తమాత్తధనుషం దృష్ట్వా కుశః కోపసమన్వితః । విస్ఫారయామాస ధనుః స్వీయం సుదృఢముత్తమమ్
అతడు విల్లు పట్టుకున్నదాన్ని చూసి, కుశుడు కోపంతో తన బలమైన, ఉత్తమమైన విల్లును బిగించాడు.
ముమోచ బాణాన్నిశితాఞ్ఛత్రుఘ్నః సర్వశస్త్రవిత్ । తాంశ్చిచ్ఛేద కుశః సర్వాంల్లీలయా ప్రహసన్రణే
శత్రుఘ్నుడు, అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణుడై, పదునైన బాణాలను వదిలాడు. యుద్ధంలో కుశుడు నవ్వుతూ, ఆ బాణాలను సులభంగా కోసేశాడు.
బాణాశ్చ శతసాహస్రాః కుశస్య చ నృపస్య చ । భువనం వ్యాప్నువన్సర్వం తచ్చిత్రమభవన్మునే
కుశుడు, రాజు ఇద్దరూ వందలాది వేల బాణాలు వదిలారు. ఆ బాణాలతో మొత్తం లోకమే నిండిపోయింది. ఆ దృశ్యం నిజంగా ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది, మునివరా!
అగ్న్యస్త్రేణ కుశః సర్వాన్దదాహ తరసా బలీ । శమయామాస తం భూపః పర్జన్యాస్త్రేణ వీర్యవాన్
బలవంతుడైన కుశుడు అగ్నిసాయుధంతో అన్నింటినీ కాల్చేశాడు. ధైర్యవంతుడైన రాజు వర్షాయుధంతో ఆ అగ్నిని ఆపేశాడు.
శమయామాస తం భూపో వాయవ్యేనాతివిక్రమః । తదా వాయురభూత్తీవ్రః సర్వతో రణమండలే । పర్వతాస్త్రేణ తం వాయుం క్షోభయంతం సమావృణోత్
అతిశక్తిమంతుడైన రాజు ఆ ఆయుధాన్ని వాయుసాయుధంతో శాంతింపజేశాడు. అప్పుడంతటా యుద్ధరంగంలో భయంకరమైన గాలి వీచింది. ఆ గాలిని పర్వతాయుధంతో కప్పేశాడు.
వజ్రాస్త్రేణ నృపః సంఖ్యే చిచ్ఛేద సనగోపలాన్ । తదా నారాయణాస్త్రం స ముమోచ కుశ ఉద్భటః । నారాయణం తదా భూపం నాశకత్పరిబాధితుమ్
యుద్ధంలో రాజు వజ్రాయుధంతో పర్వతాలను, వాటి మీద ఉన్న గొపాలులతో కలిపి నాశనం చేశాడు. ఆ తరువాత ఉగ్రుడైన కుశుడు నారాయణాయుధాన్ని వదిలాడు. కానీ అది రాజుకు ఏమాత్రం హాని చేయలేకపోయింది.
తదా ప్రకుపితోఽత్యతం కుశః కోపపరాయణః । ఉవాచ భూపం శత్రుఘ్నం మహాబలపరాక్రమమ్
అప్పుడు కుశుడు చాలా కోపంతో, కోపంలో మునిగిపోయి, మహాబలపరాక్రమం కలిగిన శత్రుఘ్నుని ఇలా అన్నాడు.
జానామి త్వాం మహావీరం సంగ్రామే జయకారిణమ్ । యత్త్వాం నారాయణాస్త్రం మే న బబాధే భయానకమ్
నీవు మహావీరుడవని, యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ విజయం సాధించేవాడవని నాకు తెలుసు. నా భయంకరమైన నారాయణాయుధం కూడా నిన్ను ఏమీ చేయలేకపోయింది.
ఇదానీం పాతయామ్యద్య భూమౌ త్వాం నృపతే శరైః । త్రిభిశ్చేన్నకరోమ్యేతత్ప్రతిజ్ఞాం తర్హి మే శృణు
రాజా! ఇప్పుడు నిన్ను ఈ రోజు బాణాలతో నేలకూల్చుతాను. మూడు బాణాలతో అది చేయలేకపోతే, నా ప్రతిజ్ఞను విను.
యో మనుష్యవపుః ప్రాప్య దుర్లభం పుణ్యకోటిభిః । తన్నాద్రియేత సంమోహాత్తస్య మేస్త్వత్ర పాతకమ్
మనుష్య శరీరం లక్షల పుణ్యఫలాలతో కూడా దొరకని గొప్పది. దాన్ని మాయతో తక్కువగా భావించే వాడికి తప్పు తప్పక వస్తుంది.
సావధానో భవానత్ర భవతు ప్రధనాంగణే । పాతయామి క్షితౌ సద్య ఇత్యుక్త్వా స్వశరాసనే
యుద్ధరంగంలో నీవు జాగ్రత్తగా ఉండు. నేనిప్పుడు నిన్ను నేలపై పడేస్తాను అని చెప్పి తన విల్లు ఎత్తుకున్నాడు.
శరం సంరోపయామాస ఘోరం కాలానలప్రభమ్ । లక్షీకృత్య రిపోర్వక్షో విపులం కఠినం మహత్
విపక్షి విస్తారమైన, గట్టి, బలమైన ఛాతీని లక్ష్యంగా చేసుకుని, వినాశనాగ్ని వంటి భయంకరమైన బాణాన్ని ఆయన విల్లులో పెట్టాడు.
తం సంధితం శరం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నః కోపమూర్చ్ఛితః । ముమోచ బాణాన్నిశితాన్కుశత్వగ్భేదకారకాన్
ఆ బాణాన్ని సిద్ధం చేసినదాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, కుశుని చర్మాన్ని చీల్చగలిగే పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
స బాణో హృదయం తస్య భేత్తుం తత్ప్రచచాల వై । ఘోరరూపో వహ్నిసమఆశీవిషవదుచ్ఛ్వసన్
ఆ బాణం, భయంకరమైన రూపంతో, అగ్నిలా మండుతూ, పాములా శబ్దం చేస్తూ, అతని హృదయాన్ని చీల్చేందుకు ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
స బాణో నృపవర్యేణ రామం స్మృత్వాశులక్షితః । చిచ్ఛేద కుశముక్తం స సాయకం శితపర్వకమ్
అప్పుడు శ్రేష్ఠరాజు రాముని జ్ఞాపకం చేసుకుని, బాణాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టి, కుశుడు వదిలిన పదునైన ఆ బాణాన్ని మధ్యలోనే తెంచేశాడు.
తదాత్యంతం ప్రకుపితః కుశో బాణస్య కృంతనాత్ । అపరం సాయకం చాపే దధార శితపర్వకమ్
ఆ బాణాన్ని తెంచినందుకు కుశుడు తీవ్రమైన కోపంతో, మరో పదునైన బాణాన్ని తన విల్లులో పెట్టాడు.
స యావత్తదురో భేత్తుం కరోతి చ బలోద్ధురః । తం తావదచ్ఛినత్తస్య శరం కాలానలప్రభమ్
బలవంతుడైన కుశుడు ఆ బాణాన్ని శత్రువును చీల్చేందుకు సిద్ధం చేస్తున్న సమయంలో, ఆ కాలాగ్ని వంటి బాణాన్ని వెంటనే తెంచేశారు.
తదా కుశో మాతృపాదౌ స్మృత్వా రోషసమన్వితః । తృతీయం చాపకే స్వీయే దధార శరమద్భుతమ్
అప్పుడు కుశుడు కోపంతో తల్లి పాదాలను జ్ఞాపకం చేసుకుని, తన విల్లు మీద మూడవ అద్భుతమైన బాణాన్ని పెట్టాడు.
శత్రుఘ్నస్తమపి క్షిప్రం చ్ఛేత్తుం బాణం సమాదదే । తావద్విద్ధః శరేణాసౌ పపాత ధరణీతలే
శత్రుఘ్నుడు ఆ బాణాన్ని కూడా వెంటనే తెంచేందుకు మరో బాణాన్ని ఎత్తుకున్నాడు. కానీ అప్పటికే ఆ బాణం అతన్ని తాకి, అతను నేలపై పడిపోయాడు.
హాహాకారో మహానాసీచ్ఛత్రుఘ్నే వినిపాతితే । జయమాపకుశస్తత్ర స్వబాహుబలదర్పితః
శత్రుఘ్నుడు పడిపోవడంతో అక్కడ పెద్దగా 'హాయ్ హాయ్' అని అరుపులు వినిపించాయి. అక్కడ కుశుడు తన బాహుబలంపై గర్వంతో విజయాన్ని ప్రకటించాడు.
శేష ఉవాచ। శత్రుఘ్నం పతితం వీక్ష్య సురథః ప్రవరో నృపః । ప్రయయౌ మణినా సృష్టే రథే తిష్ఠన్మహాద్భుతే
శత్రుఘ్నుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన సురథుడు, రత్నాలతో అలంకరించబడిన అద్భుతమైన రథంపై నిలబడి ముందుకు సాగాడు.
పుష్కలస్తు రణే పూర్వం పాతితః స విచారయన్ । లవం యయౌ తదా యోద్ధుం మహావీరబలోన్నతమ్
పుష్కలుడు యుద్ధంలో ముందుగా పడిపోయి, ఆలోచించి, మహా వీరబలంతో ఉన్న లవుడిని యుద్ధానికి ఎదుర్కొనడానికి వెళ్లాడు.
సురథః కుశమాసాద్య బాణాన్ముంచన్ననేకధా । వ్యథయామాస సమరే మహావీరశిరోమణిః
సురథుడు కుశుని దగ్గరికి వచ్చి, అనేక బాణాలను వదిలి, యుద్ధంలో మహావీరులలో మణిగా ఉన్న కుశునికి బాధ కలిగించాడు.
సురథం విరథం చక్రే బాణైర్దశభిరుచ్ఛిఖైః । ధనుశ్చిచ్ఛేద తరసా సుదృఢం గుణపూరితమ్
కుశుడు పదిమంది పదునైన బాణాలతో సురథుని రథం లేకుండా చేసి, బలమైన, బాగా లాగిన ధనుస్సును వేగంగా కోసేశాడు.
అస్త్రప్రత్యస్త్రసంహారైః క్షైపణైః ప్రతిక్షేపణైః । అభవత్తుములం యుద్ధం వీరాణాం రోమహర్షణమ్
ఆయుధాలు, ప్రతియుద్ధాలు, క్షిపణుల మార్పిడి వల్ల, వీరుల మధ్య రోమాంచకమైన ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
అత్యంతం సమరోద్యుక్తే సురథే దుర్జయే నృపే । కుశః సంచింతయామాస కింకర్తవ్యం రణే మయా
ఓడించలేని రాజైన సురథుడు యుద్ధానికి ఎంతో ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పుడు, కుశుడు యుద్ధంలో తాను ఏం చేయాలో ఆలోచించసాగాడు.
విచార్య నిశితం ఘోరం సాయకం సముపాదదే । హననాయ నృపస్యాస్య మహాబలసమన్వితః
ఆలోచించి, మహాబలంతో కూడిన ఈ రాజును సంహరించేందుకు కుశుడు ఒక పదునైన భయంకరమైన బాణాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.
తమాగతం శరం దృష్ట్వా కాలానలసమప్రభమ్ । ఛేత్తుం మతిం చకారాశు తావల్లగ్నో మహాశరః
కాలాగ్ని వంటి జ్వలించే ఆ బాణం వస్తున్నదాన్ని చూసి, దాన్ని కోయాలని సురథుడు వెంటనే నిర్ణయించుకున్నప్పటికీ, అప్పటికే ఆ మహాబాణం అతనిని తాకింది.
ముమూర్చ్ఛ సమరే వీరో మహావీరబలస్తతః । పపాత స్యందనోపస్థే సారథిస్తముపాహరత్
అప్పుడు మహావీరబలంతో ఉన్న ఆ వీరుడు యుద్ధంలో మూర్చిపోయి, తన రథపు ఆసనంపై పడిపోయాడు. అతని సారథి అతన్ని తీసుకెళ్లాడు.
సురథే పతితే దృష్ట్వా కుశం జయసమన్వితమ్ । త్రాసయంతం వీరగణానియాయ పవనాత్మజః
సురథుడు పడిపోయి, కుశుడు విజయం సాధించినదాన్ని చూసి, వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు, వీరసేనలను భయపెట్టుతూ వచ్చాడు.