సావధానో భవానత్ర భవతు ప్రధనాంగణే । పాతయామి క్షితౌ సద్య ఇత్యుక్త్వా స్వశరాసనే
యుద్ధరంగంలో నీవు జాగ్రత్తగా ఉండు. నేనిప్పుడు నిన్ను నేలపై పడేస్తాను అని చెప్పి తన విల్లు ఎత్తుకున్నాడు.
శరం సంరోపయామాస ఘోరం కాలానలప్రభమ్ । లక్షీకృత్య రిపోర్వక్షో విపులం కఠినం మహత్
విపక్షి విస్తారమైన, గట్టి, బలమైన ఛాతీని లక్ష్యంగా చేసుకుని, వినాశనాగ్ని వంటి భయంకరమైన బాణాన్ని ఆయన విల్లులో పెట్టాడు.
తం సంధితం శరం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నః కోపమూర్చ్ఛితః । ముమోచ బాణాన్నిశితాన్కుశత్వగ్భేదకారకాన్
ఆ బాణాన్ని సిద్ధం చేసినదాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, కుశుని చర్మాన్ని చీల్చగలిగే పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
స బాణో హృదయం తస్య భేత్తుం తత్ప్రచచాల వై । ఘోరరూపో వహ్నిసమఆశీవిషవదుచ్ఛ్వసన్
ఆ బాణం, భయంకరమైన రూపంతో, అగ్నిలా మండుతూ, పాములా శబ్దం చేస్తూ, అతని హృదయాన్ని చీల్చేందుకు ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
స బాణో నృపవర్యేణ రామం స్మృత్వాశులక్షితః । చిచ్ఛేద కుశముక్తం స సాయకం శితపర్వకమ్
అప్పుడు శ్రేష్ఠరాజు రాముని జ్ఞాపకం చేసుకుని, బాణాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టి, కుశుడు వదిలిన పదునైన ఆ బాణాన్ని మధ్యలోనే తెంచేశాడు.
తదాత్యంతం ప్రకుపితః కుశో బాణస్య కృంతనాత్ । అపరం సాయకం చాపే దధార శితపర్వకమ్
ఆ బాణాన్ని తెంచినందుకు కుశుడు తీవ్రమైన కోపంతో, మరో పదునైన బాణాన్ని తన విల్లులో పెట్టాడు.
స యావత్తదురో భేత్తుం కరోతి చ బలోద్ధురః । తం తావదచ్ఛినత్తస్య శరం కాలానలప్రభమ్
బలవంతుడైన కుశుడు ఆ బాణాన్ని శత్రువును చీల్చేందుకు సిద్ధం చేస్తున్న సమయంలో, ఆ కాలాగ్ని వంటి బాణాన్ని వెంటనే తెంచేశారు.
తదా కుశో మాతృపాదౌ స్మృత్వా రోషసమన్వితః । తృతీయం చాపకే స్వీయే దధార శరమద్భుతమ్
అప్పుడు కుశుడు కోపంతో తల్లి పాదాలను జ్ఞాపకం చేసుకుని, తన విల్లు మీద మూడవ అద్భుతమైన బాణాన్ని పెట్టాడు.
శత్రుఘ్నస్తమపి క్షిప్రం చ్ఛేత్తుం బాణం సమాదదే । తావద్విద్ధః శరేణాసౌ పపాత ధరణీతలే
శత్రుఘ్నుడు ఆ బాణాన్ని కూడా వెంటనే తెంచేందుకు మరో బాణాన్ని ఎత్తుకున్నాడు. కానీ అప్పటికే ఆ బాణం అతన్ని తాకి, అతను నేలపై పడిపోయాడు.
హాహాకారో మహానాసీచ్ఛత్రుఘ్నే వినిపాతితే । జయమాపకుశస్తత్ర స్వబాహుబలదర్పితః
శత్రుఘ్నుడు పడిపోవడంతో అక్కడ పెద్దగా 'హాయ్ హాయ్' అని అరుపులు వినిపించాయి. అక్కడ కుశుడు తన బాహుబలంపై గర్వంతో విజయాన్ని ప్రకటించాడు.
శేష ఉవాచ। శత్రుఘ్నం పతితం వీక్ష్య సురథః ప్రవరో నృపః । ప్రయయౌ మణినా సృష్టే రథే తిష్ఠన్మహాద్భుతే
శత్రుఘ్నుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన సురథుడు, రత్నాలతో అలంకరించబడిన అద్భుతమైన రథంపై నిలబడి ముందుకు సాగాడు.
పుష్కలస్తు రణే పూర్వం పాతితః స విచారయన్ । లవం యయౌ తదా యోద్ధుం మహావీరబలోన్నతమ్
పుష్కలుడు యుద్ధంలో ముందుగా పడిపోయి, ఆలోచించి, మహా వీరబలంతో ఉన్న లవుడిని యుద్ధానికి ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
సురథః కుశమాసాద్య బాణాన్ముంచన్ననేకధా । వ్యథయామాస సమరే మహావీరశిరోమణిః
సురథుడు కుశుని దగ్గరికి వచ్చి, అనేక బాణాలను వదిలి, యుద్ధంలో మహావీరులలో మణిగా ఉన్న కుశునికి బాధ కలిగించాడు.
సురథం విరథం చక్రే బాణైర్దశభిరుచ్ఛిఖైః । ధనుశ్చిచ్ఛేద తరసా సుదృఢం గుణపూరితమ్
కుశుడు పదిమంది పదునైన బాణాలతో సురథుని రథం లేకుండా చేసి, బలమైన, బాగా లాగిన ధనుస్సును వేగంగా కోసేశాడు.
అస్త్రప్రత్యస్త్రసంహారైః క్షైపణైః ప్రతిక్షేపణైః । అభవత్తుములం యుద్ధం వీరాణాం రోమహర్షణమ్
ఆయుధాలు, ప్రతియుద్ధాలు, క్షిపణుల మార్పిడి వల్ల, వీరుల మధ్య రోమాంచకమైన ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
అత్యంతం సమరోద్యుక్తే సురథే దుర్జయే నృపే । కుశః సంచింతయామాస కింకర్తవ్యం రణే మయా
ఓడించలేని రాజైన సురథుడు యుద్ధానికి ఎంతో ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పుడు, కుశుడు యుద్ధంలో తాను ఏం చేయాలో ఆలోచించసాగాడు.
విచార్య నిశితం ఘోరం సాయకం సముపాదదే । హననాయ నృపస్యాస్య మహాబలసమన్వితః
ఆలోచించి, మహాబలంతో కూడిన ఈ రాజును సంహరించేందుకు కుశుడు ఒక పదునైన భయంకరమైన బాణాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.
తమాగతం శరం దృష్ట్వా కాలానలసమప్రభమ్ । ఛేత్తుం మతిం చకారాశు తావల్లగ్నో మహాశరః
కాలాగ్ని వంటి జ్వలించే ఆ బాణం వస్తున్నదాన్ని చూసి, దాన్ని కోయాలని సురథుడు వెంటనే నిర్ణయించుకున్నప్పటికీ, అప్పటికే ఆ మహాబాణం అతనిని తాకింది.
ముమూర్చ్ఛ సమరే వీరో మహావీరబలస్తతః । పపాత స్యందనోపస్థే సారథిస్తముపాహరత్
అప్పుడు మహావీరబలంతో ఉన్న ఆ వీరుడు యుద్ధంలో మూర్చిపోయి, తన రథపు ఆసనంపై పడిపోయాడు. అతని సారథి అతన్ని తీసుకెళ్లాడు.
సురథే పతితే దృష్ట్వా కుశం జయసమన్వితమ్ । త్రాసయంతం వీరగణానియాయ పవనాత్మజః
సురథుడు పడిపోయి, కుశుడు విజయం సాధించినదాన్ని చూసి, వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు, వీరసేనలను భయపెట్టుతూ వచ్చాడు.
సమీరసూనుం ప్రబలమాయాంతం వీక్ష్య వానరమ్ । జహాస దర్శయన్దంతాన్కోపయన్నివ తం క్రుధా
శక్తివంతుడైన వాయుపుత్రుడు వానరరూపంలో వస్తున్నాడని చూసి, కుశుడు నవ్వుతూ, తన పళ్ళను చూపిస్తూ, కోపంతో అతన్ని రెచ్చగొట్టినట్టు కనిపించాడు.
ఉవాచ చ హనూమంతమేహి త్వం మమ సంముఖమ్ । భేత్స్యే బాణసహస్రేణ మృతో యాస్యసి యామినీమ్
అతడు హనుమంతునితో ఇలా అన్నాడు: "నీవు నా ఎదుటకు రా. నేను నిన్ను వెయ్యి బాణాలతో ఛిద్రం చేస్తాను; చనిపోయి రాత్రిపూటలోకి వెళ్తావు."
ఇత్యుక్తో హనుమాఞ్జ్ఞాత్వా రామసూనుం మహాబలమ్ । స్వామికార్యం ప్రకర్తవ్యమితి కృత్వా ప్రధావితః
అలా అనగానే, హనుమంతుడు రాముని మహాబలంతో కూడిన కుమారుడిని గుర్తించి, తన యజమాని పనిని చేయాలని నిర్ణయించి, వేగంగా పరుగెత్తాడు.
శాలముత్పాట్య తరసా విశాలం శతశాఖినమ్ । కుశం వక్షసి సంలక్ష్య యయౌ యోద్ధుం మహాబలః
వంద కొమ్మలతో ఉన్న గొప్ప శాలవృక్షాన్ని బలంగా పీకి, హనుమంతుడు మహాబలంతో, కుశుని ఛాతిని లక్ష్యంగా చేసుకుని యుద్ధానికి ముందుకు వెళ్లాడు.
శాలహస్తం సమాయాంతం హనూమంతం మహాబలమ్ । త్రిభిః క్షురప్రైర్వివ్యాధ హృది చంద్రోపమైర్బలీ
శాలవృక్షాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, మహాబలంతో ఉన్న హనుమంతుడు దగ్గరకు వస్తుండగా, కుశుడు చంద్రప్రభలతో మెరిసే మూడు పదునైన బాణాలతో అతని హృదయాన్ని గాయపరిచాడు.
స బాణవిద్ధస్తరసా కుశేన బలశాలినా । శాలేన హృది సంజఘ్నే దంతాన్నిష్పిష్య మారుతిః
బలశాలిగా ఉన్న కుశుడు వేగంగా బాణాలతో హనుమంతుని గాయపరిచాడు. హనుమంతుడు తన పళ్ళను బిగించి, శాలవృక్షంతో కుశుని ఛాతిలో బలంగా కొట్టాడు.
శాలాహతస్తదా బాలః కించిన్నాకంపత స్మయాత్ । తదా వీరాః ప్రశంసాం తు ప్రచక్రుస్తస్య బాల్యతః
శాలవృక్షంతో కొట్టినా, ఆ బాలుడు చిరునవ్వుతో కాస్త కూడా కదలలేదు. అప్పుడు అక్కడి వీరులు అతని బాల్యాన్ని పొగిడారు.
స శాలేన హతో వీరః సంహారాస్త్రం సమాదదే । సంహన్తుం వైరిణం కోపాత్కుశః స పరమాస్త్రవిత్
శాలవృక్షంతో గాయపడ్డ కుశుడు, పరమాస్త్రాలలో నిపుణుడై, శత్రువును కోపంతో సంహరించేందుకు సంహారాస్త్రాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.
సంహారాస్త్రం సమాలోక్య దుర్జయం కుశమోచితమ్ । దధ్యౌ రామం స్వమనసా భక్తవిఘ్నవినాశకమ్
కుశుడు విడిచిన గెలవలేని భయంకరమైన సంహారాస్త్రాన్ని చూసి, ఆ వానరుడు తన మనసులో భక్తుల అడ్డంకులను తొలగించే రాముని ధ్యానించాడు.
తదా ముక్తం కుశేనాశు తదస్త్రం హృది మారుతేః । లగ్నం మహావ్యథాకారి తేన మూర్చ్ఛామితః పునః
ఆ సమయంలో కుశుడు విడిచిన ఆ ఆయుధం వేగంగా వాయుపుత్రుడి హృదయంలో తగిలి తీవ్రమైన బాధ కలిగించింది. దాంతో అతడు మళ్లీ అపస్మారంలో పడిపోయాడు.