్వకమందిరమ్
వాయుపుత్రుని తోకను పట్టుకుని, కుశుని తమ్ముడు తన అన్నయ్యతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇతనిని మన ఇంటికి తీసుకెళ్తాను.'
ఆవయోర్జననీ ప్రీత్యై గృహీత్వా పుచ్ఛకే త్వహమ్ । క్రీడార్థమృషిపుత్రాణాం కౌతుకార్థం మమైవ చ
మన తల్లికి సంతోషం కలిగించేందుకు, ఋషిపుత్రుల ఆట కోసం, నాకు కూడా ఆనందంగా ఉండేందుకు నేను ఇతని తోకను పట్టుకున్నాను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తతో వాక్యమువాచ చ కుశో లవమ్ । అహమేనం గ్రహీష్యామి వానరం బలినం దృఢమ్
అది విని, కుశుడు లవునితో ఇలా అన్నాడు: 'ఈ బలవంతుడైన వానరుణ్ణి నేను పట్టుకుంటాను.'
ఇత్యేవం భాషమాణౌ తౌ బద్ధ్వా తౌ బలినాం వరౌ । పుచ్ఛయోర్బలినౌ ధృత్వా జగ్మతుః స్వాశ్రమం ప్రతి
ఇలా మాట్లాడుకుంటూ, ఆ ఇద్దరు బలవంతులైన వానరులను బంధించి, వారి తోకలు పట్టుకుని తమ ఆశ్రమం వైపు బయలుదేరారు.
స్వాశ్రమాయ ప్రగచ్ఛంతౌ వీక్ష్య తౌ కపిసత్తమౌ । కంపమానౌ జగదతురన్యోన్యం భీతయా గిరా
తమ ఆశ్రమం వైపు వెళ్తూ, ఆ ఇద్దరు గొప్ప వానరులను వణికిపోతూ చూస్తూ, భయంతో పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
హనూమాన్కపిరాజానం ప్రత్యువాచ భయార్ద్రధీః । ఏతౌ రామసుతావస్మాన్నేష్యతః స్వాశ్రమం ప్రతి
హనుమంతుడు భయంతో మనసు కలవరపడి, వానరాధిపతికి ఇలా అన్నాడు: 'ఈ రాముని కుమారులు మనిద్దరినీ తమ ఆశ్రమానికి తీసుకెళ్తున్నారు.'
మయా పూర్వం కృతం కర్మ జానకీం ప్రతిగచ్ఛతా । తత్ర మే జానకీ దేవీ సంముఖాభూన్మనోహరా
అప్పట్లో నేను జానకిని వెతుక్కుంటూ వెళ్లినప్పుడు చేసిన పని గుర్తుంది. అప్పుడు ఆ దేవతసమానమైన జానకి నా ముందు ప్రత్యక్షమై, ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపించింది.
సా మాం ద్రక్ష్యతి వైదేహీ బద్ధం పాశేన వైరిణా । తదా హసిష్యతి వరా త్రపా మేఽత్ర భవిష్యతి
ఇప్పుడు వైదేహి నన్ను శత్రువు చేత బంధించబడినవాడిగా చూస్తుంది. అప్పుడు ఆమె నవ్వుతుంది, నాకు దీనిపై చాలా సిగ్గు కలుగుతుంది.
మయా కిమత్ర కర్తవ్యం ప్రాణత్యాగో భవిష్యతి । మహద్దుఃఖం చాపతితం స రామః కిం కరిష్యతి
ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలి? ప్రాణాలు విడిచిపెట్టాలా? నాకు గొప్ప దుఃఖం వచ్చింది. రాముడు ఏం చేస్తాడో!
సుగ్రీవస్తద్వచః శ్రుత్వా మమాప్యేవం మహాకపే । నేష్యతే యది మామేవం నిధనం తు భవిష్యతి
హనుమంతుడి మాటలు విని, సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ మహాకపి! నన్నూ ఇలానే తీసుకెళ్తే, నాకు మరణమే జరుగుతుంది.'