వృక్షేణ హతవాన్మూర్ధ్ని లవస్య హనుమాన్బలీ । తమాపతంతం తరసా చిచ్ఛేద శతధా లవః
బలవంతుడైన హనుమంతుడు వృక్షంతో లవుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. కానీ లవుడు వేగంగా ఎదురొచ్చి, ఆ వృక్షాన్ని శతభాగాలుగా నరికేశాడు.
ఛిన్నే నగే పునః కోపాద్వృక్షానుత్పాట్య మూలతః । తాడయామాస హృదయే మస్తకే చ మహాబలః
వృక్షం నరికివేయబడిన తరువాత, హనుమంతుడు మరింత కోపంతో ఇతర వృక్షాలను మూలాలతో పెకిలించి, లవుని ఛాతీపై, తలపై బలంగా కొట్టాడు.
యాన్యాన్వృక్షాన్సమాహృత్యాతాడయత్పవనాత్మజః । తాంస్తాంశ్చిచ్ఛేద తరసా బలవాన్నతపర్వభిః
వాయుపుత్రుడు ఏ వృక్షాన్ని తెచ్చి కొట్టినా, బలవంతుడైన లవుడు తన వంకరబాణాలతో వాటన్నింటినీ వేగంగా నరికేశాడు.
తదా శిలాః సముత్పాట్య గండశైలోపమాః కపిః । పాతయామాస శిరసి క్షిప్రవేగేన మారుతిః
అప్పుడు హనుమంతుడు, కొండలాంటి పెద్ద రాళ్లను పెకిలించి, వాటిని వేగంగా లవుని తలపై విసిరాడు.
స ఆహతః శిలాసంఘైః సంఖ్యే కోదండమున్నయన్ । బాణైస్తాశ్చూర్ణయామాస యంత్రికాభిర్యథా కణాః
ఆ రాళ్ల దెబ్బలకు యుద్ధంలో గాయపడిన లవుడు, తన విల్లు ఎత్తి బాణాలతో ఆ రాళ్లన్నింటినీ ధాన్యాన్ని యంత్రంతో పొడిచినట్టు చూర్ణం చేశాడు.
తదాత్యంతం ప్రకుపితో మారుతిః పుచ్ఛవేష్టనమ్ । చకార సమరోపాంతే లవస్య బలినః కృతీ
అప్పుడు మిక్కిలి కోపంతో మండిపోయిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, యుద్ధాంతంలో బలవంతుడైన లవుని తన తోకతో చుట్టేశాడు.
స్వం పుచ్ఛేన సమావిద్ధం వీక్ష్య స్వాంబాం హృది స్మరన్ । ముష్టినా తాడయామాస లాంగూలం మారుతేర్బలీ
తన తోకతో బంధించబడిన తనను చూసి, హృదయంలో తల్లి జ్ఞాపకం తెచ్చుకొని, బలవంతుడైన లవుడు హనుమంతుని తోకను ముష్టితో బలంగా కొట్టాడు.
తన్ముష్టిఘాతవ్యథితో మారుతిస్తమమూముచత్ । స ముక్తః పుచ్ఛతో యుద్ధే శరాన్ముంచన్నభూద్బలీ
ఆ ముష్టిప్రహార బాధతో హనుమంతుడు అతన్ని విడిచిపెట్టాడు. యుద్ధంలో తోక బంధనంనుండి విముక్తుడైన లవుడు బాణాలను వదులుతుండగా నిలిచాడు.
దుర్వారశరఘాతేన సంపీడితతనుః కపిః । బాణవర్షం మన్యమానో దుఃసహం సమరే బహు
అసహ్యమైన బాణవర్షానికి శరీరం బాధపడుతూ, యుద్ధంలో ఆ బాణాల వర్షాన్ని తట్టుకోలేక హనుమంతుడు లోతుగా ఆలోచించాడు.
కింకర్తవ్యమితోఽస్మాభిః పలాయ్య యది గమ్యతే । తదా మే స్వామినో లజ్జా తాడయేద్బాలకోఽత్ర మామ్
ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఇక్కడినుండి పారిపోతే నా యజమాని ఎదుట నాకు అపఖ్యాతి వస్తుంది, పైగా ఈ బాలుడు నన్ను ఇక్కడే కొడతాడు.
బ్రహ్మదత్తవరత్వాత్తు మూర్చ్ఛా న మరణం నహి । దుఃసహా బాణపీడాత్ర కిం కర్తవ్యం మయాధునా
బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరం వల్ల నాకు మరణం రాదు, కేవలం మూర్చ మాత్రమే వస్తుంది. కానీ ఈ బాణాల బాధ తట్టుకోలేనిది — ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?
శత్రుఘ్నః సమరే గత్వా జయం ప్రాప్నోతు బాలకాత్ । అహం తావజ్జయాకాంక్షీ శయే కపటమూర్చ్ఛయా
శత్రుఘ్నుడు యుద్ధానికి వెళ్లి ఈ బాలుని చేత విజయం సాధించాలి. ఇప్పటికి నేను విజయాన్ని కోరుతూ మూర్చ వచ్చినట్టు నటిస్తూ పడిపోతాను.
ఇత్యేవం మానసే కృత్వా పపాత రణమండలే । పశ్యతాం సర్వవీరాణాం కపటేన విమూర్చ్ఛితః
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని, హనుమంతుడు యుద్ధరంగంలో ఉన్న వీరులందరి ముందే మూర్చ వచ్చినట్టు నటిస్తూ నేలపై పడిపోయాడు.
తం మూర్చ్ఛితం సమాజ్ఞాయ హనూమంతం మహాబలమ్ । జఘాన సర్వాన్నృపతీఞ్ఛరమోక్షవిచక్షణః
హనుమంతుడు మూర్చితుడని గ్రహించిన బలవంతుడైన లవుడు, అద్భుతమైన బాణప్రయోగంతో అక్కడ ఉన్న రాజులందరినీ సంహరించసాగాడు.
శేష ఉవాచ। మూర్చ్ఛితం మారుతిం శ్రుత్వా శత్రుఘ్నః శోకమాయయౌ । కింకర్తవ్యం మయా సంఖ్యే బాలకోఽయం మహాబలః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: మారు్తిని మూర్చిపోయినట్టు విని, శత్రుఘ్నుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. ఈ యుద్ధంలో నేను ఏం చేయాలి? ఈ బాలుడు ఎంత శక్తివంతుడో!
స్వయం రథే హేమమయే తిష్ఠన్వీరవరైః సహ । యోద్ధుం ప్రాగాల్లవో యత్ర విచిత్రరణకోవిదః
తానే స్వయంగా బంగారు రథంపై, పరాక్రమవంతులైన వీరులతో కలిసి, అద్భుతమైన యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన లవుడు యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చాడు.
లవం దదర్శ శిశుతాం ప్రాప్తం రామమివ క్షితౌ । ధనుర్బాణకరం వీరాన్క్షిపంతం రణమూర్ధని
ఆయన, చిన్నవాడైనా, భూమిపై రాముడిలా కనిపిస్తున్న లవుని చూశాడు. చేతిలో విల్లు, బాణాలు పట్టుకుని, యుద్ధ మధ్యలో వీరులను కూల్చుతున్నాడాయన.
విచారయామాస తదా కోఽయం రామస్వరూపధృక్ । నీలోత్పలదలశ్యామం వపుర్బిభ్రన్మనోహరమ్
అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు: ఈయన ఎవరు? రాముని రూపాన్ని ధరించి, నీలకమల దళంలా నలుపు వర్ణంతో, అందమైన శరీరంతో ఉన్నాడు.
ఏష వై దేహతనుజా సుతో భవతి నాన్యథా । అస్మాన్విజిత్య సమరే యాస్యతే మృగరాడివ
ఈయన ఖచ్చితంగా ఆ శరీరానికి పుట్టిన కుమారుడే, మరొకరు కాదు. యుద్ధంలో మమ్మల్ని జయించి, జంతువుల్లో సింహంలా వెళ్లిపోతాడు.
అస్మాకం నో జయో భావ్యః శక్త్యా విరహితాత్మనామ్ । అశక్తాః కిం కరిష్యామః సమరే రణకోవిదాః
మనకు శక్తి లేకపోవడం వల్ల విజయం మనదవదు. యుద్ధంలో నైపుణ్యం ఉన్నా, బలహీనులమైతే మనం还能 ఏం చేయగలం?
ఇత్యేవం స విచార్యాథ బాలకం తు వచోఽబ్రవీత్ । రణే కుతుకకర్తారం వీరకోటినిపాతకమ్
ఇలా ఆలోచించి, యుద్ధంలో ఆనందించే, లక్షలాది వీరులను కూల్చిన ఆ బాలుడితో శత్రుఘ్నుడు మాట్లాడాడు.
కస్త్వం బాల రణేఽస్మాకం వీరాన్పాతయసి క్షితౌ । న జానీషే బలం రాజ్ఞో రామస్య దనుజార్దినః
బాలా! నువ్వెవరు? యుద్ధంలో మా వీరులను నేలకూల్చుతున్నావు. రాక్షస సంహారకుడు అయిన రాజు రాముని బలం నీకు తెలియదు.
కా తే మాతా పితా కస్తే సుభాగ్యో జయమాప్తవాన్ । నామ కిం విశ్రుతం లోకే జానీయాం తే మహాబల
నీ తల్లి ఎవరు? నీ తండ్రెవరు? నీ వంశం ఏది, విజయాన్ని పొందిన భాగ్యశాలి నువ్వు? మహాబలశాలి! లోకంలో నీకు ప్రసిద్ధమైన పేరు ఏది?
ముఞ్చ వాహః కథం బద్ధః శిశుత్వాత్తత్క్షమామి తే । ఆయాహి రామం వీక్షస్వ దాస్యతే బహులం తవ
నీ వాహనాన్ని వదిలిపెట్టు—నిన్ను ఎలా బంధించారు? నీవు చిన్నవాడివి కాబట్టి, నేను నిన్ను క్షమిస్తున్నాను. పో, రాముణ్ని దర్శించు; ఆయన నీకు ఎన్నో ఇస్తాడు.
ఇత్యుక్తో బాలకో వీరో వచః శత్రుఘ్నమావదత్ । కిం తే నామ్నాథ పిత్రా వా కులేన వయసా తథా
అలా అడిగినపుడు, ఆ వీర బాలుడు శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు: నా పేరు, తండ్రి, వంశం, వయస్సు ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
యుధ్యస్వ సమరే వీర చేత్త్వం బలయుతో భవేః । కుశం వీరం నమస్కృత్య పాదయోర్యాహి నాన్యథా
నీవు నిజంగా బలవంతుడవైతే, యుద్ధంలో పోరాడు! లేకపోతే, వీరుడైన కుశుని పాదాలకు నమస్కరించి వెళ్లు—ఇంకా మార్గం లేదు.
భ్రాతా రామస్య వీరో భూర్నావయోర్బలినాం వరః । వాహం విమోచయ బలాచ్ఛక్తిస్తే విద్యతే యది
నేను రాముని సోదరుడిని, బలవంతులందరిలో శ్రేష్ఠుడిని. నీకు శక్తి ఉంటే, నా వాహనాన్ని బలవంతంగా విడిపించు.
ఇత్యుక్త్వా శరసంధానం కృత్వా ప్రాహరదుద్భటః । హృదయే మస్తకే చైవ భుజయో రణమండలే
అని చెప్పి, ఆ ఉగ్రవీరుడు విల్లు ఎక్కించి, యుద్ధరంగంలో హృదయం, తల, భుజాలపై బాణాలతో దాడి చేశాడు.
తదా ప్రకుపితో రాజా ధనుః సజ్యమథాకరోత్ । నాదయన్మేఘగంభీరం త్రాసయన్నివ బాలకమ్
అప్పుడు కోపంతో రాజు తన విల్లు ఎక్కించాడు. అది మేఘాలా గంభీరమైన శబ్దంతో మోగింది, బాలుడిని భయపెట్టాలన్నట్టు.
బాణానపరిసంఖ్యాతాన్ముమోచ బలినాం వరః । బాలో బలేన చిచ్ఛేద సర్వాంస్తాన్సాయకవ్రజాన్
బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడు అనేక బాణాలను వదిలాడు. కానీ ఆ బాలుడు తన బలంతో ఆ బాణాల వర్షాన్ని అన్నింటిని ఛేదించాడు.