అన్యథా తవ మే దౌస్థ్యాజ్జీవితం న భవిష్యతి । ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య భటస్య హి
లేకపోతే, నీ మొండితనంతో నీకు ప్రాణం మిగలదు. శత్రుఘ్నుని వీరుడు చెప్పిన ఈ మాటలు విన్నాడు.
జహాస కించిదాకోపాదువాచ చ వచోద్భుతమ్ । గచ్ఛ ముక్తోసి తం రామం కథయస్వ హయగ్రహమ్
అతడు కొంత కోపంతో నవ్వి, ఆశ్చర్యకరమైన మాటలు అన్నాడు: 'పో, నిన్ను విడిచిపెడుతున్నాను. గుర్రాన్ని పట్టుకున్న విషయాన్ని రామునికి చెప్పు.'
త్వత్తో బిభేమి నో శూర వాక్యేన నయశాలినా । మమాత్ర గణనా నాస్తి త్వాదృశాః కోటయో యది
నీపై నాకు భయం లేదు, వీరుడా! నీ తెలివైన మాటలు కూడా నన్ను కదిలించవు. నీలాంటి కోటివురు ఉన్నా, నేను లెక్కచేయను.
మాతృపాదప్రసాదేన తూలీభూతా న సంశయః । కాలజిత్తవ యన్నామ మాత్రాకారి మనోజ్ఞయా
నా తల్లి పాదాల కృపతో నేను బరువులేని వాడినయ్యాను, ఇది నిజం. కాలజిత్, నీకు ఆ పేరు నీ అందమైన తల్లి పెట్టింది.
పక్వబింబఫలస్యేవ వర్ణతో న చ వీర్యతః । దర్శయస్వాధునా వీర్యం స్వనామబలచిహ్నితః
పక్వమైన బింబపండు రంగు ఉన్నా, బలంలో మాత్రం కాదు. ఇప్పుడు నీ పేరు, నీ బలాన్ని చూపించు.
మాం కాలం తవ సంజిత్య సత్యనామా భవిష్యసి । శేష ఉవాచ। స వాక్యైః పవినాతుల్యైర్భిన్నః సుభటశేఖరః
నన్ను జయిస్తే, అప్పుడే నీవు నిజంగా 'కాలజిత్' అనే పేరు పొందుతావు. శేషుడు అన్నాడు: అలా పదునైన బాణాల్లాంటి మాటలతో, ఆ వీరులలో శ్రేష్ఠుడు తాకబడినాడు.
చుకోప హృదయేఽత్యతం జగాద వచనం పునః । కస్మిన్కులే సముత్పత్తిః కిం నామాసి చ బాలక । త్వన్నామ నాభిజానామి కులం శీలం వయస్తథా
ఆయన హృదయంలో చాలా కోపంతో, మళ్లీ ఇలా అడిగాడు: 'ఏ కుటుంబంలో పుట్టావు? నీ పేరు ఏమిటి, బాలకా? నీ పేరు, వంశం, స్వభావం, వయస్సు — ఏదీ నాకు తెలియదు.'
పాదచారం రథస్థోఽహమధర్మేణ కథం జయే । తదాత్యంతం ప్రకుపితో జగాద వచనం పునః
నేను రథసారథిని, అన్యాయంగా నిన్ను ఎలా ఓడించగలను? అప్పుడు అతడు మరింత కోపంతో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
కులేన కిం చ శీలేన నామ్నా వా సుమనోహృదా । లవోఽహం లవతః సర్వాఞ్జేష్యామి రిపుసైనికాన్
వంశం, స్వభావం, పేరు, మంచి మనసు — ఇవన్నీ ఎందుకు? నేను లవను, లవుని కుమారుడిని. శత్రు సైనికులందరినీ ఓడిస్తాను.
ఇదానీం త్వామపి భటం కరిష్యే పాదచారిణమ్ । ఇత్థముక్త్వా ధనుః సజ్యం చకార స లవో బలీ
ఇప్పుడు నిన్నూ కాలాళ్ల సైనికుడిగా మార్చేస్తాను. ఇలా చెప్పి, బలవంతుడైన లవ తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.
టంకారయామాస తదా వీరానాకంపయన్హృది । వాల్మీకిం ప్రథమం స్మృత్వా జానకీం మాతరం లవః
అప్పుడు అతడు గొప్ప శబ్దం చేసి, యోధుల హృదయాలను కంపించించాడు. ముందుగా వాల్మీకి, తల్లి జానకిని లవ గుర్తు చేసుకున్నాడు.
ముమోచ బాణాన్నిశితాన్సద్యః ప్రాణాపహారిణః । కాలజిత్స్వధనుః కృత్వా సజ్యం కోపసమన్వితః
తీవ్రమైన కోపంతో, విల్లు ఎక్కించుకొని, ప్రాణాలు తీసే పదునైన బాణాలను వెంటనే వదిలాడు.
తాడయామాస జవనో లవం రణవిశారదః । తద్బాణాఞ్ఛతధా ఛిత్త్వా క్షణాద్వేగాత్కుశానుజః
పోరాటంలో నిపుణుడైన జవనుడు లవపై దాడి చేశాడు. క్షణంలోనే, కుశుని తమ్ముడు ఆ బాణాలను వంద ముక్కలుగా చీల్చేశాడు.
సేనాన్యం విరథం చక్రే వసుభిః స్వశరోత్తమైః । విరథో గజమానీతమారురోహ భటైర్నిజైః
తన అద్భుతమైన బాణాలతో సేనాధిపతిని రథం లేకుండా చేశాడు. రథం పోయిన సేనాధిపతి, తన సైనికులు తెచ్చిన ఏనుగుపై ఎక్కాడు.
మదోన్మత్తం మహావేగం సప్తధా ప్రస్రవాన్వితమ్ । గజారూఢం తు తం దృష్ట్వా దశభిర్ధనుషోగతైః
ఆ ఏనుగు మదంతో మత్తుగా, వేగంగా, ఏడు దిశల్లో ప్రవహిస్తూ పరిగెత్తింది. అతడు ఏనుగుపై ఎక్కినదాన్ని చూసి, తన విల్లు నుండి పది బాణాలు వదిలాడు.
బాణైర్వివ్యాధ విహసన్సర్వాన్రిపుగణాఞ్జయీ । కాలజిత్తస్య వీర్యం తు దృష్ట్వా విస్మితమానసః
అతడిని బాణాలతో కొట్టి, నవ్వుతూ శత్రు సైన్యాన్ని పూర్తిగా ఓడించాడు. కాలజిత్ వీరత్వాన్ని చూసి, అతని మనసు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది.
గదాం ముమోచ మహతీం మహాయస వినిర్మితామ్ । ఆపతంతీం గదాం వేగాద్భారాయుతవినిర్మితామ్
ప్రఖ్యాతుల చేత తయారైన గొప్ప గదను విసిరాడు. ఆ గద పదివేల బరువుతో తయారై, వేగంగా దూసుకొచ్చింది.
త్రిధా చిచ్ఛేద తరసా క్షురప్రైః సకుశానుజః । పరిఘం నిశితం ఘోరం వైరిప్రాణహరోదితమ్
కుశుని తమ్ముడు పదునైన బాణాలతో ఆ గదను మూడు ముక్కలుగా చీల్చేశాడు. వెంటనే శత్రువుల ప్రాణాలను తీసే భయంకరమైన, పదునైన ఇనుప గొడ్డలిని విసిరాడు.
ముక్తం పునస్తేన లవశ్చిచ్ఛేద తరసాన్వితః । ఛిత్త్వా తత్పరిఘం ఘోరం కోపాదారక్తలోచనః
అదే గదను లవ మళ్లీ వేగంగా ముక్కలు చేశాడు. ఆ భయంకరమైన గొడ్డలిని చీల్చి, కోపంతో అతని కళ్ళు ఎర్రగా మారాయి.
గజోపస్థే సమారూఢం మన్యమానశ్చుకోప హ । తత్క్షణాదచ్ఛినత్తస్య శుండాం ఖడ్గేన దంతినః
ఏనుగు మీద కూర్చొని తనను గొప్పవాడని భావించి, కోపంగా మారాడు. వెంటనే తన ఖడ్గంతో ఆ ఏనుగు సొండను కోసేశాడు.
దంతయోశ్చరణౌ ధృత్వా రురోహ గజమస్తకే । ముకుటం శతధా కృత్వా కవచం తు సహస్రధా
ఏనుగు దంతాలను కాళ్లతో పట్టుకుని, దాని తలపైకి ఎక్కాడు. ఆ మకుటాన్ని వంద ముక్కలుగా, కవచాన్ని వెయ్యి ముక్కలుగా చేసేశాడు.
కేశేష్వాకృష్య సేనాన్యం పాతయామాస భూతలే । పాతితః స గజోపస్థాత్సేనానీః కుపితః పునః
సేనాధిపతిని జుట్టు పట్టుకుని భూమిపై పడేసాడు. ఏనుగు మీద నుంచి పడిపోయిన సేనాధిపతి, కోపంతో మళ్లీ లేచాడు.
హృదయే తాడయామాస ముష్టినా వజ్రముష్టినా । స ఆహతో ముష్టిభిస్తు క్షురప్రాన్నిశితాఞ్ఛరాన్
వజ్రంలాంటి ముష్టితో హృదయంలో బలంగా కొట్టాడు. ఆ ముష్టి దెబ్బ తగిలినవాడు వెంటనే పదునైన కత్తిబాణాలను వదిలాడు.
ముమోచ హృదయే క్షిప్రం కుండలీకృతధన్వవాన్ । స రరాజ రణోపాంతే కుండలీకృత చాపవాన్
తన విల్లు వంపుగా పట్టుకుని, ఆ బాణాలను హృదయంపై వేగంగా వదిలాడు. పోరుబీడులో, వంపుగా ఉన్న విల్లుతో అతడు ప్రకాశించాడు.
శిరస్త్రం కవచం బిభ్రదభేద్యం శరకోటిభిః । స విద్ధః సాయకైస్తీక్ష్ణైస్తం హంతుం ఖడ్గమాదదే
దుర్భేద్యమైన తలపాగా, కవచం ధరించి, పదివేల బాణాలతో గాయపడినా, అతడు శత్రువును చంపేందుకు ఖడ్గాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.
దశన్రోషాత్స్వదశనాన్నిఃశ్వసన్నుచ్ఛ్వసన్ముహుః । ఖడ్గహస్తం సమాయాంతం శూరం సేనాపతిం లవః
దంతాలు బయటపెట్టి, కోపంతో ఊపిరి బాగా పీల్చుకుంటూ, ఖడ్గాన్ని చేతిలో పట్టుకుని ఆ వీరుడు, సేనాధిపతిని ఎదుర్కొనడానికి వచ్చాడు.
చిచ్ఛేద భుజమధ్యం తు స ఖడ్గః పాణిరాపతత్ । ఛిన్నం ఖడ్గధరం హస్తం వీక్ష్య కోపాచ్చమూపతిః
ఆ ఖడ్గం అతని భుజం మధ్యలో కోసేసింది. ఖడ్గం పట్టిన చేయి నేలపై పడిపోయింది. తన చేతి తెగిపోవడాన్ని చూసి సేనాధిపతి మరింత కోపంగా మారాడు.
వామేన గదయా హంతుం ప్రచక్రామ భుజేన తమ్ । సోఽపి చ్ఛిన్నో భుజస్తస్య సాంగదస్తీక్ష్ణసాయకైః
తర్వాత అతడు ఎడమ చేయితో గదను తీసుకుని కొట్టేందుకు ప్రయత్నించాడు. కానీ ఆ భుజం కూడా కంకణాలతో అలంకరించబడి ఉండగా, పదునైన బాణాలతో తెగిపోయింది.
తదా ప్రకుపితో వీరః పాదాభ్యామహనల్లవమ్ । లవః పాదాహతస్తస్య న చచాల రణాంగణే
అప్పుడు ఆ కోపంతో ఉన్న వీరుడు లవుని తన కాళ్లతో తన్నాడు. అయినా, లవుడు యుద్ధరంగంలో కాళ్లతాకిడికి కూడా కదలలేదు.
స్రజాహతో ద్విప ఇవ చరణచ్ఛేదనం వ్యధాత్ । తదాపి తం మౌలినాసౌ ప్రహర్తుముపచక్రమే
గజం పూలమాల తగిలినట్లు అతని కాళ్లు కోసేశాడు. అయినా, ఆ సేనాధిపతి తన మౌళితో కొట్టేందుకు ప్రయత్నించాడు.