ఇత్యేవం స విచార్యాథ బాలకం తు వచోఽబ్రవీత్ । రణే కుతుకకర్తారం వీరకోటినిపాతకమ్
ఇలా ఆలోచించి, యుద్ధంలో ఆనందించే, లక్షలాది వీరులను కూల్చిన ఆ బాలుడితో శత్రుఘ్నుడు మాట్లాడాడు.
కస్త్వం బాల రణేఽస్మాకం వీరాన్పాతయసి క్షితౌ । న జానీషే బలం రాజ్ఞో రామస్య దనుజార్దినః
బాలా! నువ్వెవరు? యుద్ధంలో మా వీరులను నేలకూల్చుతున్నావు. రాక్షస సంహారకుడు అయిన రాజు రాముని బలం నీకు తెలియదు.
కా తే మాతా పితా కస్తే సుభాగ్యో జయమాప్తవాన్ । నామ కిం విశ్రుతం లోకే జానీయాం తే మహాబల
నీ తల్లి ఎవరు? నీ తండ్రెవరు? నీ వంశం ఏది, విజయాన్ని పొందిన భాగ్యశాలి నువ్వు? మహాబలశాలి! లోకంలో నీకు ప్రసిద్ధమైన పేరు ఏది?
ముఞ్చ వాహః కథం బద్ధః శిశుత్వాత్తత్క్షమామి తే । ఆయాహి రామం వీక్షస్వ దాస్యతే బహులం తవ
నీ వాహనాన్ని వదిలిపెట్టు—నిన్ను ఎలా బంధించారు? నీవు చిన్నవాడివి కాబట్టి, నేను నిన్ను క్షమిస్తున్నాను. పో, రాముణ్ని దర్శించు; ఆయన నీకు ఎన్నో ఇస్తాడు.
ఇత్యుక్తో బాలకో వీరో వచః శత్రుఘ్నమావదత్ । కిం తే నామ్నాథ పిత్రా వా కులేన వయసా తథా
అలా అడిగినపుడు, ఆ వీర బాలుడు శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు: నా పేరు, తండ్రి, వంశం, వయస్సు ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
యుధ్యస్వ సమరే వీర చేత్త్వం బలయుతో భవేః । కుశం వీరం నమస్కృత్య పాదయోర్యాహి నాన్యథా
నీవు నిజంగా బలవంతుడవైతే, యుద్ధంలో పోరాడు! లేకపోతే, వీరుడైన కుశుని పాదాలకు నమస్కరించి వెళ్లు—ఇంకా మార్గం లేదు.
భ్రాతా రామస్య వీరో భూర్నావయోర్బలినాం వరః । వాహం విమోచయ బలాచ్ఛక్తిస్తే విద్యతే యది
నేను రాముని సోదరుడిని, బలవంతులందరిలో శ్రేష్ఠుడిని. నీకు శక్తి ఉంటే, నా వాహనాన్ని బలవంతంగా విడిపించు.
ఇత్యుక్త్వా శరసంధానం కృత్వా ప్రాహరదుద్భటః । హృదయే మస్తకే చైవ భుజయో రణమండలే
అని చెప్పి, ఆ ఉగ్రవీరుడు విల్లు ఎక్కించి, యుద్ధరంగంలో హృదయం, తల, భుజాలపై బాణాలతో దాడి చేశాడు.
తదా ప్రకుపితో రాజా ధనుః సజ్యమథాకరోత్ । నాదయన్మేఘగంభీరం త్రాసయన్నివ బాలకమ్
అప్పుడు కోపంతో రాజు తన విల్లు ఎక్కించాడు. అది మేఘాలా గంభీరమైన శబ్దంతో మోగింది, బాలుడిని భయపెట్టాలన్నట్టు.
బాణానపరిసంఖ్యాతాన్ముమోచ బలినాం వరః । బాలో బలేన చిచ్ఛేద సర్వాంస్తాన్సాయకవ్రజాన్
బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు అనేక బాణాలను వదిలాడు. కానీ ఆ బాలుడు తన బలంతో ఆ బాణాల వర్షాన్ని అన్నింటిని ఛేదించాడు.
లవస్యానేకధా ముక్తైర్బాణైర్వ్యాప్తం మహీతలమ్ । వ్యతీపాతే ప్రదత్తస్య దానస్యేవాక్షయం గతాః
లవుడు వదిలిన అనేక బాణాలతో భూమి నిండిపోయింది. పెద్ద దానం చేసినట్టు, అవి ఎప్పటికీ తరిగిపోని దానంలా మారాయి.
తే బాణా వ్యోమసకలం వ్యాప్నువఁల్లవసంధితాః । సూర్యమండలమాసాద్య ప్రవర్తంతే సమంతతః
లవుడు వదిలిన ఆ బాణాలు ఆకాశమంతా నింపాయి. అవి సూర్య మండలాన్ని తాకి, అన్ని దిశలకూ వ్యాపించాయి.
మారుతో నావిశద్యత్ర బాణపంజరగోచరే । మనుష్యాణాం తు కా వార్తా క్షణజీవితశంసినామ్
బాణాలతో నిండిన యుద్ధరంగంలో గాలికూడా ప్రవేశించలేను. అలాంటప్పుడు క్షణకాల జీవితం గల మనుషుల సంగతి ఏమిటి?
తద్బాణాన్విస్తృతాన్దృష్ట్వా శత్రుఘ్నో విస్మయం గతః । అచ్ఛినచ్ఛతసాహస్రం బాణమోచనకోవిదః
ఆ బాణాలు విస్తరించి ఉన్న దృశ్యాన్ని చూసి శత్రుఘ్నుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. బాణాలు ప్రయోగించడంలో నిపుణుడైన అతడు లక్ష బాణాలను ఒక్కసారిగా కోసేశాడు.
తాఞ్ఛిన్నాన్సాయకాన్సర్వాన్స్వీయాన్దృష్ట్వా కుశానుజః । ధనుశ్చిచ్ఛేద తరసా శత్రుఘ్నస్య మహీపతేః
తన బాణాలన్నీ శత్రువు చేతిలో నశించినట్లు చూసిన కుశుని తమ్ముడు, మహారాజు శత్రుఘ్నుని ధనుస్సును వేగంగా తెంచేశాడు.
సోఽన్యద్ధనురుపాదాయ యావన్ముంచతి సాయకాన్ । తావద్బభంజ సరథం సాయకైః శితపర్వభిః
అతడు ఇంకొక ధనుస్సు తీసుకుని బాణాలు వదులుతుండగానే, ఆ క్షణంలో锋గా ఉన్న బాణాలతో అతని రథాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేసేశాడు.
కరస్థమచ్ఛినచ్చాపం సుదృఢం గుణపూరితమ్ । తత్కర్మాపూజయన్వీరా రణమండలవర్తినః
చేతిలో ఉన్న బలమైన, బాగా ఎక్కిన ధనుస్సును కూడా కోసేశాడు. యుద్ధవేదికలో ఉన్న వీరులు ఆ కార్యాన్ని ప్రశంసించారు.
సచ్ఛిన్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః । అన్యం రథం సమాస్థాయ యయౌ యోద్ధుం లవం బలాత్
ధనుస్సు విరిగిపోయింది, రథం పాడైంది, గుర్రాలు, రథసారథి మరణించారు. అయినా శత్రుఘ్నుడు ఇంకొక రథాన్ని ఎక్కి బలవంతంగా లవుని యుద్ధానికి వెళ్లాడు.
అనేకబాణనిర్భిన్నః స్రవద్రక్తకలేవరః । పుష్పితః కింశుక ఇవ శుశుభే రణమధ్యగః
అనేక బాణాలతో గాయపడి, రక్తం కారుతున్న శరీరంతో, యుద్ధమధ్యంలో అతడు పుష్పించిన కింశుకవృక్షంలా మెరిసిపోయాడు.
శత్రుఘ్నబాణప్రహతః పరం కోపముపాగమత్ । బాణసంధానచతురః కుండలీకృత చాపవాన్
శత్రుఘ్నుని బాణాల దెబ్బతో అతడు తీవ్రమైన కోపానికి లోనయ్యాడు. బాణాల అమర్చడంలో నైపుణ్యం కలిగిన వాడు, తన ధనుస్సును వంపుగా మడిచాడు.
విశీర్ణకవచం దేహం శిరోముకుటవర్జితమ్ । స్రవద్రక్తపరిప్లుష్టం శత్రుఘ్నస్య చకార సః
అతడు శత్రుఘ్నుని కవచాన్ని విరగదీసాడు, తలపాగా పడేసాడు, అతని శరీరాన్ని రక్తంతో ముంచెత్తాడు.
తదా రామానుజః క్రుద్ధో దశబాణాఞ్ఛితాగ్రకాన్ । ముమోచ ప్రాణసంహారకారకాన్కుపితో భృశమ్
ఆ సమయంలో రాముని తమ్ముడు కోపంతో, పదికి పదివేసి పదునైన బాణాలను విడిచాడు. ఆ బాణాలు ప్రాణాలను తీసేలా ఉద్దేశంతో వదిలాడు.
స తాంస్తాంస్తిలశః కృత్వా బాణైర్నిశితపర్వభిః । తాడయామాస హృదయే శత్రుఘ్నస్యాష్టభిః శరైః
అతడు ఆ పదునైన బాణాలతో వారిని ధూళిగా మార్చి, ఎనిమిది బాణాలతో శత్రుఘ్నుని హృదయాన్ని గాయపరిచాడు.
అత్యంతం బాణపీడార్తో లవం బలినముత్స్మరన్ । దుఃసహం మన్యమానస్తం శరాన్ముంచన్నభూత్తదా
బాణాల బాధను భరించలేక, బలవంతుడైన లవుని గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆ బాధ తట్టుకోలేనిది అనిపించి, అతనిపై బాణాలు వదులసాగాడు.
తదా లవేన తీక్ష్ణేన హృది భిన్నో విశాలకే । అర్ధచంద్రసమానేన తీక్ష్ణపర్వసుశోభినా
ఆ సమయంలో లవుడు పదునైన అర్ధచంద్రాకార బాణంతో, అలంకరించిన బాణంతో, శత్రుఘ్నుని విశాలమైన ఛాతిని గాయపరిచాడు.
స విద్ధో హృది బాణేన పీడాం ప్రాప్తః సుదారుణామ్ । పపాత స్యందనోపస్థే ధనుఃపాణిః సుశోభితః
హృదయంలో బాణం తగిలి, తీవ్రమైన బాధతో శత్రుఘ్నుడు తన రథంలో పడిపోయాడు. అయినా అతని చేతిలో ధనుస్సు అందంగా మెరిసింది.
శత్రుఘ్నం మూర్ఛితం దృష్ట్వా నృపాశ్చ సురథాదయః । దుద్రువుర్లవముద్యుక్తా జయప్రాప్త్యై రణే తదా
శత్రుఘ్నుడు స్పృహతప్పిన దృశ్యాన్ని చూసి, సురథుడు మొదలైన రాజులు, విజయాన్ని కోరుకుంటూ యుద్ధంలో లవుని నుండి పారిపోయారు.
సురథో విమలో వీరో రాజా వీరమణిస్తథా । సుమదో రిపుతాపాద్యాః పరివవ్రుశ్చ సంయుగే
సురథుడు, వలయంగా ఉన్న వీరమణి, సుమదుడు, శత్రువులను బాధించే మహావీరులు యుద్ధంలో అతన్ని చుట్టుముట్టారు.
కేచిత్క్షురప్రైర్ముసలైః కేచిద్బాణైః సుదారుణైః । ప్రాసైః పరశుభిః కేచిత్సర్వతః ప్రాహరన్నృపాః
కొంతమంది రాజులు కత్తిపోట్లతో, ముసలాలతో, మరికొందరు భయంకరమైన బాణాలతో, ఇంకొందరు భల్లాలతో, గొడ్డళ్లతో四దిక్కుల నుంచి దాడి చేశారు.
తానధర్మేణ యుద్ధోత్కాన్దృష్ట్వా వీరశిరోమణిః । దశభిర్దశభిర్బాణైస్తాడయామాస సంయుగే
ఆ యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న వీరులను చూసిన యోధులలో శ్రేష్ఠుడు, వారిని ఒక్కొక్కరికి పది పది బాణాలతో యుద్ధంలో గాయపరిచాడు.