ఏతస్మిన్సమయే రాజా శత్రుఘ్నః పరతాపనః । కుశం వీరం యయౌ యోద్ధుం తాదృశం లవసన్నిభమ్
అప్పుడే, శత్రువులను సంహరించేవాడు అయిన శత్రుఘ్నుడు, లవునితో సమానమైన వీరుడు అయిన కుశునితో యుద్ధం చేయడానికి బయలుదేరాడు.
కుశం దృష్ట్వా బలాక్రాంతం రామమూర్తిసమప్రభమ్ । రథే తిష్ఠన్హేమమయే జగాద పరవీరహా
బలంతో నిండిన, రాముని రూపాన్ని పోలిన కుశుని చూసి, శత్రుఘ్నుడు తన బంగారు రథంలో నిలబడి, శత్రు వీరులను సంహరించేవాడు ఇలా అన్నాడు.
శత్రుఘ్న ఉవాచ। కోఽసి త్వం సన్నిభో భ్రాత్రా లవేన సుమహాబలః । కిం నామాసి మహావీర కస్తే తాతః క్వ తే ప్రసూః
శత్రుఘ్నుడు ఇలా అడిగాడు: నీవెవరు? నీకు నీ అన్నయ్య లవునితో పోలిక ఉంది, అపారమైన బలముంది. ఓ మహావీరా! నీ పేరు ఏమిటి? నీ తండ్రెవరు? నీవు ఎక్కడ పుట్టావు?
కథం వనే ద్విజైర్జుష్టే తిష్ఠసి త్వం నరర్షభ । సర్వం శంస యథాయుధ్యే త్వయా సహ మహాబల
ఓ మానవశ్రేష్ఠా! మునులు నివసించే ఈ అరణ్యంలో నీవు ఎలా ఉంటున్నావు? నీ గురించి అన్నీ చెప్పు. నీతో యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను, ఓ మహాబలుడా!
ఇతి వాక్యం సమాకర్ణ్య కుశః ప్రోవాచ భూమిపమ్ । మేఘగంభీరయా వాచా నాదయన్రణమండలమ్
ఈ మాటలు విని, కుశుడు మేఘగంభీరమైన స్వరంతో యుద్ధరంగాన్ని మారుమోగిస్తూ రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
కేవలం సుషువే సీతా పతివ్రతపరాయణా । వనే వసావో వాల్మీకేశ్చరణార్చనతత్పరౌ
పతివ్రతా ధర్మానికి నిబద్ధురాలైన సీతామాత ఒక్కరే మమ్మల్ని ప్రసవించింది. మేము వనంలో వాసం చేస్తూ, వాల్మీకి పాదార్చనలో నిమగ్నమై ఉండేవాళ్లం.
మాతృసేవాసముద్యుక్తౌ సర్వవిద్యావిశారదౌ । కుశో లవ ఇతి ప్రఖ్యామాగతౌ భూపతేఽనఘ
తల్లిని సేవించడంలో నిమగ్నమై, అన్ని విద్యల్లో నిపుణులమై, మేము కుశుడు, లవుడు అని పేరు పొందాము, ఓ పాపరహిత రాజా!
కస్త్వం వీరో రణశ్లాఘీ కిమర్థం హయసత్తమః । ముక్తోఽస్తి సమరే త్వద్య జేతాసి బలసంయుతః
నీవెవరు, ఓ యుద్ధవీరా! యుద్ధంలో గర్వపడే వాడివి. ఈరోజు యుద్ధంలో నీవు బలంతో కూడిన ఉత్తమ కుదిరిన గుర్రాన్ని ఎందుకు విడిచావు?
యుధ్యస్వ త్వం మయా సార్ద్ధం యది వీరోఽసి భూమిప । ఇదానీం పాతయిష్యామి భవంతం రణమూర్ధని
ఓ రాజా! నీవు నిజంగా వీరుడవైతే, నాతో యుద్ధం చేయు. ఇప్పుడు నిన్ను యుద్ధరంగంలో నేనే పడగొడతాను.
శత్రుఘ్నస్తం సుతం జ్ఞాత్వా సీతాయా రామసంభవమ్ । విసిష్మాయ స్వయం చిత్తే కోపాద్ధనురుపాదదత్
శత్రుఘ్నుడు, అతడు సీతాదేవి కుమారుడు, రాముని వంశజుడని తెలుసుకుని, తన మనసులో ఆశ్చర్యపోయాడు. కోపంతో తన విల్లు ఎత్తుకున్నాడు.
తమాత్తధనుషం దృష్ట్వా కుశః కోపసమన్వితః । విస్ఫారయామాస ధనుః స్వీయం సుదృఢముత్తమమ్
అతడు విల్లు పట్టుకున్నదాన్ని చూసి, కుశుడు కోపంతో తన బలమైన, ఉత్తమమైన విల్లును బిగించాడు.
ముమోచ బాణాన్నిశితాఞ్ఛత్రుఘ్నః సర్వశస్త్రవిత్ । తాంశ్చిచ్ఛేద కుశః సర్వాంల్లీలయా ప్రహసన్రణే
శత్రుఘ్నుడు, అన్ని ఆయుధాల్లో నిపుణుడై, పదునైన బాణాలను వదిలాడు. యుద్ధంలో కుశుడు నవ్వుతూ, ఆ బాణాలను సులభంగా కోసేశాడు.
బాణాశ్చ శతసాహస్రాః కుశస్య చ నృపస్య చ । భువనం వ్యాప్నువన్సర్వం తచ్చిత్రమభవన్మునే
కుశుడు, రాజు ఇద్దరూ వందలాది వేల బాణాలు వదిలారు. ఆ బాణాలతో మొత్తం లోకమే నిండిపోయింది. ఆ దృశ్యం నిజంగా ఆశ్చర్యంగా కనిపించింది, మునివరా!
అగ్న్యస్త్రేణ కుశః సర్వాన్దదాహ తరసా బలీ । శమయామాస తం భూపః పర్జన్యాస్త్రేణ వీర్యవాన్
బలవంతుడైన కుశుడు అగ్నిసాయుధంతో అన్నింటినీ కాల్చేశాడు. ధైర్యవంతుడైన రాజు వర్షాయుధంతో ఆ అగ్నిని ఆపేశాడు.
శమయామాస తం భూపో వాయవ్యేనాతివిక్రమః । తదా వాయురభూత్తీవ్రః సర్వతో రణమండలే । పర్వతాస్త్రేణ తం వాయుం క్షోభయంతం సమావృణోత్
అతిశక్తిమంతుడైన రాజు ఆ ఆయుధాన్ని వాయుసాయుధంతో శాంతింపజేశాడు. అప్పుడంతటా యుద్ధరంగంలో భయంకరమైన గాలి వీచింది. ఆ గాలిని పర్వతాయుధంతో కప్పేశాడు.
వజ్రాస్త్రేణ నృపః సంఖ్యే చిచ్ఛేద సనగోపలాన్ । తదా నారాయణాస్త్రం స ముమోచ కుశ ఉద్భటః । నారాయణం తదా భూపం నాశకత్పరిబాధితుమ్
యుద్ధంలో రాజు వజ్రాయుధంతో పర్వతాలను, వాటి మీద ఉన్న గొపాలులతో కలిపి నాశనం చేశాడు. ఆ తరువాత ఉగ్రుడైన కుశుడు నారాయణాయుధాన్ని వదిలాడు. కానీ అది రాజుకు ఏమాత్రం హాని చేయలేకపోయింది.
తదా ప్రకుపితోఽత్యతం కుశః కోపపరాయణః । ఉవాచ భూపం శత్రుఘ్నం మహాబలపరాక్రమమ్
అప్పుడు కుశుడు చాలా కోపంతో, కోపంలో మునిగిపోయి, మహాబలపరాక్రమం కలిగిన శత్రుఘ్నుని ఇలా అన్నాడు.
జానామి త్వాం మహావీరం సంగ్రామే జయకారిణమ్ । యత్త్వాం నారాయణాస్త్రం మే న బబాధే భయానకమ్
నీవు మహావీరుడవని, యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ విజయం సాధించేవాడవని నాకు తెలుసు. నా భయంకరమైన నారాయణాయుధం కూడా నిన్ను ఏమీ చేయలేకపోయింది.
ఇదానీం పాతయామ్యద్య భూమౌ త్వాం నృపతే శరైః । త్రిభిశ్చేన్నకరోమ్యేతత్ప్రతిజ్ఞాం తర్హి మే శృణు
రాజా! ఇప్పుడు నిన్ను ఈ రోజు బాణాలతో నేలకూల్చుతాను. మూడు బాణాలతో అది చేయలేకపోతే, నా ప్రతిజ్ఞను విను.
యో మనుష్యవపుః ప్రాప్య దుర్లభం పుణ్యకోటిభిః । తన్నాద్రియేత సంమోహాత్తస్య మేస్త్వత్ర పాతకమ్
మనుష్య శరీరం లక్షల పుణ్యఫలాలతో కూడా దొరకని గొప్పది. దాన్ని మాయతో తక్కువగా భావించే వాడికి తప్పు తప్పక వస్తుంది.
సావధానో భవానత్ర భవతు ప్రధనాంగణే । పాతయామి క్షితౌ సద్య ఇత్యుక్త్వా స్వశరాసనే
యుద్ధరంగంలో నీవు జాగ్రత్తగా ఉండు. నేనిప్పుడు నిన్ను నేలపై పడేస్తాను అని చెప్పి తన విల్లు ఎత్తుకున్నాడు.
శరం సంరోపయామాస ఘోరం కాలానలప్రభమ్ । లక్షీకృత్య రిపోర్వక్షో విపులం కఠినం మహత్
విపక్షి విస్తారమైన, గట్టి, బలమైన ఛాతీని లక్ష్యంగా చేసుకుని, వినాశనాగ్ని వంటి భయంకరమైన బాణాన్ని ఆయన విల్లులో పెట్టాడు.
తం సంధితం శరం దృష్ట్వా శత్రుఘ్నః కోపమూర్చ్ఛితః । ముమోచ బాణాన్నిశితాన్కుశత్వగ్భేదకారకాన్
ఆ బాణాన్ని సిద్ధం చేసినదాన్ని చూసి, శత్రుఘ్నుడు కోపంతో ఉప్పొంగి, కుశుని చర్మాన్ని చీల్చగలిగే పదునైన బాణాలను వదిలాడు.
స బాణో హృదయం తస్య భేత్తుం తత్ప్రచచాల వై । ఘోరరూపో వహ్నిసమఆశీవిషవదుచ్ఛ్వసన్
ఆ బాణం, భయంకరమైన రూపంతో, అగ్నిలా మండుతూ, పాములా శబ్దం చేస్తూ, అతని హృదయాన్ని చీల్చేందుకు ముందుకు దూసుకెళ్లింది.
స బాణో నృపవర్యేణ రామం స్మృత్వాశులక్షితః । చిచ్ఛేద కుశముక్తం స సాయకం శితపర్వకమ్
అప్పుడు శ్రేష్ఠరాజు రాముని జ్ఞాపకం చేసుకుని, బాణాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టి, కుశుడు వదిలిన పదునైన ఆ బాణాన్ని మధ్యలోనే తెంచేశాడు.
తదాత్యంతం ప్రకుపితః కుశో బాణస్య కృంతనాత్ । అపరం సాయకం చాపే దధార శితపర్వకమ్
ఆ బాణాన్ని తెంచినందుకు కుశుడు తీవ్రమైన కోపంతో, మరో పదునైన బాణాన్ని తన విల్లులో పెట్టాడు.
స యావత్తదురో భేత్తుం కరోతి చ బలోద్ధురః । తం తావదచ్ఛినత్తస్య శరం కాలానలప్రభమ్
బలవంతుడైన కుశుడు ఆ బాణాన్ని శత్రువును చీల్చేందుకు సిద్ధం చేస్తున్న సమయంలో, ఆ కాలాగ్ని వంటి బాణాన్ని వెంటనే తెంచేశారు.
తదా కుశో మాతృపాదౌ స్మృత్వా రోషసమన్వితః । తృతీయం చాపకే స్వీయే దధార శరమద్భుతమ్
అప్పుడు కుశుడు కోపంతో తల్లి పాదాలను జ్ఞాపకం చేసుకుని, తన విల్లు మీద మూడవ అద్భుతమైన బాణాన్ని పెట్టాడు.
శత్రుఘ్నస్తమపి క్షిప్రం చ్ఛేత్తుం బాణం సమాదదే । తావద్విద్ధః శరేణాసౌ పపాత ధరణీతలే
శత్రుఘ్నుడు ఆ బాణాన్ని కూడా వెంటనే తెంచేందుకు మరో బాణాన్ని ఎత్తుకున్నాడు. కానీ అప్పటికే ఆ బాణం అతన్ని తాకి, అతను నేలపై పడిపోయాడు.
హాహాకారో మహానాసీచ్ఛత్రుఘ్నే వినిపాతితే । జయమాపకుశస్తత్ర స్వబాహుబలదర్పితః
శత్రుఘ్నుడు పడిపోవడంతో అక్కడ పెద్దగా 'హాయ్ హాయ్' అని అరుపులు వినిపించాయి. అక్కడ కుశుడు తన బాహుబలంపై గర్వంతో విజయాన్ని ప్రకటించాడు.