అనేకే పతితా వీరా లవబాణప్రపీడితాః । ముముహుః సమరేఽథాన్యే నష్టా అన్యే సుకాతరాః
లవుడి బాణాల తాకిడికి అనేకమంది వీరులు పడిపోయారు; కొందరు యుద్ధంలో మూర్ఛించిపోయారు, మరికొందరు చనిపోయారు, ఇంకొందరు భయంతో తడబడ్డారు.
పలాయనపరం సైన్యం లవబాణప్రపీడితమ్ । వీక్ష్య వీరో రణే యోద్ధుం ప్రాయాత్పుష్కలసంజ్ఞకః
లవుడి బాణాలకు బాధపడి పారిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న సైన్యాన్ని చూసి, పుష్కలుడు యుద్ధంలో పోరాడేందుకు ముందుకు వచ్చాడు.
తిష్ఠతిష్ఠేతి చ వదన్రోషపూరితలోచనః । రథే సుహయశోభాఢ్యే తిష్ఠన్ప్రాయాల్లవం బలీ
కోపంతో కళ్లు ఎర్రబెట్టుకుని, 'నిలు, నిలు!' అని పిలుస్తూ, మంచి గుర్రాలతో అలంకరించబడిన రథంపై నిలబడి, బలవంతుడైన పుష్కలుడు లవుని వైపు వచ్చాడు.
స లవం ప్రత్యువాచాథ పుష్కలః పరమాస్త్రవిత్ । తిష్ఠ దత్తే మయా సంఖ్యే రథే సుహయశోభితే
అప్పుడు పరమాస్త్రవిద్యలో నిపుణుడైన పుష్కలుడు లవునితో ఇలా అన్నాడు: 'నిలు! నేను నీకు యుద్ధంలో మంచి గుర్రాలతో అలంకరించిన రథాన్ని ఇస్తున్నాను.'
పదాతినా త్వయా యుద్ధం కరోమి కిమథాహవే । తస్మాత్తిష్ఠ రథే పశ్చాద్యుద్ధ్యేఽహం భవతా సహ । ఏతద్వాక్యం నిశమ్యాసౌ లవః పుష్కలమబ్రవీత్
'నువ్వు కాలినడకన ఉన్నావు కదా, నీతో యుద్ధం చేయడం నాకు ఏమి అవసరం? అందుకే నువ్వు రథంపై ఉండు, తర్వాత నేను నీతో యుద్ధం చేస్తాను.' అని పుష్కలుడు అన్న మాటలు విని, లవుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
త్వయా దత్తే రథే స్థిత్వా యుద్ధం కుర్యామహం రణే । తదా మే పాపమేవ స్యాజ్జయః సందిగ్ధ ఏవ హి
'నువ్విచ్చిన రథంపై నిలబడి యుద్ధం చేస్తే, నాకు ఆ విజయమంటే పాపమే అవుతుంది, అదీ నిశ్చయంగా సందేహమే.'
న వయం బ్రాహ్మణా వీర ప్రతిగ్రహపరాయణాః । వయం తు క్షత్రియా నిత్యం దానకర్మక్రియారతాః
'మేము బ్రాహ్మణులు కాదు, వీరా, దానం తీసుకోవడంలో ఆసక్తి ఉండే వారు కాదు; మేము క్షత్రియులు, ఎప్పుడూ దానం చేయడంలో, కర్తవ్యాల్లో నిమగ్నమై ఉంటాము.'
ఇదానీం త్వద్రథం కోపాద్భనజ్మి ప్రత్యహం భవాన్ । పాదచారీ భవత్యేవ పశ్చాద్యుద్ధం కరిష్యతి
'ఇప్పుడు నేను కోపంతో నీ రథాన్ని ధ్వంసం చేస్తాను; అప్పుడు నువ్వు కాలినడకన ఉండి, తర్వాత నాతో యుద్ధం చేస్తావు.'
పుష్కలో వాక్యమాకర్ణ్య ధర్మధైర్యసమన్వితమ్ । విసిస్మాయ చిరం చిత్తే ధనుః సజ్యమథాకరోత్
పుష్కలుడు ధర్మబలంతో కూడిన మాటలు చెప్పినప్పుడు, అతను హృదయంలో చాలా ఆశ్చర్యపోయి కొంతసేపు మౌనంగా ఉండి, తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
తమాత్తధనుషం దృష్ట్వా లవః కోపసమన్వితః । చాపం చిచ్ఛేద పాణిస్థం శరసంధానమాచరన్
అతను విల్లు పట్టుకుని నిలబడి ఉన్న దృశ్యం చూసి, లవుడు కోపంతో తన చేతిలో ఉన్న విల్లును విరగొట్టి, బాణాన్ని సిద్ధం చేయసాగాడు.
స యావత్స గుణం చాపం కురుతే తావదుద్ధతః । రథభంగం చకారాస్య సమరే ప్రహసన్బలీ
అతను విల్లుకు తంతిని కడుతున్నప్పుడు, బలవంతుడు యుద్ధంలో నవ్వుతూ అతని రథాన్ని ధ్వంసం చేశాడు.
భగ్నం రథం స్వకం వీక్ష్య ధనుశ్ఛిన్నం మహాత్మనా । మహావీరం మన్యమానః పదాతిః ప్రాద్రవద్రణే
తన రథం పాడైపోయినదాన్ని, తన విల్లు మహాత్ముడిచేత విరగబడినదాన్ని చూసి, అతడిని మహావీరుడిగా భావించిన ఆ కాలాళుడు యుద్ధంలో పారిపోయాడు.
ఉభౌ ధనుర్ధరౌ వీరావుభావపి శరోద్ధతౌ । ఉభౌ క్షతజవిప్లుష్టౌ ఛిన్నసన్నాహితావుభౌ
వారు ఇద్దరూ విల్లు పట్టిన వీరులు, ఇద్దరూ బాణాలు సిద్ధం చేసినవారు, ఇద్దరూ రక్తంలో తడిసి, గాయపడి అలసిపోయారు.
పరస్పరం బాణఘాతవిశీర్ణావపులక్షితౌ । జయాకాంక్షాం ప్రకుర్వంతౌ పరస్పరవధైషిణౌ
ఇద్దరూ పరస్పరం బాణాల దెబ్బలకు చితికిపోయి, ఒళ్లు పులకరించగా, ఇద్దరూ విజయం కోరి, ఒకరిని మరొకరు సంహరించాలనే తపనతో ఉన్నారు.
జయంతకార్తికేయౌ వా పురారిః పురభిద్యథా । ఏవం పరస్పరం యుద్ధం ప్రకుర్వాణౌ రణాంగణే
కార్తికేయుడు, పురనాశకుడు ఒకప్పుడు యుద్ధం చేసినట్లే, వీరిద్దరూ యుద్ధరంగంలో పరస్పరం పోరాడారు.
పుష్కలః ప్రత్యువాచాథ బాలం శూరశిరోమణే । త్వాదృశో న మయా దృష్టః కశ్చిద్వీరశిరోమణిః
అప్పుడప్పుడు పుష్కలుడు ఆ బాలుడిని చూసి, 'నీలాంటి వీరుడు నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, ఓ వీరశిరోమణీ!' అని అన్నాడు.
శిరస్తే పాతయామ్యద్య బాణైః శితసుపర్వభిః । మా పలాయస్వ సమరే ప్రాణాన్రక్షస్వ సంయతః
ఈరోజు నేను నిన్ను పదునైన బాణాలతో తలపై కొడతాను. యుద్ధంలో పారిపోకు, జాగ్రత్తగా ప్రాణాన్ని కాపాడుకో.
ఏవముక్త్వా లవం వీరం చకార శరపంజరే । పుష్కలస్య శరా భూమౌ నభసి వ్యాప్య సంస్థితాః
ఇలా చెప్పి, లవుని చుట్టూ బాణాలతో పంజరం నిర్మించాడు. పుష్కలుని బాణాలు భూమి మీద, ఆకాశంలో విస్తరించి నిలిచాయి.
శరపంజరమధ్యస్థో లవః పుష్కలమబ్రవీత్ । మహత్కర్మ కృతం వీర యన్మాం బాణైరపీడయత్
ఆ బాణపంజర మధ్యలో నిలబడి, లవుడు పుష్కలునితో, 'నన్ను బాణాలతో బాధించడం గొప్ప కార్యమే, ఓ వీరా!' అన్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా బాణసంఘాతం ప్రచ్ఛిద్య వచనం పునః । జగాద పుష్కలం వీరః శరసంధానకోవిదః
అలా చెప్పి, ఆ బాణ సమూహాన్ని ఛేదించి, మళ్లీ పుష్కలునితో, బాణసంధానంలో నిపుణుడైన వీరునితో మాటలు చెప్పాడు.
పాలయాత్మానమాజిస్థం మచ్ఛరాఘాతపీడితః । పతిష్యసి మహీపృష్ఠే రుధిరేణ పరిప్లుతః
యుద్ధంలో నిలబడి, నా బాణాల దెబ్బలకు బాధపడుతూ, నీవు నీ ప్రాణాన్ని కాపాడుకో. రక్తంలో తడిసి భూమిపై పడిపోతావు.
ఏవముక్తం సమాకర్ణ్య పుష్కలః కోపసంయుతః । రణే సంయోధయామాస లవం వీరం మహాబలమ్
ఈ మాటలు విని, పుష్కలుడు కోపంతో లవుని, ఆ మహాబలుడిని యుద్ధంలో ఎదుర్కొన్నాడు.
లవః ప్రకుపితో బాణం తీక్ష్ణం వైరివిదారణమ్ । జగ్రాహ లవతః కోశాదాశీవిషమివ క్రుధా
లవుడు కోపంతో, శత్రువును చీల్చే పదునైన బాణాన్ని తన బాణమంచి నుండి పాములా తీసాడు.
జాజ్వల్యమానః సశరశ్చాపముక్తో లవస్య చ । హృదయం భేత్తుముద్యుక్తశ్ఛిన్నో భారతినాశు సః
అతడు బాణాన్ని విల్లు మీద పెట్టి, అగ్నిలా మండుతూ, హృదయాన్ని ఛేదించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. కానీ ఆ బాణాన్ని భారతుడు వెంటనే కోసేశాడు.
ఛిన్నే భారతినా సంఖ్యే శరేణ ప్రాణహారిణా । అత్యంతం కుపితో ఘోరం శరమన్యం సమాదదే
యుద్ధంలో భారతుడు ప్రాణహారక బాణంతో దాన్ని కోసినప్పుడు, లవుడు తీవ్రమైన కోపంతో మరొక భయంకరమైన బాణాన్ని తీసుకున్నాడు.
ఆకర్ణాకృష్టచాపేన స ముక్తో నిశితః శరః । బిభేద హృదయం తస్య పుష్కలస్య మహారణే
విల్లు పూర్తిగా వెనక్కి లాగి, లవుడు విడిచిన పదునైన బాణం, మహాయుద్ధంలో పుష్కలుని హృదయాన్ని ఛేదించింది.
భిన్నో వక్షసి వీరేణ సాయకేనాశుగామినా । పపాత ధరణీపృష్ఠే మహాశూరశిరోమణిః
వీరుడు వదిలిన వేగవంతమైన బాణం ఛాతీలో తగలడంతో, మహా శూరులలో అగ్రగణ్యుడైన వాడు భూమిపై పడిపోయాడు.
పతితం తం సమాలోక్య పుష్కలం పవనాత్మజః । గృహీత్వా రాఘవభ్రాత్రే దదౌ మూర్చ్ఛాసమన్వితమ్
పుష్కలుడు పడిపోయిన దృశ్యం చూసిన వాయుపుత్రుడు, అతన్ని మూర్చితుడిగా ఎత్తుకొని రాఘవుని తమ్ముడి వద్దకు తీసుకెళ్లాడు.
మూర్చ్ఛితం తం సమాలోక్య శోకవిహ్వలమానసః । హనూమంతం లవం హంతుం నిదిదేశ క్రుధాన్వితః
అతన్ని మూర్చితునిగా చూసి, హనుమంతుడు దుఃఖంతో మనసు కలవరపడగా, కోపంతో లవను సంహరించమని ఆజ్ఞాపించబడాడు.
హనూమాన్క్రోధసంప్లుష్టో లవం సంఖ్యే మహాబలమ్ । విజేతుం తరసా ప్రాగాద్వృక్షముద్యమ్య శాల్మలిమ్
హనుమంతుడు కోపంతో మండిపడి, యుద్ధంలో మహాబలశాలి అయిన లవుని జయించేందుకు శాల్మలి వృక్షాన్ని ఎత్తుకొని వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.