తే బాణవర్షవిహతా రణమధ్యే సుకోపనాః । కేచిత్పలాయితాః కేచిన్ముముహుర్యుద్ధమండలే
యుద్ధరంగంలో బాణాల వర్షం పడటంతో కొందరు కోపంతో పారిపోయారు, మరికొందరు యుద్ధభూమిలో అయోమయానికి లోనయ్యారు.
తావత్స రాజా శత్రుఘ్నో మూర్చ్ఛాం సంత్యజ్య సంగరే । లవం ప్రాయాన్మహావీరం యోద్ధుం బలసమన్వితః
ఆ సమయంలో రాజైన శత్రుఘ్నుడు యుద్ధంలో మూర్చ పోయిన స్థితిని దాటి, తన సైన్యంతో కలిసి మహావీరుడైన లవుడిని ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు వచ్చాడు.
ఆగత్య తం లవం ప్రాహ ధన్యోసి శిశుసన్నిభః । న బాలస్త్వం సురః కశ్చిచ్ఛలితుం మాం సమాగతః
అప్పుడా లవుని దగ్గరకు వచ్చి, "నీవు చిన్నవాడివిగా కనిపించినా ఎంత అదృష్టవంతుడివో! నువ్వు బాలుడు కాదని, నన్ను మోసం చేయడానికి వచ్చిన దేవుడు ఎవరో అనిపిస్తోంది" అన్నాడు.
కేనాపి నహి వీరేణ పాతితో రణమండలే । త్వయాహం ప్రాపితో మూర్చ్ఛాం సమక్షం మమ పశ్యతః
ఇంతవరకు ఎవరూ నన్ను యుద్ధరంగంలో పడగొట్టలేదు. కానీ నీవు నా కన్నుల ముందే నన్ను మూర్చకు గురిచేశావు.
ఇదానీం పశ్య మే వీర్యం త్వాం సంఖ్యే పాతయామ్యహమ్ । సహస్వ బాణమేకం త్వం మాపలాయస్వ బాలక
ఇప్పుడు నా పరాక్రమాన్ని చూడు. ఈ యుద్ధంలో నిన్ను నేనే పడగొడతాను. ఓ చిన్నవాడా! నా ఒక బాణాన్ని తట్టుకో, పారిపోకూడదు.
ఇత్యుక్త్వా సమరే బాలం శరమేకం సమాదదే । యమవక్త్రసమం ఘోరం లవణో యేన ఘాతితః
అని చెప్పి, యుద్ధంలో ఒక భయంకరమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు. ఆ బాణంతో లవణుడు కూడా సంహరించబడ్డాడు.
సంధాయ బాణం జాజ్వల్యం హృది భేత్తుం మనో దధత్ । లవం వీరసహస్రాణాం వహ్నివత్సర్వదాహకమ్
ఆ అగ్నిలా మండుతున్న బాణాన్ని ఎక్కించి, లవుని హృదయాన్ని ఛేదించాలనే ఉద్దేశంతో లక్ష్యాన్ని పెట్టాడు. ఆ బాణం వేల మంది వీరులను కాల్చివేయగలదని చెప్పాలి.
తం బాణం ప్రజ్వలంతం స ద్యోతయంతం దిశో దశ । దృష్ట్వా సస్మార బలినం కుశం వైరినిపాతినమ్
అలా మండుతున్న ఆ బాణం పది దిశలను ప్రకాశింపజేస్తుండగా, లవుడు తన శక్తిమంతుడైన శత్రువులను సంహరించే అన్నయ్య కుశుడిని స్మరించాడు.
యద్యస్మిన్సమయే వీరో భ్రాతా స్యాద్బలవాన్మమ । తదా శత్రుఘ్నవశతా న మే స్యాద్భయముల్బణమ్
"ఈ సమయంలో నా బలవంతుడైన అన్నయ్య ఇక్కడ ఉంటే, శత్రుఘ్నుని బలాన్ని చూసి నాకు పెద్దగా భయం ఉండేది కాదు" అని లవుడు అనుకున్నాడు.
ఏవం తర్కయతస్తస్య లవస్య చ మహాత్మనః । హృది లగ్నో మహాబాణో ఘోరః కాలానలోపమః
అలా ఆ మహాత్ముడైన లవుడు ఆలోచిస్తున్నప్పుడే, ఆ భయంకరమైన కాలాగ్నిలాంటి బాణం వచ్చి అతని హృదయంలో తగిలింది.
మూర్చ్ఛాం ప్రాప తదా వీరో భూపసాయకసంహతః । సంగరే సర్వవీరాణాం శిరోభిః సమలంకృతే
రాజు వదిలిన బాణానికి గాయపడి, ఆ వీరుడు యుద్ధరంగంలో మూర్చపోయాడు. అక్కడ అన్ని వీరుల తలలతో యుద్ధభూమి అలంకరించబడి ఉంది.
ఇతి శ్రీపద్మపురాణే పాతాలఖణ్డే శేషవాత్స్యాయనసంవాదే రామాశ్వమేధే లవమూర్చ్ఛానామ ద్విషష్టితమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీపద్మపురాణంలో పాతాళఖండంలో శేషవాత్స్యాయన సంభాషణలో రామాశ్వమేధానికి సంబంధించిన 'లవుని మూర్చ' అనే అరవై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
శేష ఉవాచ। లవం విమూర్చ్ఛితం దృష్ట్వా బలివైరివిదారణమ్ । శత్రుఘ్నో జయమాపేదే రణమూర్ధ్ని మహాబలః
శేషుడు చెప్పాడు: బలవంతులైన శత్రువులను సంహరించే లవుడు మూర్చపోయిన దృశ్యాన్ని చూసి, మహాబలుడు శత్రుఘ్నుడు యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించాడు.
లవం బాలం రథే స్థాప్య శిరస్త్రాణాద్యలంకృతమ్ । రామప్రతినిధిం మూర్త్యా తతో గంతుమియేష సః
ఆ చిన్నవాడైన లవుని తలకవచంతో అలంకరించి తన రథంలో కూర్చోబెట్టి, రాముని ప్రతినిధిగా అతడిని తీసుకొని వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
స్వమిత్రం శత్రుణా గ్రస్తమితి దుఃఖసమన్వితాః । బాలామాత్రేఽస్య సీతాయై త్వరితాః సంన్యవేదయన్
తమ మిత్రుడు శత్రువు చేతిలో పడిపోయాడని బాధతో ఉన్న అతని స్నేహితులు, ఆ బాలుడు పట్టుబడిన సంగతి వెంటనే సీతమ్మవారికి తెలియజేశారు.
బాలా ఊచుః। మాతర్జానకి తే పుత్రో బలాద్వాహమపాహరత్ । కస్యచిద్భూపవర్యస్య బలయుక్తస్య మానినః
ఆ బాలురు ఇలా చెప్పారు: "తల్లి జానకి! మీ కుమారుడిని ఓ గర్వంతో ఉన్న బలవంతుడైన రాజు బలవంతంగా తీసుకుపోయాడు."
తతో యుద్ధమభూద్ఘోరం తస్య సైన్యేన జానకి । తదా వీరేణ పుత్రేణ తవ సర్వం నిపాతితమ్
ఆ రాజు సైన్యంతో ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది తల్లి జానకి! ఆ సమయంలో నీ వీర కుమారుడు వారందరినీ సంహరించాడు.
పశ్చాదపి జయం ప్రాప్తః సుతస్తవ మనోహరః । తం భూపం మూర్ఛితం కృత్వా జయమాప రణాంగణే
ఆ తరువాత కూడా నీ మనోహరమైన కుమారుడు విజయాన్ని సాధించాడు. ఆ రాజును మూర్చపోయేలా చేసి యుద్ధరంగంలో గెలుపొందాడు.
తతో మూర్చ్ఛాం విహాయైష రాజా పరమదారుణః । సంకుప్య పాతయామాస తవ పుత్రం రణాంగణే
అప్పుడా రాజు తన మూర్ఛను విడిచిపెట్టి, అత్యంత క్రూరుడై కోపంతో నీ కుమారుడిని యుద్ధరంగంలో పడగొట్టాడు.
అస్మాభిర్వారితః పూర్వం మా గృహాణ హయోత్తమమ్ । అస్మాన్సర్వాంశ్చ ధిక్కృత్య బ్రాహ్మణాన్వేదపారగాన్
మేము ముందే అతనికి, 'ఆ గొప్ప గుర్రాన్ని పట్టుకోకూ' అని చెప్పాము. వేదాలు నేర్చుకున్న బ్రాహ్మణులమైన మమ్మల్ని అతను పట్టించుకోకుండా అవమానించాడు.
ఇతి వాక్యం శిశూనాం సా సమాకర్ణ్య సుదారుణమ్ । పపాత భూతలోపస్థే దుఃఖయుక్తా రురోద హ
పిల్లలు చెప్పిన ఆ కఠినమైన మాటలు విని, ఆమె దుఃఖంతో నేలమీద పడిపోయి కన్నీళ్లు పెట్టింది.
సీతోవాచ। కథం నృపో దయాహీనో బాలేన సహ యుధ్యతి । అధర్మకృతదుర్బుద్ధిర్యో మద్బాలం న్యపాతయత్
సీత దేవి ఇలా చెప్పింది: 'ఒక రాజు దయ లేకుండా ఎలా ఒక చిన్నవాడితో యుద్ధం చేయగలడు? పాపముగా, చెడ్డ మనసుతో నా బిడ్డను పడగొట్టాడు.'
లవ వీరభవాన్కుత్ర వర్తతేఽతి బలాన్వితః । కథం త్వం నిష్కృపస్యాహో రాజ్ఞోఽహార్షీద్ధయోత్తమమ్
'లవుడు, పరాక్రమశాలి అయిన వీరుడు, ఎక్కడ ఉన్నాడు? నీవు ఆ దయలేని రాజుకి ఆ గొప్ప గుర్రాన్ని ఎలా తీసుకెళ్లావు?'
త్వం బాలస్తే దురాక్రాంతాః సర్వశస్త్రవిశారదాః । రథస్థా విరథస్త్వం వై కథం యుద్ధం సమం భవేత్
నీవు చిన్నవాడివి, వారు అందరూ ఆయుధాల్లో నిపుణులు, ఓడించలేనివారు. నీవు కాలినడకన, వారు రథాలలో—ఈ యుద్ధం సమానంగా ఎలా ఉండగలదు?
తాతాహం తు త్వయా సార్ద్ధం రామత్యాగాసుఖం జహౌ । ఇదానీం రహితా యుష్మత్కథం జీవామి కాననే
నా బిడ్డా, నీవు ఉన్నప్పుడు నేనూ నీతో కలిసి రాముని ఇంటి సుఖాన్ని వదిలాను. ఇప్పుడు నీవు లేని ఈ అడవిలో నేను ఎలా బ్రతుకుతాను?
ఏహి మాం ముంచ యజ్ఞాశ్వం గచ్ఛత్వేష మహీపతిః । మద్దుఃఖం నాభిజానాసి మమ దుఃఖప్రమార్జకః
రా నా దగ్గరకు, ఆ యజ్ఞ గుర్రాన్ని విడిచిపెట్టు, రాజు వెళ్లిపోవచ్చు. అతనికి నా దుఃఖం తెలియదు, నా బాధను తుడిచేవాడు కాదు.
కుశో యద్యభవిష్యత్స రణే వీరశిరోమణిః । అమోచయిష్యదధునా భవంతం భూపపార్శ్వతః
కుశుడు, యుద్ధంలో ఉన్నవాడైతే, ఆ వీరులలో శ్రేష్ఠుడు, ఇప్పటికే నిన్ను ఆ రాజు వద్ద నుండి విడిపించేవాడు.
సోఽపి మద్దైవతో నాస్తి సమీపే కిం కరోమ్యతః । దైవమేవ మమాప్యత్ర కారణం దుఃఖసంభవే
కానీ నా దైవం కూడా ఇప్పుడు నా దగ్గర లేదు—ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయగలను? నా ఈ దుఃఖానికి కారణం నా విధి మాత్రమే.
ఏవమాది బహుశ్రీమత్యేషా వై విలలాప హ । పాదాంగుష్ఠేన లిఖతీ భూమిం నేత్రద్వయాశ్రుభిః
ఈ విధంగా, ఆ మహా పుణ్యవంతురాలు ఎన్నో విధాలుగా విలపిస్తూ, తన పాదపు వేలు తో నేలపై గీయుతూ, రెండు కన్నీళ్లతో కన్నీళ్లు కార్చింది.
బాలాన్ప్రతి జగాదాసౌ పృథుకః స చ భూపతిః । కథం మత్సుతమాపాత్య రణే కుత్ర గమిష్యతి
ఆ పిల్లలతో భూపతి పృథుకుడు ఇలా అన్నాడు: 'యుద్ధంలో నా కుమారుడిని పడగొట్టిన తరువాత, అతను ఎక్కడికి వెళ్తాడు?'