పాలయాత్మానమాజిస్థం మచ్ఛరాఘాతపీడితః । పతిష్యసి మహీపృష్ఠే రుధిరేణ పరిప్లుతః
యుద్ధంలో నిలబడి, నా బాణాల దెబ్బలకు బాధపడుతూ, నీవు నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకో. రక్తంలో తడిసి భూమిపై పడిపోతావు.
ఏవముక్తం సమాకర్ణ్య పుష్కలః కోపసంయుతః । రణే సంయోధయామాస లవం వీరం మహాబలమ్
ఈ మాటలు విని, పుష్కలుడు కోపంతో లవుని, ఆ మహాబలుడిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాడు.
లవః ప్రకుపితో బాణం తీక్ష్ణం వైరివిదారణమ్ । జగ్రాహ లవతః కోశాదాశీవిషమివ క్రుధా
లవుడు కోపంతో, శత్రువును చీల్చే పదునైన బాణాన్ని తన బాణమంచి నుండి పాములా తీసాడు.
జాజ్వల్యమానః సశరశ్చాపముక్తో లవస్య చ । హృదయం భేత్తుముద్యుక్తశ్ఛిన్నో భారతినాశు సః
అతడు బాణాన్ని విల్లు మీద పెట్టి, అగ్నిలా మండుతూ, హృదయాన్ని ఛేదించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. కానీ ఆ బాణాన్ని భారతుడు వెంటనే కోసేశాడు.
ఛిన్నే భారతినా సంఖ్యే శరేణ ప్రాణహారిణా । అత్యంతం కుపితో ఘోరం శరమన్యం సమాదదే
యుద్ధంలో భారతుడు ప్రాణహారక బాణంతో దాన్ని కోసినప్పుడు, లవుడు తీవ్రమైన కోపంతో మరొక భయంకరమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
ఆకర్ణాకృష్టచాపేన స ముక్తో నిశితః శరః । బిభేద హృదయం తస్య పుష్కలస్య మహారణే
విల్లు పూర్తిగా వెనక్కి లాగి, లవుడు విడిచిన పదునైన బాణం, మహాయుద్ధంలో పుష్కలుని హృదయాన్ని ఛేదించింది.
భిన్నో వక్షసి వీరేణ సాయకేనాశుగామినా । పపాత ధరణీపృష్ఠే మహాశూరశిరోమణిః
వీరుడు వదిలిన వేగవంతమైన బాణం ఛాతీలో తగలడంతో, మహా శూరులలో అగ్రగణ్యుడైన వాడు భూమిపై పడిపోయాడు.
పతితం తం సమాలోక్య పుష్కలం పవనాత్మజః । గృహీత్వా రాఘవభ్రాత్రే దదౌ మూర్చ్ఛాసమన్వితమ్
పుష్కలుడు పడిపోయిన దృశ్యం చూసిన వాయుపుత్రుడు, అతన్ని మూర్చితుడిగా ఎత్తుకొని రాఘవుని తమ్ముడి వద్దకు తీసుకెళ్లాడు.
మూర్చ్ఛితం తం సమాలోక్య శోకవిహ్వలమానసః । హనూమంతం లవం హంతుం నిదిదేశ క్రుధాన్వితః
అతన్ని మూర్చితునిగా చూసి, హనుమంతుడు దుఃఖంతో మనసు కలవరపడగా, కోపంతో లవను సంహరించమని ఆజ్ఞాపించబడాడు.
హనూమాన్క్రోధసంప్లుష్టో లవం సంఖ్యే మహాబలమ్ । విజేతుం తరసా ప్రాగాద్వృక్షముద్యమ్య శాల్మలిమ్
హనుమంతుడు కోపంతో మండిపడి, యుద్ధంలో మహాబలశాలి అయిన లవుని జయించేందుకు శాల్మలి వృక్షాన్ని ఎత్తుకొని వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.
వృక్షేణ హతవాన్మూర్ధ్ని లవస్య హనుమాన్బలీ । తమాపతంతం తరసా చిచ్ఛేద శతధా లవః
బలవంతుడైన హనుమంతుడు వృక్షంతో లవుని తలపై బలంగా కొట్టాడు. కానీ లవుడు వేగంగా ఎదురొచ్చి, ఆ వృక్షాన్ని శతభాగాలుగా నరికేశాడు.
ఛిన్నే నగే పునః కోపాద్వృక్షానుత్పాట్య మూలతః । తాడయామాస హృదయే మస్తకే చ మహాబలః
వృక్షం నరికివేయబడిన తరువాత, హనుమంతుడు మరింత కోపంతో ఇతర వృక్షాలను మూలాలతో పెకిలించి, లవుని ఛాతీపై, తలపై బలంగా కొట్టాడు.
యాన్యాన్వృక్షాన్సమాహృత్యాతాడయత్పవనాత్మజః । తాంస్తాంశ్చిచ్ఛేద తరసా బలవాన్నతపర్వభిః
వాయుపుత్రుడు ఏ వృక్షాన్ని తెచ్చి కొట్టినా, బలవంతుడైన లవుడు తన వంకరబాణాలతో వాటన్నింటినీ వేగంగా నరికేశాడు.
తదా శిలాః సముత్పాట్య గండశైలోపమాః కపిః । పాతయామాస శిరసి క్షిప్రవేగేన మారుతిః
అప్పుడు హనుమంతుడు, కొండలాంటి పెద్ద రాళ్లను పెకిలించి, వాటిని వేగంగా లవుని తలపై విసిరాడు.
స ఆహతః శిలాసంఘైః సంఖ్యే కోదండమున్నయన్ । బాణైస్తాశ్చూర్ణయామాస యంత్రికాభిర్యథా కణాః
ఆ రాళ్ల దెబ్బలకు యుద్ధంలో గాయపడిన లవుడు, తన విల్లు ఎత్తి బాణాలతో ఆ రాళ్లన్నింటినీ ధాన్యాన్ని యంత్రంతో పొడిచినట్టు చూర్ణం చేశాడు.
తదాత్యంతం ప్రకుపితో మారుతిః పుచ్ఛవేష్టనమ్ । చకార సమరోపాంతే లవస్య బలినః కృతీ
అప్పుడు మిక్కిలి కోపంతో మండిపోయిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, యుద్ధాంతంలో బలవంతుడైన లవుని తన తోకతో చుట్టేశాడు.
స్వం పుచ్ఛేన సమావిద్ధం వీక్ష్య స్వాంబాం హృది స్మరన్ । ముష్టినా తాడయామాస లాంగూలం మారుతేర్బలీ
తన తోకతో బంధించబడిన తనను చూసి, హృదయంలో తల్లి జ్ఞాపకం తెచ్చుకొని, బలవంతుడైన లవుడు హనుమంతుని తోకను ముష్టితో బలంగా కొట్టాడు.
తన్ముష్టిఘాతవ్యథితో మారుతిస్తమమూముచత్ । స ముక్తః పుచ్ఛతో యుద్ధే శరాన్ముంచన్నభూద్బలీ
ఆ ముష్టిప్రహార బాధతో హనుమంతుడు అతన్ని విడిచిపెట్టాడు. యుద్ధంలో తోక బంధనంనుండి విముక్తుడైన లవుడు బాణాలను వదులుతుండగా నిలిచాడు.
దుర్వారశరఘాతేన సంపీడితతనుః కపిః । బాణవర్షం మన్యమానో దుఃసహం సమరే బహు
అసహ్యమైన బాణవర్షానికి శరీరం బాధపడుతూ, యుద్ధంలో ఆ బాణాల వర్షాన్ని తట్టుకోలేక హనుమంతుడు లోతుగా ఆలోచించాడు.
కింకర్తవ్యమితోఽస్మాభిః పలాయ్య యది గమ్యతే । తదా మే స్వామినో లజ్జా తాడయేద్బాలకోఽత్ర మామ్
ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఇక్కడినుండి పారిపోతే నా యజమాని ఎదుట నాకు అపఖ్యాతి వస్తుంది, పైగా ఈ బాలుడు నన్ను ఇక్కడే కొడతాడు.
బ్రహ్మదత్తవరత్వాత్తు మూర్చ్ఛా న మరణం నహి । దుఃసహా బాణపీడాత్ర కిం కర్తవ్యం మయాధునా
బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరం వల్ల నాకు మరణం రాదు, కేవలం మూర్చ మాత్రమే వస్తుంది. కానీ ఈ బాణాల బాధ తట్టుకోలేనిది — ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?
శత్రుఘ్నః సమరే గత్వా జయం ప్రాప్నోతు బాలకాత్ । అహం తావజ్జయాకాంక్షీ శయే కపటమూర్చ్ఛయా
శత్రుఘ్నుడు యుద్ధానికి వెళ్లి ఈ బాలుని చేత విజయం సాధించాలి. ఇప్పటికి నేను విజయాన్ని కోరుతూ మూర్చ వచ్చినట్టు నటిస్తూ పడిపోతాను.
ఇత్యేవం మానసే కృత్వా పపాత రణమండలే । పశ్యతాం సర్వవీరాణాం కపటేన విమూర్చ్ఛితః
ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని, హనుమంతుడు యుద్ధరంగంలో ఉన్న వీరులందరి ముందే మూర్చ వచ్చినట్టు నటిస్తూ నేలపై పడిపోయాడు.
తం మూర్చ్ఛితం సమాజ్ఞాయ హనూమంతం మహాబలమ్ । జఘాన సర్వాన్నృపతీఞ్ఛరమోక్షవిచక్షణః
హనుమంతుడు మూర్చితుడని గ్రహించిన బలవంతుడైన లవుడు, అద్భుతమైన బాణప్రయోగంతో అక్కడ ఉన్న రాజులందరినీ సంహరించసాగాడు.
శేష ఉవాచ। మూర్చ్ఛితం మారుతిం శ్రుత్వా శత్రుఘ్నః శోకమాయయౌ । కింకర్తవ్యం మయా సంఖ్యే బాలకోఽయం మహాబలః
శేషుడు ఇలా అన్నాడు: మారు్తిని మూర్చిపోయినట్టు విని, శత్రుఘ్నుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. ఈ యుద్ధంలో నేను ఏం చేయాలి? ఈ బాలుడు ఎంత శక్తివంతుడో!
స్వయం రథే హేమమయే తిష్ఠన్వీరవరైః సహ । యోద్ధుం ప్రాగాల్లవో యత్ర విచిత్రరణకోవిదః
తానే స్వయంగా బంగారు రథంపై, పరాక్రమవంతులైన వీరులతో కలిసి, అద్భుతమైన యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన లవుడు యుద్ధానికి ముందుకు వచ్చాడు.
లవం దదర్శ శిశుతాం ప్రాప్తం రామమివ క్షితౌ । ధనుర్బాణకరం వీరాన్క్షిపంతం రణమూర్ధని
ఆయన, చిన్నవాడైనా, భూమిపై రాముడిలా కనిపిస్తున్న లవుని చూశాడు. చేతిలో విల్లు, బాణాలు పట్టుకుని, యుద్ధ మధ్యలో వీరులను కూల్చుతున్నాడాయన.
విచారయామాస తదా కోఽయం రామస్వరూపధృక్ । నీలోత్పలదలశ్యామం వపుర్బిభ్రన్మనోహరమ్
అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు: ఈయన ఎవరు? రాముని రూపాన్ని ధరించి, నీలకమల దళంలా నలుపు వర్ణంతో, అందమైన శరీరంతో ఉన్నాడు.
ఏష వై దేహతనుజా సుతో భవతి నాన్యథా । అస్మాన్విజిత్య సమరే యాస్యతే మృగరాడివ
ఈయన ఖచ్చితంగా ఆ శరీరానికి పుట్టిన కుమారుడే, మరొకరు కాదు. యుద్ధంలో మమ్మల్ని జయించి, జంతువుల్లో సింహంలా వెళ్లిపోతాడు.
అస్మాకం నో జయో భావ్యః శక్త్యా విరహితాత్మనామ్ । అశక్తాః కిం కరిష్యామః సమరే రణకోవిదాః
మనకు శక్తి లేకపోవడం వల్ల విజయం మనదవదు. యుద్ధంలో నైపుణ్యం ఉన్నా, బలహీనులమైతే మనం还能 ఏం చేయగలం?