ప్రసేన ఉవాచ- భారానష్టసువర్ణాని నిత్యం ప్రసవతే మణిః । తస్మాత్కస్య న దాతవ్యం స్యమంతాఖ్యమిదం మయా
ప్రసేనుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ మణి ఎప్పుడూ పోయిన బంగారాన్ని తిరిగి ఇస్తుంది. అందుకే ఈ స్యమంతక మణిని నేను ఎవరికీ ఇవ్వను.
మహాదేవ ఉవాచ- కృష్ణస్తు తదభిప్రాయం జ్ఞాత్వా తూష్ణీమువాస హ । కదాచిన్మృగయాం కర్త్తుం కృష్ణః సర్వైర్యదూత్తమైః
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు — కృష్ణుడు అతని ఉద్దేశాన్ని తెలుసుకుని మౌనంగా ఉన్నాడు. ఒకసారి వేటకు కృష్ణుడు యాదవులందరితో బయలుదేరాడు.
ప్రవివేశ మహారణ్యం ప్రసేనాద్యైర్మహాబలైః । ప్రత్యేకం వై మృగాన్హంతుమనుయాతాః సహస్రశః
ప్రసేనుడు మరియు ఇతర బలవంతులతో కలిసి కృష్ణుడు పెద్ద అడవిలో ప్రవేశించాడు. వేట కోసం వేలాది మంది వేర్వేరుగా వెళ్ళారు.
ఏక ఏవ మహారణ్యే ప్రసేనో దూరమాగతః । తం సింహో దృష్టమాసాద్య హత్వా రత్నం జహార సః
ఆ పెద్ద అడవిలో ప్రసేనుడు ఒంటరిగా చాలా దూరం వెళ్లాడు. అక్కడ ఒక సింహం అతన్ని చూసి, దగ్గరికి వచ్చి, చంపి, ఆ మణిని తీసుకుపోయింది.
తం సింహం జాంబబాన్హత్వా మణిం గృహ్య మహాబలః । ప్రవివేశ బిలం తూర్ణం దివ్యస్త్రీభిర్నిషేవితమ్
ఆ సింహాన్ని తన చేతులతోనే సంహరించి, మహాబలుడు ఆ మణిని తీసుకుని, వెంటనే ఆ గుహలోకి ప్రవేశించాడు. ఆ గుహలో దివ్య స్త్రీలు సేవ చేస్తూ ఉండేవారు.
తస్మిన్నస్తంగతే సూర్యే వాసుదేవం సహానుగః । చతుర్థ్యాముదితం చంద్రం దృష్ట్వా స్వం పురమావిశత్
ఆ సూర్యుడు అస్తమించాక, వాసుదేవుడు తన అనుచరులతో కలిసి, నాలుగవ రోజు చంద్రుడు ఉదయించడాన్ని చూసి, తన నగరంలోకి ప్రవేశించాడు.
తతః సర్వే పురజనాః కృష్ణం ప్రోచుః పరస్పరమ్ । హత్వా ప్రసేనం గోవిందో మృగవ్యాజేన కాననే
అప్పుడంతా పట్టణవాసులు పరస్పరం ఇలా మాట్లాడుకున్నారు: 'గోవిందుడు వేట పేరుతో అడవిలో ప్రసేనుడిని చంపాడు.'
స్యమంతకం మణివరమగ్రహీదవిశంకయా । తదాకర్ణ్య హరిస్తస్మిన్ద్వారకాజనభాషితమ్
'అతడు అనుమానం లేకుండా శ్యామంతక మణిని తీసుకున్నాడు.' ద్వారకావాసులు ఇలా మాట్లాడిన మాటలు వినగానే, హరి—
అజ్ఞలోకభయాత్సర్వైర్యదుభిర్గహనం యయౌ । దర్శయామాస తాన్సర్వాన్సింహేన నిహతం వనే
అజ్ఞుల అపవాద భయంతో, యాదవులతో కలిసి అడవిలోకి వెళ్లి, అక్కడ సింహం చేత చంపబడిన ప్రసేనుడిని అందరికీ చూపించాడు.
లబ్ధాత్మశుద్ధిస్తత్రైవ సంస్థాప్య మహతీం చమూమ్ । ఏకః శార్ఙ్గగదాపాణిర్జగామ గహనం వనమ్
అక్కడే తన మనస్సు పవిత్రతను పొందిన వాడు, పెద్ద సైన్యాన్ని అక్కడే నిలిపి, ఒక్కడే శారంగము, గదను చేత పట్టుకుని, దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లాడు.
దృష్ట్వా మహాబిలం కృష్ణః ప్రవివేశ విశంకితః । తత్ర నానా మణివరద్యోతితే విమలే గృహే
కృష్ణుడు ఆ గొప్ప గుహను చూసి, కొంత సందేహంతో లోపలికి ప్రవేశించాడు. అక్కడ అనేక రకాల మణులతో ప్రకాశించే, నిర్మలమైన ఇంట్లో—
సుతం జాంబవతో ధాత్రీ దోలామారోప్య లీలయా । దోలాముఖే మణిం ధృత్వా దోలయన్గాయతీ ముదా
జాంబవంతుని కుమారుడిని పాలించే ధాత్రి, ఆ బాలుడిని ఊయలలో పెట్టి, ఊయల ముందు మణిని పట్టుకుని, ఆనందంగా ఊయల ఊపుతూ పాటలు పాడుతోంది.
సింహః ప్రసేనమవధీత్సింహో జాంబవతా హతః । సుకుమారక మా రోదీస్తవ హ్యేష స్యమంతకః
సింహం ప్రసేనుడిని చంపింది, ఆ సింహాన్ని జాంబవంతుడు సంహరించాడు. 'బాలా, నీవు ఏడవవద్దు; ఇది నీ శ్యామంతక మణే.'
తచ్ఛ్రుత్వా వాసుదేవోఽథ శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ । తేన నాదేన మహతా నిర్జగామాత్ర జాంబవాన్
అది విని, పరాక్రమశాలి వాసుదేవుడు తన శంఖాన్ని ఊదాడు. ఆ గొప్ప శబ్దంతో అక్కడ జాంబవంతుడు బయటకు వచ్చాడు.
తయోర్యుద్ధమభూద్ఘోరం దశరాత్రం నిరంతరమ్ । ముష్టిభిర్వజ్రకల్పైశ్చ సర్వభూతభయావహమ్
వారిద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం పది రాత్రులు నిరంతరం జరిగింది. వారి ముష్టులు వజ్రం లాగా గట్టి ఉండి, సమస్త ప్రాణులకు భయాన్ని కలిగించాయి.
కృష్ణస్య బలవృద్ధిం చ తథాత్మబలసంక్షయమ్ । అవేక్ష్య పూర్వవచనం బుబుధే పరమాత్మనః
కృష్ణుని బలవృద్ధిని, తన బలహీనతను గమనించి, పరమాత్ముడు ముందుగా చెప్పిన మాటలను జాంబవంతుడు గుర్తు చేసుకున్నాడు.
సోఽయం రామోఽవతీర్ణోఽత్ర ధర్మత్రాణాయ వై పునః । స ఆగతో మమ స్వామీ దాతుం మమ మనోరథమ్
'ఇతడు రాముడే, ధర్మాన్ని కాపాడటానికి మళ్లీ అవతరించాడు. నా మనసులోని కోరికను తీర్చటానికి నా స్వామి వచ్చాడు.'
ఏవం జ్ఞాత్వాథ ఋక్షేశో నిర్వర్త్య రణకర్మ తత్ । ప్రాంజలి ప్రాహ గోవిందం కో భవానితి విస్మయాత్
అలా తెలుసుకున్న రిక్షరాజు యుద్ధాన్ని ముగించి, చేతులు జోడించి, ఆశ్చర్యంతో గోవిందుని అడిగాడు: 'మీరు ఎవరు?'
నివర్త్య కదనం శౌరిః ప్రోచే గంభీరయా గిరా । శ్రీకృష్ణ ఉవాచ- పుత్రోఽహం వసుదేవస్య వాసుదేవ ఇతీరితః
యుద్ధాన్ని ఆపి, శౌరి గంభీరమైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను వసుదేవుని కుమారుడను, అందుకే వాసుదేవుడని పిలుస్తారు.'
మమరత్నం స్యమంతాఖ్యం హృతవాంస్త్వం సునిర్భయః । తద్దీయతాం చ శీఘ్రం మే అన్యథా వధమేష్యసి
'నీవు నా శ్యామంతక మణిని భయమేమీ లేకుండా తీసుకున్నావు. కాబట్టి, వెంటనే దాన్ని నాకు తిరిగి ఇవ్వు. లేకపోతే నీకు మృతి తప్పదు.'
మహాదేవ ఉవాచ- తచ్ఛ్రుత్వా జాంబవాన్హృష్టః ప్రణనామాథ దండవత్ । పరిణీయ నమస్కృత్య వినయాత్ప్రాహ కేశవమ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు— అది విని, జాంబవంతుడు ఆనందంతో భూమిపై నమస్కరించాడు. ప్రణామం చేసి, వినయంగా కేశవుని అడిగాడు.
జాంబవానువాచ- ధన్యోస్మి కృతకృత్యోస్మి తవ సందర్శనాత్ప్రభో । దాసోఽహం పూర్వభావేన తవ దేవకినందన
జాంబవంతుడు ఇలా అన్నాడు— 'ప్రభూ, నిన్ను దర్శించటం వల్ల నేను ధన్యుడిని, నా జన్మ సాఫల్యమైంది. దేవకీనందన, నేను పూర్వజన్మలో నీ దాసుడిని.'
దత్తవానసి గోవింద కదనం పూర్వకాంక్షితమ్ । మయేదం కదనం మోహాద్యత్కృతం స్వామినా త్వయా । తత్క్షమ్యతాం జగన్నాథ కరుణాకర శాశ్వత
గోవిందా, నీవు ముందే కోరిన యుద్ధాన్ని నీవే నెరవేర్చావు. ప్రభూ, నేను మోహంతో చేసిన ఈ యుద్ధం కూడా నీవే చేయించావు. అందుకే, జగన్నాథా, కరుణామయుడా, శాశ్వతుడా, దయచేసి దీనిని క్షమించు.
మహాదేవ ఉవాచ- ఇత్యుక్త్వా ప్రణతో భూత్వా నమస్కృత్య పునః పునః । నానారత్నమయే పీఠే నివేశ్య వినయాత్ప్రభుమ్
మహాదేవుడు ఇలా అన్నాడు— ఇలా చెప్పి, పునఃపునః నమస్కరించి, రకరకాల రత్నాలతో అలంకరించిన పీఠంపై వినయంగా ప్రభువును కూర్చోబెట్టాడు.
శారదాబ్జనిభౌ పాదౌ ప్రక్షాల్య శుభవారిణా । మధుపర్కవిధానేన పూజయిత్వా యదూద్వహమ్
యదువంశజుడైన ఆయన పాదాలను శుభ్రమైన నీటితో కడిగి, మధుపర్క విధానంతో పూజించాడు.
వస్త్రైరాభరణైర్దివ్యైః పూజయిత్వా విధానతః । పుత్రీం జాంబవతీం నామ కన్యాం లావణ్యసంయుతామ్
దివ్యమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో యథావిధిగా పూజించి, తన కుమార్తె అయిన లావణ్యవతి జాంబవతిని ఇచ్చాడు.
కన్యారత్నం దదౌ తస్మై భార్యార్థమమితౌజసే । అన్యైశ్చ మణిముఖ్యైశ్చ స్యమంతాఖ్యం దదౌ మణిమ్
అమితవీరుడైన ఆయనకు భార్యగా ఆ మణికన్యను ఇచ్చి, ఇతర ముఖ్యమైన రత్నాలతో పాటు స్యమంతక మణిని కూడా అందజేశాడు.
తత్రైవోద్వాహ్య తాం కన్యాం ప్రహృష్టపరవీరహా । దదౌ తస్మై పరాం ముక్తిం ప్రీత్యా జాంబవతే హరిః
అక్కడే ఆ కన్యను పెళ్లి చేసుకుని, శత్రువులను సంహరించేవాడు ఆనందంతో జాంబవతికి పరమ మోక్షాన్ని ప్రసాదించాడు.
గృహీత్వా తనయాం తస్య కన్యాం జాంబవతీం ముదా । వినిర్గత్య బిలాత్తస్మాత్ప్రయయౌ ద్వారకాం పురీమ్
తన కుమార్తె జాంబవతిని ఆనందంతో తీసుకుని, ఆ బిలం నుండి బయటకు వచ్చి ద్వారకా నగరానికి వెళ్లాడు.
సత్రాజితే దదౌ రత్నం స్యమంతాఖ్యం యదూత్తమః । దుహిత్రే ప్రదదౌసోఽపి కన్యాయై మణిముత్తమమ్
యదువంశశ్రేష్ఠుడు సత్రాజిత్కు స్యమంతక మణిని ఇచ్చాడు. తన కుమార్తెకు కూడా అతి ఉత్తమ మణిని అందజేశాడు.