బ్రహ్మదత్తవరత్వాత్తు మూర్చ్ఛా న మరణం నహి । దుఃసహా బాణపీడాత్ర కిం కర్తవ్యం మయాధునా
బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరం వల్ల నాకు మరణం రాదు, కేవలం మూర్చ మాత్రమే వస్తుంది. కానీ ఈ బాణాల బాధ తట్టుకోలేనిది — ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?
శత్రుఘ్నః సమరే గత్వా జయం ప్రాప్నోతు బాలకాత్ । అహం తావజ్జయాకాంక్షీ శయే కపటమూర్చ్ఛయా
శత్రుఘ్నుడు యుద్ధానికి వెళ్లి ఈ బాలుని చేత విజయం సాధించాలి. ఇప్పటికి నేను విజయాన్ని కోరుతూ మూర్చ వచ్చినట్టు నటిస్తూ పడిపోతాను.
ఇత్యేవం మానసే కృత్వా పపాత రణమండలే । పశ్యతాం సర్వవీరాణాం కపటేన విమూర్చ్ఛితః
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని, హనుమంతుడు యుద్ధరంగంలో ఉన్న వీరులందరి ముందే మూర్చ వచ్చినట్టు నటిస్తూ నేలపై పడిపోయాడు.
తం మూర్చ్ఛితం సమాజ్ఞాయ హనూమంతం మహాబలమ్ । జఘాన సర్వాన్నృపతీఞ్ఛరమోక్షవిచక్షణః
హనుమంతుడు మూర్చితుడని గ్రహించిన బలవంతుడైన లవుడు, అద్భుతమైన బాణప్రయోగంతో అక్కడ ఉన్న రాజులందరినీ సంహరించసాగాడు.
శేష ఉవాచ। మూర్చ్ఛితం మారుతిం శ్రుత్వా శత్రుఘ్నః శోకమాయయౌ । కింకర్తవ్యం మయా సంఖ్యే బాలకోఽయం మహాబలః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: మారు్తిని మూర్చిపోయినట్టు విని, శత్రుఘ్నుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. ఈ యుద్ధంలో నేను ఏం చేయాలి? ఈ బాలుడు ఎంత శక్తివంతుడో!
స్వయం రథే హేమమయే తిష్ఠన్వీరవరైః సహ । యోద్ధుం ప్రాగాల్లవో యత్ర విచిత్రరణకోవిదః
తానే స్వయంగా బంగారు రథంపై, పరాక్రమవంతులైన వీరులతో కలిసి, అద్భుతమైన యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన లవుడు యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చాడు.
లవం దదర్శ శిశుతాం ప్రాప్తం రామమివ క్షితౌ । ధనుర్బాణకరం వీరాన్క్షిపంతం రణమూర్ధని
ఆయన, చిన్నవాడైనా, భూమిపై రాముడిలా కనిపిస్తున్న లవుని చూశాడు. చేతిలో విల్లు, బాణాలు పట్టుకుని, యుద్ధ మధ్యలో వీరులను కూల్చుతున్నాడాయన.
విచారయామాస తదా కోఽయం రామస్వరూపధృక్ । నీలోత్పలదలశ్యామం వపుర్బిభ్రన్మనోహరమ్
అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు: ఈయన ఎవరు? రాముని రూపాన్ని ధరించి, నీలకమల దళంలా నలుపు వర్ణంతో, అందమైన శరీరంతో ఉన్నాడు.
ఏష వై దేహతనుజా సుతో భవతి నాన్యథా । అస్మాన్విజిత్య సమరే యాస్యతే మృగరాడివ
ఈయన ఖచ్చితంగా ఆ శరీరానికి పుట్టిన కుమారుడే, మరొకరు కాదు. యుద్ధంలో మమ్మల్ని జయించి, జంతువుల్లో సింహంలా వెళ్లిపోతాడు.
అస్మాకం నో జయో భావ్యః శక్త్యా విరహితాత్మనామ్ । అశక్తాః కిం కరిష్యామః సమరే రణకోవిదాః
మనకు శక్తి లేకపోవడం వల్ల విజయం మనదవదు. యుద్ధంలో నైపుణ్యం ఉన్నా, బలహీనులమైతే మనం还能 ఏం చేయగలం?
ఇత్యేవం స విచార్యాథ బాలకం తు వచోఽబ్రవీత్ । రణే కుతుకకర్తారం వీరకోటినిపాతకమ్
ఇలా ఆలోచించి, యుద్ధంలో ఆనందించే, లక్షలాది వీరులను కూల్చిన ఆ బాలుడితో శత్రుఘ్నుడు మాట్లాడాడు.
కస్త్వం బాల రణేఽస్మాకం వీరాన్పాతయసి క్షితౌ । న జానీషే బలం రాజ్ఞో రామస్య దనుజార్దినః
బాలా! నువ్వెవరు? యుద్ధంలో మా వీరులను నేలకూల్చుతున్నావు. రాక్షస సంహారకుడు అయిన రాజు రాముని బలం నీకు తెలియదు.
కా తే మాతా పితా కస్తే సుభాగ్యో జయమాప్తవాన్ । నామ కిం విశ్రుతం లోకే జానీయాం తే మహాబల
నీ తల్లి ఎవరు? నీ తండ్రెవరు? నీ వంశం ఏది, విజయాన్ని పొందిన భాగ్యశాలి నువ్వు? మహాబలశాలి! లోకంలో నీకు ప్రసిద్ధమైన పేరు ఏది?
ముఞ్చ వాహః కథం బద్ధః శిశుత్వాత్తత్క్షమామి తే । ఆయాహి రామం వీక్షస్వ దాస్యతే బహులం తవ
నీ వాహనాన్ని వదిలిపెట్టు—నిన్ను ఎలా బంధించారు? నీవు చిన్నవాడివి కాబట్టి, నేను నిన్ను క్షమిస్తున్నాను. పో, రాముణ్ని దర్శించు; ఆయన నీకు ఎన్నో ఇస్తాడు.
ఇత్యుక్తో బాలకో వీరో వచః శత్రుఘ్నమావదత్ । కిం తే నామ్నాథ పిత్రా వా కులేన వయసా తథా
అలా అడిగినపుడు, ఆ వీర బాలుడు శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు: నా పేరు, తండ్రి, వంశం, వయస్సు ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
యుధ్యస్వ సమరే వీర చేత్త్వం బలయుతో భవేః । కుశం వీరం నమస్కృత్య పాదయోర్యాహి నాన్యథా
నీవు నిజంగా బలవంతుడవైతే, యుద్ధంలో పోరాడు! లేకపోతే, వీరుడైన కుశుని పాదాలకు నమస్కరించి వెళ్లు—ఇంకా మార్గం లేదు.
భ్రాతా రామస్య వీరో భూర్నావయోర్బలినాం వరః । వాహం విమోచయ బలాచ్ఛక్తిస్తే విద్యతే యది
నేను రాముని సోదరుడిని, బలవంతులందరిలో శ్రేష్ఠుడిని. నీకు శక్తి ఉంటే, నా వాహనాన్ని బలవంతంగా విడిపించు.
ఇత్యుక్త్వా శరసంధానం కృత్వా ప్రాహరదుద్భటః । హృదయే మస్తకే చైవ భుజయో రణమండలే
అని చెప్పి, ఆ ఉగ్రవీరుడు విల్లు ఎక్కించి, యుద్ధరంగంలో హృదయం, తల, భుజాలపై బాణాలతో దాడి చేశాడు.
తదా ప్రకుపితో రాజా ధనుః సజ్యమథాకరోత్ । నాదయన్మేఘగంభీరం త్రాసయన్నివ బాలకమ్
అప్పుడు కోపంతో రాజు తన విల్లు ఎక్కించాడు. అది మేఘాలా గంభీరమైన శబ్దంతో మోగింది, బాలుడిని భయపెట్టాలన్నట్టు.
బాణానపరిసంఖ్యాతాన్ముమోచ బలినాం వరః । బాలో బలేన చిచ్ఛేద సర్వాంస్తాన్సాయకవ్రజాన్
బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు అనేక బాణాలను వదిలాడు. కానీ ఆ బాలుడు తన బలంతో ఆ బాణాల వర్షాన్ని అన్నింటిని ఛేదించాడు.
లవస్యానేకధా ముక్తైర్బాణైర్వ్యాప్తం మహీతలమ్ । వ్యతీపాతే ప్రదత్తస్య దానస్యేవాక్షయం గతాః
లవుడు వదిలిన అనేక బాణాలతో భూమి నిండిపోయింది. పెద్ద దానం చేసినట్టు, అవి ఎప్పటికీ తరిగిపోని దానంలా మారాయి.
తే బాణా వ్యోమసకలం వ్యాప్నువఁల్లవసంధితాః । సూర్యమండలమాసాద్య ప్రవర్తంతే సమంతతః
లవుడు వదిలిన ఆ బాణాలు ఆకాశమంతా నింపాయి. అవి సూర్య మండలాన్ని తాకి, అన్ని దిశలకూ వ్యాపించాయి.
మారుతో నావిశద్యత్ర బాణపంజరగోచరే । మనుష్యాణాం తు కా వార్తా క్షణజీవితశంసినామ్
బాణాలతో నిండిన యుద్ధరంగంలో గాలికూడా ప్రవేశించలేను. అలాంటప్పుడు క్షణకాల జీవితం గల మనుషుల సంగతి ఏమిటి?
తద్బాణాన్విస్తృతాన్దృష్ట్వా శత్రుఘ్నో విస్మయం గతః । అచ్ఛినచ్ఛతసాహస్రం బాణమోచనకోవిదః
ఆ బాణాలు విస్తరించి ఉన్న దృశ్యాన్ని చూసి శత్రుఘ్నుడు ఆశ్చర్యపోయాడు. బాణాలు ప్రయోగించడంలో నిపుణుడైన అతడు లక్ష బాణాలను ఒక్కసారిగా కోసేశాడు.
తాఞ్ఛిన్నాన్సాయకాన్సర్వాన్స్వీయాన్దృష్ట్వా కుశానుజః । ధనుశ్చిచ్ఛేద తరసా శత్రుఘ్నస్య మహీపతేః
తన బాణాలన్నీ శత్రువు చేతిలో నశించినట్లు చూసిన కుశుని తమ్ముడు, మహారాజు శత్రుఘ్నుని ధనుస్సును వేగంగా తెంచేశాడు.
సోఽన్యద్ధనురుపాదాయ యావన్ముంచతి సాయకాన్ । తావద్బభంజ సరథం సాయకైః శితపర్వభిః
అతడు ఇంకొక ధనుస్సు తీసుకుని బాణాలు వదులుతుండగానే, ఆ క్షణంలో锋గా ఉన్న బాణాలతో అతని రథాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేసేశాడు.
కరస్థమచ్ఛినచ్చాపం సుదృఢం గుణపూరితమ్ । తత్కర్మాపూజయన్వీరా రణమండలవర్తినః
చేతిలో ఉన్న బలమైన, బాగా ఎక్కిన ధనుస్సును కూడా కోసేశాడు. యుద్ధవేదికలో ఉన్న వీరులు ఆ కార్యాన్ని ప్రశంసించారు.
సచ్ఛిన్నధన్వా విరథో హతాశ్వో హతసారథిః । అన్యం రథం సమాస్థాయ యయౌ యోద్ధుం లవం బలాత్
ధనుస్సు విరిగిపోయింది, రథం పాడైంది, గుర్రాలు, రథసారథి మరణించారు. అయినా శత్రుఘ్నుడు ఇంకొక రథాన్ని ఎక్కి బలవంతంగా లవుని యుద్ధానికి వెళ్లాడు.
అనేకబాణనిర్భిన్నః స్రవద్రక్తకలేవరః । పుష్పితః కింశుక ఇవ శుశుభే రణమధ్యగః
అనేక బాణాలతో గాయపడి, రక్తం కారుతున్న శరీరంతో, యుద్ధమధ్యంలో అతడు పుష్పించిన కింశుకవృక్షంలా మెరిసిపోయాడు.
శత్రుఘ్నబాణప్రహతః పరం కోపముపాగమత్ । బాణసంధానచతురః కుండలీకృత చాపవాన్
శత్రుఘ్నుని బాణాల దెబ్బతో అతడు తీవ్రమైన కోపానికి లోనయ్యాడు. బాణాల అమర్చడంలో నైపుణ్యం కలిగిన వాడు, తన ధనుస్సును వంపుగా మడిచాడు.