వాల్మీకినా చ ధనుషీ దత్తే స్వర్ణసుభూషితే । అభేద్యే సగుణే శ్రేష్ఠే వైరివృందవిదారణే
వాల్మీకి బంగారు అలంకారాలతో కూడిన, విరిగిపోని, ఉత్తమమైన, శత్రు సమూహాలను ఛేదించగల బాణసంధానాలు వారికి ఇచ్చాడు.
ఇషుధీ బాణసంపూర్ణౌ అక్షయే కరవాలకే । చర్మాణ్యభేద్యాని దదౌ జానక్యాత్మజయోస్తదా
అప్పుడు జానకీ కుమారులకు, ఎప్పటికీ తరుగని బాణాలతో నిండిన తుప్పులు, చేతికి కవచాలు, చీలని కవచాలు ఇచ్చాడు.
ధనుర్ధరౌ ధనుర్వేదపారగావాశ్రమే ముదా । చరంతౌ తత్ర రేజాతే అశ్వినావివ శోభనౌ
వారు ధనుస్సులు ధరించి, ధనుర్వేదంలో నైపుణ్యం కలిగి, ఆశ్రమంలో ఆనందంగా సంచరించేవారు. వారు అశ్వినిదేవతలవలె ప్రకాశించేవారు.
జానకీ వీక్ష్య పుత్రౌ ద్వౌ ఖడ్గచర్మధరౌ వరౌ । పరమం హర్షమాపన్నా విరహోద్భవమత్యజత్
జానకీ తన ఇద్దరు కుమారులు ఖడ్గాలు, కవచాలు ధరించి ఉన్న 모습을 చూసి, పరమానందాన్ని పొందింది. విడిపోవడం వల్ల కలిగిన బాధను పూర్తిగా వదిలిపెట్టింది.
ఏష తే కథితో విప్ర జానక్యాః పుత్రసంభవః । అతః శృణుష్వ యద్వృత్తం వీరబాహువికృంతనమ్
బ్రాహ్మణా! ఇంతవరకు జానకీ కుమారుల జననం గురించి చెప్పాను. ఇప్పుడు వీరబాహువు చేసిన కార్యాలను విను.
శేష ఉవాచ। శత్రుఘ్నో నిజవీరాణాం ఛిన్నాన్బాహూన్నిరీక్షయన్ । ఉవాచ తాన్సుకుపితో రోషసందంశితాధరః
శేషుడు ఇలా చెప్పాడు: శత్రుఘ్నుడు తన వీరుల చేతులు తెగిపోయినదాన్ని చూసి, కోపంతో పెదవులు కంపించిస్తూ, వారితో ఇలా అన్నాడు.
కేన వీరేణ వో బాహుకృంతనం సమకారి భోః । తస్యాహం బాహూ కృంతామి దేవగుప్తస్య వై భటాః
ఏ వీరుడు మీ చేతులను తెగేశాడో చెప్పండి. దేవతలు రక్షిస్తున్నా, అతని చేతులను నేనే తెగేస్తాను.
న జానాతి మహామూఢో రామచంద్ర బలం మహత్ । ఇదానీం దర్శయిష్యామి పరాక్రాంత్యా బలం స్వకమ్
ఆ మూర్ఖుడు రాముని గొప్ప బలాన్ని తెలియదు. ఇప్పుడు నా పరాక్రమంతో నా బలాన్ని చూపిస్తాను.
స కుత్ర వర్తతే వీరో హయః కుత్ర మనోరమః । కో వాఽగృహ్ణాత్సుప్తసర్పాన్మూఢో జ్ఞాత్వా పరాక్రమమ్
ఆ వీరుడు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఆ అద్భుతమైన గుర్రం ఎక్కడ ఉంది? దాని శక్తిని తెలిసి, ఎవరు నిద్రిస్తున్న పాములను అవివేకంగా పట్టుకుంటారు?
ఇతి తే కథితా వీరా విస్మితా దుఃఖితా భృశమ్ । రామచంద్ర ప్రతినిధిం బాలకం సమశంసత
ఇలా ఆ వీరులు ఆశ్చర్యంతో, ఎంతో దుఃఖంతో, ఆ బాలుడిని రామచంద్రుని ప్రతినిధిగా చెప్పుకున్నారు.
స శ్రుత్వా రోషతామ్రాక్షో బాలకేన హయగ్రహమ్ । సేనాన్యం వై కాలజితమాజ్ఞాపయద్యుయుత్సుకః
ఇది విని, కోపంతో కన్నులు ఎర్రబెట్టిన వాడు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు. బాలుడు గుర్రాన్ని పట్టుకోవాలని సేనాధిపతి కాలజిత్కు ఆజ్ఞాపించాడు.
సేనానీః సకలాం సేనాం వ్యూహయస్వ మమాజ్ఞయా । రిపుః సంప్రతి గంతవ్యో మహాబలపరాక్రమః
సేనాధిపతీ, నా ఆజ్ఞతో మొత్తం సేనను సిద్ధం చేయి. ఇప్పుడు మనం శత్రువును ఎదుర్కోవాలి. అతడు మహాబలశాలి, పరాక్రమవంతుడు.
నాయం బాలో హరిర్నూనం భవిష్యతి హయంధరః । అథవా త్రిపురారిః స్యాన్నాన్యథా మద్ధయాపహృత్
ఇతడు కచ్చితంగా చిన్నవాడు కాదు, గుర్రాన్ని కాపాడేవాడు కూడా కాడు. లేదంటే ఇతడు త్రిపురారిని అయి ఉండవచ్చు. లేకపోతే నా గుర్రాన్ని ఎవరు తీసుకెళ్లగలరు?
అవశ్యం కదనం భావిసైన్యస్య బలినో మహత్ । స్వచ్ఛందచరితైః ఖేలన్నాస్తే నిర్భయధీః శిశుః
శక్తివంతమైన సైన్యానికి తప్పక పెద్ద యుద్ధం ఎదురవుతుంది. ఆ బాలుడు నిర్భయంగా, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తున్నాడు.
తత్ర గంతవ్యమస్మాభిః సన్నద్ధై రిపుదుర్జయైః । ఏతన్నిశమ్య వచనం శత్రుఘ్నస్య ససైన్యపః
మనమంతా ఆయుధాలతో సిద్ధమై అక్కడికి వెళ్లాలి, శత్రువును జయించాలి. శత్రుఘ్నుని మాటలు విని, సైన్యం సిద్ధమైంది.
సజ్జీచకార సేనాం తాం దుర్వ్యూఢాం చతురంగిణీమ్ । సజ్జాం తాం శత్రుజిద్దృష్ట్వా చతురంగయుతాం వరామ్
సేనాధిపతి ఆ నాలుగు విభాగాలతో కూడిన సేనను సిద్ధం చేశాడు, అయితే అది సరిగా అమర్చబడలేదు. ఆ సిద్ధమైన గొప్ప సేనను చూసి శత్రుఘ్నుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.
ఆజ్ఞాపయత్తతో గంతుం యత్ర బాలో హయంధరః । సా చచాల తదా సేనా చతురంగసమన్వితా
తర్వాత అతడు, బాలుడు గుర్రాన్ని కాపాడుతున్న చోటికి వెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు. నాలుగు విభాగాలతో కూడిన ఆ సేన ముందుకు కదిలింది.
కంపయంతీ మహీభాగం త్రాసయంతీ రిపూన్బలాత్ । సేనానీస్తం దదర్శాథ బాలకం రామరూపిణమ్
భూమిని కంపింపజేస్తూ, శత్రువులను భయపెట్టేలా ఆ సేన వెళ్లింది. అప్పుడు సేనాధిపతి రాముని రూపంలో ఉన్న ఆ బాలుడిని చూశాడు.
విచార్య రామప్రతిమమబ్రవీద్వచనం హితమ్ । బాల ముంచ హయశ్రేష్ఠం రామస్య బలశాలినః
ఆ బాలుడు రాముని పోలికగా ఉండటాన్ని గమనించి, మెల్లగా ఇలా అన్నాడు: 'బాలా, బలవంతుడు అయిన రాముని గొప్ప గుర్రాన్ని విడిచిపెట్టు.'
సేనానీః కాలజిన్నామ తస్య భూపస్య దుర్మదః । త్వాం రామప్రతిమం దృష్ట్వా కృపా మే హృది జాయతే
ఆ రాజుకు సేనాధిపతి కాలజిత్ అని పేరు, అతడు గర్విష్టుడు. నీవు రాముని రూపంలో కనిపించడంతో నా హృదయంలో కరుణ కలుగుతోంది.
అన్యథా తవ మే దౌస్థ్యాజ్జీవితం న భవిష్యతి । ఏతద్వాక్యం సమాకర్ణ్య శత్రుఘ్నస్య భటస్య హి
లేకపోతే, నీ మొండితనంతో నీకు ప్రాణం మిగలదు. శత్రుఘ్నుని వీరుడు చెప్పిన ఈ మాటలు విన్నాడు.
జహాస కించిదాకోపాదువాచ చ వచోద్భుతమ్ । గచ్ఛ ముక్తోసి తం రామం కథయస్వ హయగ్రహమ్
అతడు కొంత కోపంతో నవ్వి, ఆశ్చర్యకరమైన మాటలు అన్నాడు: 'పో, నిన్ను విడిచిపెడుతున్నాను. గుర్రాన్ని పట్టుకున్న విషయాన్ని రామునికి చెప్పు.'
త్వత్తో బిభేమి నో శూర వాక్యేన నయశాలినా । మమాత్ర గణనా నాస్తి త్వాదృశాః కోటయో యది
నీపై నాకు భయం లేదు, వీరుడా! నీ తెలివైన మాటలు కూడా నన్ను కదిలించవు. నీలాంటి కోటివురు ఉన్నా, నేను లెక్కచేయను.
మాతృపాదప్రసాదేన తూలీభూతా న సంశయః । కాలజిత్తవ యన్నామ మాత్రాకారి మనోజ్ఞయా
నా తల్లి పాదాల కృపతో నేను బరువులేని వాడినయ్యాను, ఇది నిజం. కాలజిత్, నీకు ఆ పేరు నీ అందమైన తల్లి పెట్టింది.
పక్వబింబఫలస్యేవ వర్ణతో న చ వీర్యతః । దర్శయస్వాధునా వీర్యం స్వనామబలచిహ్నితః
పక్వమైన బింబపండు రంగు ఉన్నా, బలంలో మాత్రం కాదు. ఇప్పుడు నీ పేరు, నీ బలాన్ని చూపించు.
మాం కాలం తవ సంజిత్య సత్యనామా భవిష్యసి । శేష ఉవాచ। స వాక్యైః పవినాతుల్యైర్భిన్నః సుభటశేఖరః
నన్ను జయిస్తే, అప్పుడే నీవు నిజంగా 'కాలజిత్' అనే పేరు పొందుతావు. శేషుడు అన్నాడు: అలా పదునైన బాణాల్లాంటి మాటలతో, ఆ వీరులలో శ్రేష్ఠుడు తాకబడినాడు.
చుకోప హృదయేఽత్యతం జగాద వచనం పునః । కస్మిన్కులే సముత్పత్తిః కిం నామాసి చ బాలక । త్వన్నామ నాభిజానామి కులం శీలం వయస్తథా
ఆయన హృదయంలో చాలా కోపంతో, మళ్లీ ఇలా అడిగాడు: 'ఏ కుటుంబంలో పుట్టావు? నీ పేరు ఏమిటి, బాలకా? నీ పేరు, వంశం, స్వభావం, వయస్సు — ఏదీ నాకు తెలియదు.'
పాదచారం రథస్థోఽహమధర్మేణ కథం జయే । తదాత్యంతం ప్రకుపితో జగాద వచనం పునః
నేను రథసారథిని, అన్యాయంగా నిన్ను ఎలా ఓడించగలను? అప్పుడు అతడు మరింత కోపంతో మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
కులేన కిం చ శీలేన నామ్నా వా సుమనోహృదా । లవోఽహం లవతః సర్వాఞ్జేష్యామి రిపుసైనికాన్
వంశం, స్వభావం, పేరు, మంచి మనసు — ఇవన్నీ ఎందుకు? నేను లవను, లవుని కుమారుడిని. శత్రు సైనికులందరినీ ఓడిస్తాను.
ఇదానీం త్వామపి భటం కరిష్యే పాదచారిణమ్ । ఇత్థముక్త్వా ధనుః సజ్యం చకార స లవో బలీ
ఇప్పుడు నిన్నూ కాలాళ్ల సైనికుడిగా మార్చేస్తాను. ఇలా చెప్పి, బలవంతుడైన లవ తన విల్లు సిద్ధం చేసుకున్నాడు.